Aldymen Abaı oblysynyń ákimi Nurlan Uranhaev bastaǵan elimizdiń zııaly qaýym ókilderi Muhtar Áýezov atyndaǵy alańda aıaldap, jazýshynyń eskertkishterine gúl shoqtaryn qoıyp, rýhyna taǵzym etti.
Tuǵyry bıik tulǵanyń 125 jyldyq mereıtoıyna oraı qaladaǵy Shákárim ýnıversıtetinde otandyq ádebıet pen rýhanııattyń kórnekti ókilderi «Muhtar Áýezov jáne ult órkenıeti» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııada bas qosty.
Alqaly basqosýda belgili áýezovtanýshy ǵalymdar, memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, ýnıversıtettiń professorlyq-oqytýshylar quramy, oblystyq ákimdik pen máslıhat ókilderi, sondaı-aq Nıderlandy, Túrkııa, Qytaı jáne О́zbekstannan kelgen ǵalymdar M.Áýezovtiń kemeńgerligi men qazaq jáne álem ádebıetindegi aýdarma máselesi jaıly oı órbitip, jazýshynyń daralyǵyn tanytýdyń jáne rýhanı murasyn nasıhattaýdyń tyń joldaryn pysyqtady.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek, abaıtanýshy ǵalym, Memlekettik syılyqtyń ıegeri Ǵarıfolla Esim men Tashkenttegi Álisher Naýaı atyndaǵy ózbek tili men ádebıeti memlekettik ýnıversıtetiniń professory Abdýlla Ýlýgov M.Áýezovtiń ulylar elindegi orny men elimizdiń órkendep damýyna qosqan úlesi jaıly toqtalyp, konferensııanyń tabysty ótýine tilekterin jetkizdi.
«Abaı, Shákárim jáne Muhtar Áýezovtiń shyǵarmalary arqyly jetken qazaqtyń kórkem, ádebı tili – Semeı óńirinde saqtalǵany kúmánsiz. Sondyqtan da taǵylymy mol alqaly jıynnyń Shákárim ýnıversıtetinde ótýi zańdy», dedi mınıstr S.Nurbek.
Qatysýshylar Áýezovtiń álemine boılaǵan kez kelgen adam zulymdyqtan ada, adamgershilikti tý etetin kemel tulǵa bolyp qalyptasatynyn aıtty.
«Oqý ornymyzdyń mıssııasy – ulttyq qundylyqtardy boıyna sińirgen bilikti mamandy daıarlaýmen birge Abaı ańsaǵan, Áýezov armandaǵan tolyq adam, kemel tulǵany qalyptastyrý.
Abaı álemine qanyqqan árbir stýdent abaıtanýshy, muhtartanýshy bolyp ketpeıtin de shyǵar, biraq izgilikke shaqyrǵan tulǵalar sózi kez kelgen jastyń júregine tunsa – onda bizdiń maqsatymyzdyń oryndalǵany», dedi Shakarim University basqarma tóraǵasy Baýyrjan Erdembekov.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, belgili ǵalym Dandaı Ysqaqulynyń aıtýynsha, qazir ózekti bolyp turǵan adamı kapıtal máselesin sheshýdiń tıimdi joly Muhtardaı Alash ardaqtylarynyń mádenı murasynda jatyr. Tek sol murany zertteýge tyń kózqaraspen kelip, zańǵar tulǵalarymyzdyń eńbegi meılinshe laıyqty deńgeıde nasıhattalsa ıgi.
«Birinshiden, adam kapıtaly myqty bolý kerek. Adam kapıtalyn damytsaq, materıaldyq ári rýhanı jetistikterimiz eseleı túseri anyq. Túrki halyqtar ishinde qazaqtardyń arasynda da adamı resýrstyń áleýeti zor. Álbette, keıbir baǵyttarda tyńnan túren salýǵa týra keledi.
Halqymyzdyń rýhanı kemeldenýi yqylym zamandardan, Kúltegin, Maıqy bı, Asan qaıǵylardan bastaý alyp, hakim Abaıdyń dáýirinde shyrqaý shyńǵa jetken syndy. Al Álıhan Bókeıhan jáne Muhtar Áýezovteı alash azamattary ony bilim men ǵylymǵa aınaldyryp, ulttyq ıdeologııamyzdy qalyptastyrýǵa súbeli úlesterin qosty», dedi D.Ysqaquly.
Qazaq ádebıetiniń álemdik arenaǵa keńinen taralýyna baýyrlas túrik aǵaıyndardyń da atsalysyp kele jatqanyn aıta ketken oryndy. Máselen, Kastamoný ýnıversıtetiniń professory Orhan Sóılemez Abaı men Muhtardyń shyǵarmalaryn túrik jáne aǵylshyn tilderine aýdaryp, onyń birazy batys basylymdarynan kórinis tapqan.
«Osydan 30 jyl buryn AQSh-taǵy Kolýmbııa ýnıversıtetinde doktorantýrada oqyp júrgen kezimde Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» romanynyń tárjimalanǵan nusqasy qolym túsken bolatyn. Odan buryn áıgili akademık, ǵalym Rahmanqul Berdibaıulynyń shákirti atanyp, qazaq tili men ádebıetine degen qushtarlyǵym artqan edi. «Abaı joly» romany maǵan Kolýmbııa ýnıversıtetinde doktorlyq dıssertasııamdy qorǵaýǵa oń yqpalyn tıgizdi. Dıssertasııamnyń taqyryby «Qazaqtyń mádenı biregeıligin saqtaý» dep ataldy.
Taıaý keleshekte túrki halyqtarynyń yntymaq-birligi búgingiden de nyǵaıyp, onyń jemisin urpaqtarymyz kóredi degen úmittemin», dedi O.Sóılemez.
Budan bólek professor Arap Espenbetov «Muhtar Áýezovtiń bir maqalasy haqynda», dosent Jandos Áýbákir «Muhtar Áýezovtiń daralyǵy», S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýnıversıtetiniń professory Aıjan Qartaeva «Muhtar Áýezov murasyndaǵy túrki álemi» ǵylymı tujyrymdasyn kópshilikke usyndy.
Konferensııa aıasynda qatysýshylar jazýshynyń ádebı mektebi, ózi negizin qalaǵan «Abaı» jýrnalynyń búgingi taǵdyry, ǵylymı ómirbaıany, ulttyq qundylyq, ana tili, Áýezov shyǵarmalaryn sahnalandyrý máseleleri tóńireginde pikir almasty.
Sonymen qatar jıynda álemdik deńgeıdegi monýmentaldy óner týyndylaryn Áýezovtiń kórkem shyǵarmalaryndaǵy keıipkerlerge arnalǵan kompozısııalyq eskertkishter men IT ónimder, anımasııalyq týyndylaryn jasaý kerektigi aıtyldy.
Ármen qaraı mereıtoılyq is-sharalar legi zańǵar jazýshynyń týǵan jeri Abaı aýdanynda jalǵasyn tapty. Mártebeli meımandar M.Áýezovtiń áke-sheshesi Omarhan men Nurjamaldyń kesenesine baryp quran baǵyshtap, rýhyna taǵzym etti.
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory, Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Erlan Sydyqov bul mereıtoı Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jańa Qazaqstan» tujyrymdamasy aıasynda ashylǵan Abaı oblysynda ótip jatqan alǵashqy halyqaralyq deńgeıdegi ǵylym men bilimniń, mádenıet pen rýhanııattyń toǵysqan toıy ekenin jetkizdi.
«Biz turǵan qasıetti ólkeni el tarıhynda mártebesi erekshe, tipten qut qonǵan yrysty, berekeli topyraq dep árbir qazaq maqtanyshpen aıtady. О́ıtkeni Abaı óńiri dúıim qazaqqa aqyl aıtqan abyz Ánet babanyń, kemeńger Keńgirbaı bıdiń, marǵasqa Mamaı, qol bastaǵan Toqtamys batyrlardyń, sonymen birge qudiretti Qunanbaı syndy suńǵyla aǵa sultannyń izi qalǵan kıeli meken. Qazaqtyń bas aqyny hakim Abaı osy Shyńǵystaý baýyryndaǵy Aqshoqy men Jıdebaıda otyryp kúlli álemge «adamzattyń bárin, súı baýyrym dep» degen sáýleli sózin shashty. Al dala danyshpany atanǵan Shákárim babamyz da osy ólkede keleshektiń oıyn ashyp, óziniń tanymy tereń tarıhı-fılosofııalyq eńbekterin jazǵany barshańyzǵa aıan. Abaıdyń aqyndyq dástúrin jalǵastyrǵan Kókbaı, Aqylbaı, Maǵaýııa, Týraǵuldyń da elge belgili muralary osy óńirde dúnıege keldi.
«Muńly qońyr týǵan anam, týǵan jerim Bórili» dep ózi jazǵandaı, Aıaqqaraǵanda kindik qany tamyp, Bórilide balalyq baldáýreni ótken Muhtar Omarhanuly Áýezovtiń el tarıhyndaǵy oryny aıryqsha. HH ǵasyrda qazaqty álemge tanytqan eki tulǵa bolsa, sonyń biri – Muhtar Omarhanuly.
Abaı men Muhtar egiz uǵym. Muhańnyń basqa da kórkem shyǵarmalary men ǵylymı zertteýlerin bylaı qoıǵanda, tek Abaı taqyrybynyń ózi onyń daralyǵyn aıqyndap beredi. О́zderińiz jaqsy biletindeı, Muhań el tarıhynda kóptegen alǵashqy bastamanyń negizin qalady. Semeıde qurylǵan «Iаrysh» fýtbol komandasy, Oıqudyqta qoıylǵan «Eńlik-Kebek» spektakli, Júsipbek Aımaýytulymen birge shyǵarǵan «Abaı» jýrnaly, alǵashqy ádebı «Abaı» mýzeıiniń ashylýyna sińirgen eńbegi Áýezovtiń jan-jaqtylyǵyn aıǵaqtaıdy», dedi E.Sydyqov.
Abaı aýdanynda jergilikti kásipkerler men aýdan halqynyń qoldaýymen Keńgirbaı bıge eskertkish ornatyldy. Sondaı-aq «Eńlik-Kebek» kesenesine de jóndeý júrgizilgenin aıta ketken jón.
Uly tulǵanyń mereıtoıyna baılanysty Qaraýylda qazaq kúresinen dúbirli saıys uıymdastyrylyp, alaman báıge men jorǵa jarysta naǵyz tulparlar anyqtaldy. Budan soń merekelik is-sharalar konferensııa, fýtbol saıysy jáne gala konsertpen túıindeldi.
Abaı oblysy
