Jalǵyz qola, jarym kóńil...

Serbterdiń ónerine súısindik

Reseıdiń grek-rım kúresi sheber­lerine tórtkúl dúnıede teń keler ko­mandanyń joq ekeni barsha jankúıerge aıan. 1993-2021 jyldar aralyǵynda uıym­dastyrylǵan álem chempıonattarynda olar 44 altyn, 26 kúmis jáne 28 qola medal ıelendi. Barlyǵy – 98 júlde. Shyny kerek, dál osyndaı zor tabysymen eshbir komanda maqtana almaıdy. Biraq barlyq myqty bas qosqan baıraqty básekede atalǵan memlekettiń balýandary boı kórsetken joq. Onyń sebebi ózderińizge de málim. Birikken kú­res áleminiń (UWW) basshylary Bela­rýs quramasyna da sondaı shekteý qoıdy.

Kóshbasshy komandanyń joqtyǵyn Serbııanyń sańlaqtary utymdy paıdalandy. О́tkenge zer salsaq, buǵan deıin álemdik dodada atalǵan eldiń órenderi bar-joǵy 10 júlde ıelendi. Sonyń úsheýi ǵana altyn. Bul joly jarys qojaıyndary aıdy aspanǵa bir-aq shyǵaryp, tórt birdeı bas júldeni oljalady. Sonyń arqasynda óz tarıhynda tuńǵysh ret jalpykomandalyq esepte jeke-dara kósh bastady. Bul rette keıbir jankúıer «Serbter legıo­nerlerdiń arqasynda ǵana osyndaı bıikke kóterildi», dep aıtýy da múmkin. Iá, 72 kılo salmaqta kúresken Álı Arsalan men 87 kılo salmaqta saıysqa túsken Zýrab Datýnashvılıdiń ózge elderdiń órenderi ekeni ras. Biri – ıran­dyq, ekinshisi – grýzın. Alaıda Sebastıan Nad (63 kılo) pen Mate Nemeshtiń (67 kılo) sol memlekettiń tól týmalary ekenin esten shyǵarmaǵan jón. Onyń ústine, jergilikti bapkerler legıonerlerdi de durystap tańdaı bilgen. Qyraǵy mamandar qaptap júrgen kóldeneń kóp attylardy emes, naǵyz «júzden – júıirik, myńnan – tul­parlardy» óz qatarlaryna qosqan. Qazir sonyń jemisin kórip otyr. Shyny kerek, dál sol kúnderi serbııalyq balýan­dardyń ónerine súısinbegen jan­kúıer joq-aý, sirá!

Qyrǵyzdarǵa qyzyǵa qaradyq

Kezinde bizdiń balýandar bastapqy básekelerdiń birinde qyrǵyzdarmen kez­desetinderi jaıynda qulaǵdar bol­ǵanda «Jaqsy boldy ǵoı, olardy qalpaqpen qaǵyp alamyz» dep ala­qandaryn ysqylap otyratyn. Al qazir bári kerisinshe. Qazaqtarmen joldary qıysatynyn estise, qyrǵyzdar qýa­natyn bolǵan.

Qyrǵyzstannyń grek-rım kúresi tarıhyna zer salsaq, buǵan deıin osy eldiń alty balýanyna ǵana álem chempıonatynda jeńis tuǵyryna kóterilý baqyty buıyrǵan eken. Naqtylap aıtsaq, 1999 jyly Afınada Ratbek Sanat­baev qola medaldy moınynda jarqyratty. 2006 jyly Gýanjoýda Qanatbek Begalıev kúmispen kúpteldi. 2010 jyly Máskeýde Danııar Kabonov úshinshi orynǵa taban tiredi. 2018 jyly Býdapesht jáne 2021 jyly Osloda Jolaman Sharshenbekov aqtyq saıysqa deıin alqynbaı jetip, sheshýshi tusta utyldy. Bul joly qyrǵyzdyń úsh birdeı qaısar uly Dýnaıdyń ja­ǵa­laýynda ótken jarysta atoı saldy. Ola­rdyń kúresin kórgen de armanda, kórmegen de armanda!

77 kılo salmaq dárejesinde dara­la­nyp júrgen 23 jastaǵy Aqjol Mahmýtovtyń júrip ótken joly barsha jankúıerdiń kóz aldynda. Ol Qazaq­stanǵa san márte kelip, bizdiń jigitterdi sypyra utyp júrdi. Kúresi keremet, qoldanatyn ádisteri kesek. Tik turyp kúresse, Aqjoldy ornynan qozǵaltýdyń ózi qıyn. Qarsylasy tórttaǵanǵa tússe, aıaǵyn typyrlatyp turyp jerden julyp alady da, qos jaýyrynymen jerge bir-aq qadaıdy. О́zi sondaı jaǵdaıǵa tap bolsa, saýatty qorǵanyp, kilemge keneshe jabysyp jatady. Tokıo Olımpıadasy men Djakartadaǵy Azııa oıyndarynyń kúmis júldegeri, Azııanyń eki dúrkin chempıony degen ataǵy bar Mah­mýtov Belgradta qarsylas shaq keltir­medi. Al fınalda Majarstannyń mar­qasqasy Zoltan Levaıǵa qarsy eki tásil ǵana qoldanyp, aıqyn jeńiske qol jet­kizdi. Osylaısha, Aqjoldyń esimi Qyr­­ǵyzstannyń grek-rım kúresi sheber­leri arasynan shyqqan tuńǵysh álem chem­pıony retinde tarıhta qaldy.

60 kılo salmaqtaǵy Jolaman Shar­shenbekov te shashasyna shań juqtyr­mady. Qyrǵyzdyń ór minezdi uly buǵan deıin álem chempıonattarynda eki ret fınalǵa shyǵyp, eki retinde de jeńilis tapty. «Er kezegi úshke deıin» dep babalarymyz beker aıtpaǵan ǵoı. Jolaman Belgradtaǵy beldesýleriniń bárinde kúmánsiz jeńiske jetti. Fınalda ol Bolgarııanyń 20 jastaǵy jas jolbarysy, Eýropa chempıony Edmond Nazarıannyń tas-talqanyn shyǵaryp, altyn tuǵyrdan qol bulǵady.

«Shtark Arenaǵa» jınalǵan jan­kúıerler 67 kılo salmaqta synǵa túsken Amantýr Ismaılovtyń jankesh­ti­ligine aıryqsha rıza boldy. Qola medal úshin tartysta ol grýzııalyq Djonı Kesýranıden alty upaı aıyr­mashylyǵymen utylyp jatsa da, sońǵy sekýndtarǵa deıin esh aıanbaı aıqasty. Qyrǵyz balýany damylsyz shabýyldady. Aqyry bul áreketi óz jemisin berdi. Ýaqyt oza Kesýranı boldyra bastady. Amantýr ony atoılap utty. Esep – 17:8. Mine, dál osyndaı minezdi, rýhty, janqııarlyq pen taban­dylyqty jáne jeńiske degen qush­tarlyqty biz Belgradta beldes­ken qazaq jigitteriniń boıynan kóre almadyq.

Jalpy eseptegi jaǵdaı

Qorjynynda tórt altyny bar Serbııa quramasy jalpykomandalyq esepte kósh bastady. Ekinshi oryndy Túrkııanyń tarlandary ıelendi. Anadoly eliniń erleri 2 altyn men 3 qola medal oljalady. Úshinshi satyǵa Qyrǵyzstannyń balýandary (2+0+1) jaıǵasty. Dál osyndaı beleske «aıyr qalpaqtylar» alǵash ret kóterilip otyr. Ázerbaıjan

(1 al­tyn+1 kúmis+3 qola) tórtinshi oryn alsa, Armenııa (1+0+1) úzdik bes­­tikti túıindedi. Sondaı-aq bul jarysta Iran (0+2+1), Grýzııa men Bol­garııa (0+2+0), Majarstan (0+1+2), О́z­bekstan (0+1+1), Danııa (0+1+0), Japonııa men Ýkraına (0+0+2), Qytaı, Qazaqstan, Lıtva jáne Rýmynııanyń (0+0+1) baıraqtary bıikte jelbiredi.

Senim aqtalǵan joq

Qazaqstannyń balýandary arasynan 60 kılo salmaqtaǵy Aıdos Sultanǵalı ǵana óz jankúıerlerin qýanta aldy. Bastapqy beldesýlerinde qarsylastaryn sypyra jeńgenimen, jartylaı fınalda onyń joly bolmady. Qandasymyz qyrǵyzstandyq Jolaman Sharshenbekovke laıyqty qarsylyq kórsete almady. Esesine úshinshi oryn úshin kúreste ol ózin jaq­sy qyrynan kórsetti. Majar­standyq Krıstıan Kechkemetıdiń ábden silik­pesin shyǵarǵan Aıdos óziniń sporttyq karerasynda ekinshi ret álem chempıonatynyń qola medalin moı­nynda jarqyratty. Byltyr Osloda da jerlesterimiz bir ǵana medal enshilegen edi. Ol kezde Almat Kebis­baev úshinshi orynǵa taban tiregen-tin.

Al ózge grek-rım kúresi sheber­lerinen esh qaıyr bolmady. Jartylaı fınalǵa eki jerlesimiz ǵana shyqty. Bul mejede grýzııalyq Nýgzarı Sýrsý­mııaǵa (3:5) jol bergen Amanǵalı Bek­bo­latov qola medal úshin tartysta ózbek­standyq Jasýrbek Ortıkboevtan (5:9) jeńildi. Alǵashynda qandasymyz bes upaı aıyrmashylyǵymen alda kele jatqan edi, alaıda qarsylasy ony tik turǵan qalpynda qolynan myqtap ustady da, op-ońaı aınaldyra saldy. Jasýrbektiń bul ádisin tóreshiler tórt upaımen baǵalady. Odan keıin Amanǵalı eńse tikteı alǵan joq.

Jubanysh beldesýinde jeńiske jetip, júldeli oryndar úshin talasý múmkindigine ıe bolǵan Ibragım Magomedov (72 kılo) sheshýshi tusta súrindi. Áýelde ol da Seljýk Kandy utyp jatqan. Sol basymdyǵyn saqtap qala almady. Magomedovtiń sál bosań­syǵan sátin ońtaıly paıdalanǵan túrkııalyq sportshy tarazy basyn teńes­tirip ketti – 3:3. Sońǵy upaı­dy Kan alǵandyqtan, erejege saı jeńis sonyń enshisine jazyldy. Al Ǵalym Qabdynasyrov (63 kılo), Din-Mu­ha­med Qoshqar (67 kılo), Temirlan Shadý­kaev (77 kılo), Dıas Qalen (82 kılo), Nursultan Tursynov (87 kılo), Islam Ýmaev (97 kılo) jáne Álimhan Syzdyqov (130 kılo) birden jeńilistiń kermek dámin tatty.

Sóz oraıy kelgende, osy jarysta Qazaqstannyń balýandary О́zbekstan qurama komandasynyń múshelerimen úsh ret kezdesip, barlyǵynda jeńilis tapqanyna qatty qynjyldyq. Atap aıtsaq, Amanǵalı Bekbolatov (5:9) Jasýrbek Ortıkboevtan, Dıas Qalen (5:6) Jalǵasbaı Berdimuratovtan jáne Islam Ýmaev (0:6) Rýstam Assa­ka­lovtan jeńildi.

Negizi biz óz balýandarymyzdan sapaly kúres jáne budan áldeqaıda jaqsy nátıje kútken edik. 23 jyl boıy ańsaǵan altyn medaldyń syń­­ǵyryn Dýnaıdyń jaǵalaýynda estıtin shyǵarmyz dep úmittendik. Biraq Bel­gradta ondaı baq bizge buıyr­mady. Sol sebepti de «otandyq grek-rım kúresi sheberleriniń osy álem chempıo­natyndaǵy jalǵyz qola­syna kóńilimiz tolmady, artyl­ǵan senim aqtalmady» dep aıtýǵa barlyq negiz bar.

Grek-rım kúresinen álem chempıonatynyń jeńimpazdary men júldegerleri

55 kılo:      1. Eldenız Azızlı (Ázerbaıjan), 2. Nýgzarı Sýrsýmııa (Grýzııa),

3. Iý Sıotanı (Japonııa) men Jasýrbek Ortıkboev (О́zbekstan).

60 kılo:      1. Jolaman Sharshenbekov (Qyrǵyzstan), 2. Edmond Nazarıan

                       (Bolgarııa), 3. Kenshıro Fýmıta (Japonııa) men Aıdos Sultanǵalı

                       (Qazaqstan).

63 kılo:      1. Sebastıan Nad (Serbııa), 2. Lerı Abýladze (Grýzııa), 3. Taleh

                       Mamadov (Ázerbaıjan) pen Erbatý Týo (Qytaı).

67 kılo:      1. Mate Nemesh (Serbııa), 2. Mohammadreza Geraı (Iran),

3. Hasrat Jafarov (Ázerbaıjan) pen Amantýr Ismaılov

                       (Qyrǵyzstan).

72 kılo:      1. Alı Arsalan (Serbııa), 2. Ýlvı Ganızade (Ázerbaıjan),

3. Andreı Kýlık (Ýkraına) pen Seljýk Kan (Túrkııa).

77 kılo:      1. Aqjol Mahmýtov (Qyrǵyzstan), 2. Zoltan Levaı

                       (Majarstan), 3. Malhas Amoıan (Armenııa) men Iýnýs Bashar

                       (Túrkııa).

82 kılo:      1. Burhan Aqbudaq (Túrkııa), 2. Jalǵasbaı Berdimuratov

                       (О́zbekstan), 3. Iаroslav Fýlchakov (Ýkraına) pen Tamash Levaı

                       Majarstan).

87 kılo:      1. Zýrab Datýnashvılı (Serbııa), 2. Týrpal Bısýltanov (Danııa),

3. Alı Chengız (Túrkııa) ben Davıd Losonchı (Majarstan).

97 kılo:      1. Artýr Aleksanıan (Armenııa), 2. Kırıll Mılov (Bolgarııa),

3. Arıf Nıftýllaev (Ázerbaıjan) pen Mohammadhadı

                       Saravı (Iran).

130 kılo:    1. Rıza Kaıalp (Túrkııa), 2. Amın Mırzazade (Iran),

3. Alın Aleksýs-Chýrarıý (Rýmynııa) men Mantas Knıastaýtas

                (Lıtva).