HIH ǵasyrdyń 60-jyldarynda qazirgi aýdan ortalyqtary bolyp qalǵan qalalarda irgesi qalanǵan jármeńke qatarlary saýda-sattyq alańy ǵana emes, el men eldiń arasyn qosatyn, jınalyp keńes quratyn orynǵa aınalǵan. Án men kúı saıysy ótip, balýandar kúresken. Talaı qazaq ánshisi men kúıshisiniń esimderi jármeńkelerde tanyldy. Alaıda Keńes ókimetiniń ornaýymen 1925 jyldary jármeńkeler jumysyn toqtatty.
Yrǵyz aýdanynyń ortalyǵynda qyrkúıektiń jaımashýaq kúnderinde «Jarmola jármeńkesi» merekesi toılandy. Oblystyń on eki aýdany kıiz úı tigip, teri men júnnen túrli ulttyq buıym jasaıtyn qolónershiler men sheberler buıymdaryn saýdalady. Ulttyq oıyndar uıymdastyrylyp, at jarysy, kókpar, qazaq kúresinen báseke kórigi qyzdy. At báıgesine jeńil kólik tigildi. Osy merekege Abaı, Qyzylorda oblystarynan qonaqtar qatysty. «Jarmola jármeńkesi» ashylardan buryn Abaı oblysynan kelgen qonaqtar Abaı Qunanbaıulynyń atasy Yrǵyzbaıǵa arnap ashylǵan eskertkish belginiń ashylý saltanatyna qatysty. Jońǵar shapqynshylyǵy kezinde Abaı Qunanbaıulynyń arǵy atasy Yrǵyzbaı Yrǵyz ózeniniń boıynda dúnıege kelgen eken.
«Jarmola jármeńkesi» merekesin ashý saltanatyna oblys ákimi Eraly Toǵjanov qatysyp, mereke qonaqtaryn quttyqtady. «Aqtóbe oblysyn basqarýǵa kelgeli aýdandardy aralaýǵa shyqqan alǵashqy saparym jurt bas qosqan «Jarmola jármeńkesi» merekesinen bastaldy. HIH ǵasyrdyń ekinshi shıreginde Jarmola jármeńkesi qazaq dalasynyń atyn da shyǵarǵan, baǵyn da kótergen, el men eldi qosqan. Jarmola Aqmeshit, Qarqaraly, Qoıandy jármeńkelerimen tyǵyz baılanysta bolyp, sol zamandaǵy ekonomıkalyq damýdyń úlgisi bolǵan. Jibek joly boıymen Shyǵystan kerýender kelgen. Qazaq jármeńkeleri kindik Azııadan shyqqan osy saýda kerýenderin Reseıdiń Or, Orynbor, Qazan qalalarymen jalǵastyrǵan.
Osy mereke ishki týrızmdi damytýǵa da serpin beredi degen oıdamyn. Biz ótken zamandaǵy sheberler, qolónershiler men ustalarymyzdyń umyt bolǵan ónerlerin qaıta qalpyna keltirip, ulttyq ónerimizdi nasıhattaý úshin maqsatty is-sharalar atqaramyz. Jarmola jármeńkesine Abaı elinen arnaıy kelgen azamattarǵa erekshe alǵysymdy aıtqym keledi. О́tken jyly Aqtóbe oblysynyń azamattary «Yrǵyzdan – Yrǵyzbaı eline» degen saparmen Abaı eline baryp, tarıhı oryndardy aralap keldi. Sol kezde osy úlgini jalǵastyramyz degen oı boldy. Aldaǵy jyldary Temir jáne Oıyl aýdandarynda, Aqtóbe qalasynda tarıhı jármeńke oryndaryn jańǵyrtyp, mádenı-týrıstik keshendi is-sharalar uıymdastyrý josparymyzda bar», dedi oblys ákimi Eraly Toǵjanov.
Qaraqamys jármeńkesiniń jetistikterin nasıhattap, Mustafa Shoqaıdyń 1918 jyly emıgrasııaǵa keter aldynda Dosjan ıshan meshitine kelýinen kórinis daıyndaǵan Temir aýdanynyń «Dosmuhamet Qashaquly» ordasy jármeńkeniń bas júldesin jeńip aldy. Aqtóbe oblysynyń tarıhı jáne tabıǵı týrıstik marshrýttaryn damytý úshin osyndaı is-sharalar tyń bastamalarǵa jol ashary anyq.
Aqtóbe oblysy
