Shymkent sportynyń áleýeti

Jaýapty sala mamandarynyń aıtýyn­sha, standart boıynsha halyq sany 1 myń adamǵa jetken aýmaqta turǵyndarǵa ar­na­lyp sporttyq ınfraqurylymdar salynýǵa tıis. Osy talapqa saı sporttyq ny­sanmen qamtylý bıyl 51%-ǵa jos­parlansa, (39 243 sharshy metr) kózdelgen maqsat to­lyǵymen iske asyp otyr.

Ekinshiden, jergilikti ákimdiktiń al­dyn­da turǵan taǵy bir basty mindet – dene shy­nyqtyrý jáne sportpen júıeli túrde aı­na­lysatyn jáne oǵan medısınalyq turǵydan eshqandaı qarsy kórsetilimderi joq múgedektigi bar adamdar sanyn arttyrý. Osyǵan saı bıylǵy jospar 11,5% qurap, (1810 adam) tapsyrma júz paıyzdan asyra oryndaldy. Sonymen birge jastardy sportpen qamtý (14-18 jas) máselesi de ákimdiktiń negizgi jumystarynyń qa­ta­ryn­da turǵan sharýa. Osyǵan baılanys­ty bıyl 32 647 adamdy sportqa tartý kóz­del­se, naqty oryndalǵany 45 myń adam­nan asty.

О́z kezeginde Amanat partııasynyń «О́z­gerister joly: Ár azamatqa laıyqty ómir!» atty saılaýaldy baǵdarlamasynyń sport salasyna qatysty 6 ındıkator kór­set­kishi bekitilgen. Atalǵan ındıkator kórsetkishteri ret-retimen júzege asyp keledi.

Máselen, baǵdarlamanyń 39-tarma­ǵyn­da elordada, barlyq oblys pen res­pýblıkalyq mańyzy bar qalalarda jáne iri aýdan ortalyqtarynda sport seksııalaryn ashý jáne balalar úıirmelerin jań­ǵyrtý tapsyrmasy berilgen. Buǵan sáı­kes bıyl qaladan 57 sporttyq seksııa ashý qarastyrylǵan bolatyn.

Búginde 91 sporttyq seksııa óz jumy­syn bastap, onda 3 760 bala turaqty túrde sport­pen shuǵyldanyp jatyr. Iаǵnı me­je­­lengen jospardyń artyǵymen oryn­dal­ǵany anyq kórinip tur.

Endi sport salasynda megapolıstiń jet­ken jetistikteri týraly baıandasaq, my­­saly ulttyq jáne at sport túr­leri boıynsha keshendi sport klýbynda 1-konkýr bólimi ashylyp, qazir onda 16 sportshy shuǵyldanýda. Sol sekil­di №16 olımpıadalyq rezervtiń maman­dan­dy­ryl­ǵan balalar men jasóspirimder sport mektebinde 3-batýttyq gımnastıka bólimi jańadan jumysyn bastap, 29 gımnasshy sonda jattyǵyp jatyr. Budan bólek, jan basyna shaqqanda qarjylandyrý baǵ­dar­la­masy aıasynda 87 sporttyq seksııa óz qyzmetterin usynyp, sonyń sheńberinde 3 715 bala sportpen turaqty shuǵyldanýǵa múmkindik aldy.

Al joǵaryda atalǵan saılaýaldy baǵ­darlamanyń 138-tarmaǵynda bala­lar-jasóspirimder sport mektep­teri men olımpıadalyq rezervtiń maman­dan­­dyrylǵan mektep-ınternat-kol­ledj­­­deri men sporttaǵy daryndy bala­larǵa arnalǵan mektep-ınternattar jat­tyqtyrýshy-oqytýshylarynyń jala­qy­syn 2 ese ulǵaıtý belgilengen.

Osy talapty oryndaýdyń nátıjesinde 16 balalar-jasóspirimder sport mektep­te­rindegi 976 jattyqtyrýshy men oqy­tý­shy­lardyń 2021 jyly aılyq jalaqysy 1,5 esege ósse, bıyl 1,75 esege joǵarylaǵan. Aıtalyq, jattyqtyrýshy-oqytýshylardyń eń tómengi jalaqy mólsheri 2020 jyly – 72 258 teńgeni qu­rasa, 2021 jyly 108 537 teńgege kó­te­rilgen. Al 2022 jyly 126 451 teń­gege ósip otyr. О́z kezeginde jattyq­ty­rýshy-oqytýshylardyń eńbekaqysyn kóbeı­tý maqsatynda 976 shtat birligine res­pýb­lı­kalyq bıýdjetten 1 315,7 mln teńge qarjy bólindi.

Sonymen birge qalalyq dene shynyq­ty­rý jáne sport basqarmasyna bar­lyq sport kesheninde eresekter men erekshe kútimdi qajet etetin balalarǵa sportpen aınalysýǵa jaǵdaı jasaý jóninde tapsyrma júktelgen. 2022 jylǵa bekitilgen jospar (6 nysan), búginde 53%-ǵa oryn­dalyp otyr.

Tarqatyp aıtar bolsaq, 8 sporttyq nysanda múmkindigi shekteýli azamattarǵa yń­ǵaıly jaǵdaı qarastyrylǵan. Olardyń qatarynda Joǵary sport sheberligi mek­tebi, Kórkem gımnastıka sport kesheni, №12 sport mektebiniń sport kesheni, №1 sport mektebiniń sport kesheni, World class, Royal club, Kasıet, Madeıra sport keshenderi bar. Qazirgi tańda megapolıstiń sport nysandarynda 1861 múgedektigi bar azamattar sportpen shuǵyldanyp, salamatty ómir saltyn ustanyp otyr. Ol jalpy sportpen shuǵyldanýǵa qarsy kórsetilimi joq 15 644 adamnyń 11,9 %-yn quraıdy.

Basqarmaǵa júktelgen taǵy bir tap­syr­maǵa sáıkes, dene shynyqtyrý jáne sportpen shuǵyldanýshy jalpy halyqtyń arasynan ulttyq sport túrlerimen aınalysatyn azamattardyń úlesin 2022 jyly 3,8% nemese 15 060 adamǵa jetkizý tıis-tin. Qazirgi ýaqytta naqty derek boıynsha 15 322 adam ulttyq sportpen aınalysyp jatyr. Iаǵnı mejede kórsetilgendeı, ulttyq sportqa den qoıǵan sporshylar úlesi jalpy dene shynyqtyrýmen shuǵyldanýshylar úlesiniń 3,8%-na jetip otyr. Máselen, búgingi tańda Shymkent qalasynyń ulttyq jáne at sporty túrleri boıynsha keshendi sport klýbynda 922, bilim berý mekemelerindegi toǵyzqumalaq bólimderinde 11 256, At sporty federasııasynda 2894 jáne qazaqsha kúres federasııasynda 250 adam ulttyq sport túrlerimen aınalysyp jatyr.

Sondaı-aq sportty janyna serik etken azamattar qataryn kóbeıtý de jergilikti ákimdiktiń atqaratyn basty sharýasynyń biri bolyp sanalady. Bul boıynsha 2022 jylǵy jospar – 35,9%-ǵa jetýge tıis. Dál qazirgi tańda jalpy qalada dene shynyqtyrý jáne sportpen júıeli túrde shuǵyldanatyn azamattar sany 402 544 adamdy nemese qala turǵyndarynyń jalpy sanynyń 36,2%-yn qurap otyr.

Ulttyq «Rýhanı jańǵyrý» jobasynda sport salasyna qatysty «Jastardy sportpen qamtamasyz etý (14-18 jas)» jóninde arnaıy kórsetkish bekitilgen. Osyǵan baılanysty bıylǵy jyly – 32 647 balany sportqa qatystyrý mindeti tursa, naqty san – 45 940 adamǵa jetip, atalǵan jospar kútilgen mejeden de asyp tústi. Statıstıkalyq derekke nazar aýdarsaq, qalada 14-18 jas aralyǵynda 79 500 jas bar. Sonyń ishinde jalpy bilim berý mekemelerinde – 33 106 oqýshy, 7 joǵary bilim berý mekemesinde 7106 stýdent, orta arnaýly bilim berý mekemelerinde 5728 stýdent sportpen turaqty túrde aınalysady.

Sporttyq seksııalardy jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý boıynsha da tyndyrymdy tirlik kóp. Bylaısha aıtqanda, Shymkent qalasynda 2021 jyldyń II jarty jyldyǵynan bastap jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý baǵdarlamasy sátti iske asyrylyp keledi.

2022 jyly jan basyna shaqqandaǵy qar­jylandyrý jobasy negizinde memle­kettik sporttyq tapsyrysty iske asyrý baǵytynda jergilikti bıýdjetten 2 323 mln teńge qarjy bólingen-di. Sonyń aıasynda sporttyq seksııalarǵa 14 000 balany nemese 4-pen 18 jas aralyǵyndaǵy balalardyń jalpy sanynyń 16%-yn qamtý josparlanǵan bolatyn.

Búginde memlekettik sporttyq tap­syrysty jan basyna normatıvtik qar­jylandyrýdyń platformasyna 130 kásipkerden ótinim kelip túsip, onyń 96-sy bilik­tilik irikteýden ótip, oń sheshimderin aldy.

Qazirgi tańǵa deıin memlekettik sport­tyq tapsyrys boıynsha ata-analar tarapynan balalaryn 22 sport túri boıynsha (186 sporttyq seksııada) úıirmelerge berý úshin jalpy sany 21 286 ótinish qabyldanyp alyndy. Sonyń nátıjesinde, 14 230 balanyń ata-anasymen arnaıy kelisimshart jasaldy. Oǵan sáıkes balalar jan basyna qarjylandyrý baǵ­dar­la­masy boıynsha basketbol, boks, erkin kúres, grek-rım kúresi, dzıýdo, karate, taek­vondo, júzý, ústel tennısi, fýtbol, shah­mat, kórkem gımnastıka, voleıbol, paýerlıftıng, qazaq kúresi, fýtzal, tennıs sekildi sport túrlerimen tegin aınalysady.

Sondaı-aq atalǵan jobanyń kómegimen 264 jattyqtyrýshy jáne 150-ge jýyq basqa da qyzmetkerler turaqty jumys­pen qamtamasyz etildi. Endigi jerde mem­le­kettik sporttyq tapsyrys arqyly 2023 jyly 18 myń (20%), 2024 jyly 20 myń (22 %) balany sporttyq seksııamen qamtamasyz etý josparlanyp otyr.

Joǵary sporttyq jetistikter bo­ıynsha 2022 jyldyń 7 aıynda jetken nátı­je­ler týraly áńgime qozǵasaq, Shym­kent qalasynda jalpy sany 34 sport­tyq uıym jumys isteıdi. Onyń 29-y memlekettik menshiktegi sport mekemesi bolsa, qalǵan 5-eýi memleket-jekeshelik áriptestigi aıa­syndaǵy sporttyq nysandar. Osy sport mekemelerinde 17 944 sportshy jat­tyǵady jáne shtattyq kestege saı 925 jattyqtyrýshy oqý-jattyǵý sabaqtaryn ótkizedi. Sondaı-aq atalǵan uıymdarda sporttyń 71 túrin damytýǵa den qoıylǵan. Ol 38 olımpıadalyq, 24 olımpıadalyq emes jáne 9 ulttyq sport túrleri.

2022 jyldyń 7 aıynyń qorytyndysy boıynsha 3 Qazaqstannyń eńbek sińirgen sport sheberi, 35 halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, 179 sport sheberi, 261 sport sheberine úmitker sportshylar daıyndaldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qurama sapyna eresekter quramasyna 416, jastar qu­ra­ma­sy­na 268, jasóspirimder qura­ma­syna 201 sportshy endi.

Sonymen birge jyl basynan shilde aıyna deıingi kórsetkish boıynsha qala sportshylary el ishindegi túrli respýb­lı­kalyq chempıonattarǵa qatysyp, 436 altyn, 397 kúmis jáne 412 qola medal jeńip aldy. Júldelerdiń jalpy sany 1 245 medal boldy. Mysaly, Azııa chempıonattarynda qalanyń jas órenderi 58 altyn, 31 kúmis jáne 50 qolany qan­jy­ǵalaryna baılasa (jalpy 139 medal), osy ýaqyt aralyǵynda Álem chempıonattarynan 28 altyn, 16 kúmis jáne 11 qola medalmen (jalpy 55 medal) tabysty oraldy.

Dúnıejúzilik gımnazıada oıyndaryna da 11 sport túrinen 23 oǵlan jarysqa túsip, nátıjesinde 5 altyn, 3 kúmis jáne 2 qola medaldy oljalap qaıtty.

Eýropa chempıonattaryna 2 sport túrinen 10 sportshy qatysyp, 9 altyn, 6 kúmis, 4 qola medal jeńip aldy. Sonymen qatar 2022 jylǵy 1-15 mamyr kúnderi Kashıas-dý-Sýl qalasynda /Brazılııa/ ótken HHIV Sýrdlımpıada oıyndarynda erkin kúresten 70 kılo salmaqta Rsaly Sabyrjan men 65 kılo salmaqta Pernesh Shadııar beldesti. Atalǵan tartysty báse­ke­de Rysaly Sabyrjan 2 oryn ıelenip, elimiz­diń abyroıyn asqaqtatsa, Pernesh Shadııar 5-orynnan kórindi.

Shymkent qalasynda bıyl ótkizilip jatqan is-sharalarǵa toqtalyp ótsek, ártúrli jas erekshelikteri boıynsha sport túrlerinen 27 qala chempıonaty uıym­dastyryldy. Bul chempıonattarǵa barlyq sany 1 800 sportshy qatysty. Budan bólek, qalada túrli sporttan Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń 26 chempıonaty jalaýyn jelbiretti. Atalǵan is-sharalarǵa elimizdiń barlyq óńirinen jat­tyqtyrýshylardy qosqanda 10 myń­nan astam sportshy baqtaryn synady. Aıtalyq, tennısten ATP SHYMKENT CHALLENGER 80 halyqaralyq týr­nı­ri týyn kóterdi. Osy jarysta 20 memleketten kelgen 60 sportshy dodaǵa tústi.

Sonymen qatar qala turǵyndary men ártúrli sala qyzmetkerleri arasynda 24 buqaralyq sporttyq is-shara qolǵa alyndy. Ol óz kezeginde 11 400 adamdy qamtydy. Buqaralyq sportty damytý maqsatynda Shymkentte basqa da birneshe sporttyq jarys uıymdastyryldy. Solardyń arasynan Jastar lıgasyn aıtýǵa bolady. Jalpy, Jastar lıgasy jobasyna degen qyzyǵýshylyq turǵyndar tarapynan jyldan-jylǵa artyp keledi. Máselen, atalǵan jarysqa ótken jyly 140 mektep qatysqan bolsa, bıylǵy birin­shilikte sporttyń tórt túrinen qala­daǵy 151 orta mekteptiń 6 myńǵa jýyq oqýshysy júldeli orynǵa talasty.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2022 jyldy Balalar jyly dep jarııalaýyna baılanysty mektep oqýshylarynyń bos ýaqytyn tıimdi paıdalaný jáne salamatty ómir saltyn qa­lyptastyrý maqsatynda Shymkent qala­synyń tórt aýdanyndaǵy sport alańshalarynda (qalada jalpy sany - 346 alańsha bar) ár aptanyń jeksenbi kúnderi aýdan ákimdikterimen birlesken «Aýla chempıonattary» uıymdastyrylyp keledi. Atalǵan sporttyq is-sharaǵa 5-17 jas aralyǵyndaǵy balalar sporttyń 6 túrinen atap aıtqanda, asyq atý, láńgi tebý, basketbol dobyn torǵa túsirý, fýtbol qaqpasyna dop tebý, qyzdar arasynda sekirgishpen sekirý, gımnastıkalyq sheńber aınaldyrý boıynsha synǵa túsýde. «Aýla chempıonatynda» jeńimpaz atanǵan balalarǵa dıplom, medal jáne kýboktar tabystalyp, qatysqan barlyq balaǵa arnaıy syılyqtar beriledi.

Búginge deıin Abaı, Ál-Farabı, Eńbekshi, Qarataý aýdandarynda 48 sport alań­shasynda «Aýla chempıonattary» ótkizildi. Oǵan 3 600-den astam bala qa­ty­syp, 120-ǵa jýyq sport sala­sy­nyń mamandary jumyldyryldy. «Aýla chem­pıo­natyn» jyl sońyna deıin shaǵyn aýd­an­dardaǵy sport alańshalarynda (ár aýdanda 32 alańsha ornalasqan) ótkizý josparda bar.

Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıteti bu­qa­ralyq sportty damytý jáne nasıhat­taý maqsatynda 2022 jyldyń mamyr aıynan bastap «Qoljetimdi sport» jobasyn Shymkent qalasynda iske asyryp keledi. Atalǵan joba megapolıstegi 4 saıabaqta (Ortalyq, Jeńis, Metal­lýr­g­shiler saıabaǵy jáne Abaı saıaba­ǵyn­da) uıymdastyrylýda. Onda 12 jat­tyq­ty­rý­shy qala turǵyndaryna sporttyń 4 túrin úıretip (skandınavııalyq júris, ústel tennısi, karate, fıtnes) sol bo­ıyn­sha arnaıy jattyǵý jumystaryn júr­gizedi. Qalalyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Baýyrjan Tumanbaev jobanyń basty artyqshylyǵy turǵyndar sport seksııa­laryna tegin qatysýǵa múmkindik alady, oqytýdy bilikti nusqaýshylar men jattyqtyrýshylar júrgizedi, jattyǵý ýa­qyty jumystaǵy adamdar úshin óte yń­ǵaıly, sabaqtyń uzaqtyǵy 1,5 saǵat ýa­qytty alady jáne eshqandaı jas erek­she­ligine shekteý joq dedi.

Shymkenttegi sporttyq dodalardan Qa­zaqstan Respýblıkasy Prezıdenti ja­nyn­daǵy «Dara» daryndylardy qoldaý qory» qoǵamdyq qorynyń uıymdas­ty­rýy­men bolǵan Tartyl Fest beltemirge tartylý boıynsha besinshi respýblıkalyq sport festıvalin atap ótýge bolady.

Osy sport festıvaline 2 085 qa­ty­sý­shy onlaın tirkelip, 624 adam myqty ekenin dáleldeý úshin jarysty. Báseke nátı­je­sinde shymkenttik Azamat Sapar bel­te­mirde 41 ret tartylyp, rekordty ja­ńartty. Bir aıta keterligi, synǵa tús­­kender arasynda zeınetkerler men múge­dek­tigi bar jandar jáne qyzdar da boldy. Al jarystyń eń kishkentaı sportshysy 7 jasar Madıhan Qajymuqan 13 ret tartylyp, uıymdastyrýshylardyń arnaıy syılyǵyna ıe boldy. Sonymen 10 shilde men 8 qyrkúıek aralyǵynda ótken sporttyq is-shara elimizdiń 20 qalasynda uıymdastyrylyp, ár óńirden 27 jeńimpaz anyqtaldy. Olar óz kezeginde Nur-Sultan qalasynda ótetin grand-fınalǵa qatysatyn bolady. Bas júldege beriletin syı 54 mln teńgeni quraıdy. Sondaı-aq Grand-fınal chempıondary Street Workout boıynsha álem chempıonatyna qatysa alady.

Qaladaǵy sporttyq ınfraqurylym má­selesi oıdaǵydaı sheshimin taýyp ke­ledi. Buqaralyq sporttyń damýy qa­jet­ti sporttyq ınfraqurylymnyń bolýyna baılanysty ekeni belgili. Qazirgi ýaqytta qala boıynsha sporttyq nysandar sany 933-ke jetti.

«Bıylǵy bıýdjet esebinen qalamyzda 3 sport nysanynyń jáne jeke ınves­tor­lar arqyly 4 sport ǵımaratynyń qu­ry­lys jumystary júrip jatyr. Buǵan qosymsha 38 sport alańshasyn paı­da­la­nýǵa berý josparlanýda. Atap aıt­qan­da, Abaı men Qarataý aýdandarynda ár­qaısysy on-onnan, Ál-Farabı men Eńbekshi aýdandarynda toǵyz-toǵyzdan sport alańshasy salynbaq.

«Shymkent qalasyndaǵy «Metallýrg» stadıonyn rekonstrýksııalaý» qurylys jumystary da qarqyndy júrip jatyr. 2020 jyly bastalǵan stadıon qurylysy bıyl paıdalanýǵa beriledi dep kútilip otyr. Qazirgi ýaqytta, sportshylar úıiniń qurylysy júz pa­ıyz aıaqtaldy. Al úlken sport zaldyń qańqasy turǵyzylyp, qabyrǵalary qalanýda. Ákimshilik ǵımarattyń da qurylysy 90% aıaqtalyp, tek ishki árleý jumystary qaldy. 1 504 orynǵa arnalǵan kórermender trýbınasynyń qurylys jumystary 80% oryndaldy. Fýtbol alańynyń jer jumystary da aıaqtalý ústinde tur. Budan bólek, Shymkent qalasynyń Saıram turǵyn alabynda №12 sport mektebiniń qosymsha korpýsy salynyp jatyr. Atalǵan nysan buıyrtsa, osy jyly el ıgiligine paıdalanýǵa beriledi. Qazirgi tańda ǵımarattyń qurylys montajdaý jumystary atqarylýda.

Sonymen birge Bozaryq-3 shaǵyn aýda­nynda qalalyq №20 sport mektebi jas sportshylarǵa esigin aıqara ashpaq. Bıyl naýryz aıynda bastalǵan bul qu­ry­lys nysanyn salýǵa osy jyly 90 mln teńge bólinip, qarajat tolyǵymen ıge­rildi. Sport mektebiniń qurylysy 2023 jylǵa ótpeli, – dedi qalalyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy B.Tumanbaev.

Sonymen birge qalada «Otaý Stroı» kompanııasynyń esebinen ústel tennısine arnalǵan sport nysanynyń qurylysy júrgizilýde. Jańa tennıs korty bıyl jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi degen jospar bar. Búgingi tańda 12 ústel tennısi jabdyǵyna tapsyrys berilip, ol shamamen bir aı kóleminde jetkiziletin bolady.

Al elimizge belgili qurylys kompa­nııasy BI Group bolsa qalada iri qu­ry­lys nysanynyń biri ıppodromnyń irgetasyn qalaýda. Búgingi tańda atshabar kesheniniń tóbesi jabylyp, báıge alańy tegistelip, arnaıy tósenishter tóselip jatyr. Sondaı-aq zamanaýı úlken atqora salynyp, ishki árleý-syrlaý jumystary bitýdiń az-aq aldynda tur.

Qaladan boı kóterip jatqan taǵy bir nysanǵa toqtalsaq, SPORT LIFE fýtbol ortalyǵynyń qurylysy mega­­polıstiń Orynbaev pen Ǵ.Ilıaev kóshe­le­­riniń qıylysynda ornalasqan. Atalǵan sport ortalyǵynda 4 fýtbol angary bolady. Osy atalǵan sporttyq nysandar qu­ry­lysy aıaqtalǵan jaǵdaıda qosymsha 43 346 sharshy metr jańa sport ǵımarattary paıdalanýǵa berilip, qalany sporttyq ınfraqurylymmen qamtý kórsetkishi 56,6%-ǵa jetetin bolady.