QAZAQSTAN – TÚRKIIа: STRATEGIIаLYQ ÁRIPTESTIKTIŃ JAŃA ÁLEÝETI

Keshe Aqordada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstanda resmı saparmen júrgen Túrik Respýblıkasynyń Prezıdenti Abdýlla Gúlmen kezdesti. Aqorda saraıynda mártebeli meı­mandy saltanatty qarsy alý­dyń barlyq resmı sharalary ja­salǵan soń, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl ekeýara kezdesip, baýyrlas ári týys eki eldiń yntymaqtastyǵyn ári qaraı tereńdetýdi kózdegen máselelerge baılanysty kelissóz júrgizdi. Ke­lis­sóz barysynda Memleketter bas­shylary saıası, saýda-ekono­mı­ka­lyq jáne má­denı-gýmanıtarlyq sa­lalardaǵy ekijaqty qaty­nas­tar­dyń pers­pektıvalaryn talqy­lady. Ta­rap­­tar, sondaı-aq qazaq-túrik qa­­tynastarynyń negizi eki ha­lyqtyń tarıhı tamyry bir, má­denı qun­dy­lyqtarynyń or­taqty­ǵyn­da jat­qa­nyn atap ótti. Son­dyqtan da Túr­kııa Prezı­denti Qa­zaqstanǵa sapary baǵ­dar­lamasyn barlyq túrki hal­qyna qasıetti oryn bolyp ta­bylatyn Túrkis­tandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesine barýdan bastap otyr. Qazaqstan men Túrkııanyń uzaq kezeńderge arnalǵan, sondaı-aq ekijaqty qatynastardyń damýyn sapaly jańa satyǵa kóterýge Qa­zaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ótken jyldyń qa­zanynda Túrkııaǵa jasaǵan resmı sapary tikeleı uıytqy boldy. Qa­zaqstan basshysynyń sol sapa­ryn­da Qazaqstan men Túrkııa ara­syn­daǵy Strategııalyq áriptestik tý­raly  shartqa qol qoıyldy. Eki mem­leket búginde joǵary deńgeıde belsendi únqatysýlardy qoldap keledi. Parlamentaralyq baı­la­nys jolǵa qoıylǵan, depýtattyq “dos­tyq toby” oıdaǵydaı jumys istep jatyr. Qazaqstan men Túrkııa de­pýtattary Túrkitildes memleket­ter­diń Parlamenttik Assambleıasy aıasynda belsendi is-qımyl tany­typ júr. Túrkııa Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshylyq rólin tanydy jáne olar bizdiń elimizdi óńirdegi asa mańyzdy áriptes dep biledi. Memleketterdiń ózara yn­tymaqtastyǵy AО́SShK, BUU, EQYU, IKU, taǵy basqa da ha­lyqaralyq uıymdar aıasynda jara­sym tapqan. Prezıdentterdiń ekeý­ara kezdesýinde Qazaqstan basshysy Túrkııa Qazaqstannyń jetekshi ekonomıkalyq áriptesi ekendigin atap ótti. Qazirgi kezde elimizde tú­rik bıznesi belsendi jumys isteýde. Buǵan sońǵy jyldary kelisimdik-quqyqtyq bazanyń edáýir jaq­sar­ǵandyǵy tikeleı yqpal etti. Álem­dik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys eki el arasyndaǵy taýar aına­ly­myn tómendetkenimen, taraptardyń birlesken jobalardy júzege asyra bastaǵany Qazaqstan – Túrkııa qatynastarynyń bolashaǵy zor ekenin kórsetedi. Memleketter basshylarynyń ekeýara kezdesýi shynaıy dostyq ráýishte oıdaǵydaı aıaqtalǵannan keıin keńeıtilgen quramdaǵy kelis­sóz Qazaqstan Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev pen Túrkııa Pre­zıdenti Abdýlla Gúldiń qatysýymen ári qaraı jalǵasty. Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy joǵary deń­geıdegi kezdesýlerdiń júıeli túrde ótip kele jatqany jaıdan-jaı emes, dedi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev. Ol baýyrlas eki memleket arasyndaǵy óte ja­qyn qatynas­tardyń belgisi bolyp tabylady. Prezıdent myrza, bizdiń elimizge saparyńyz Túrkistandaǵy Qoja  Ahmet Iаsaýı babamyzdyń ke­se­nesine zııarat etýden bas­tal­ǵanyn biz erekshe nyshan dep bile­miz. Biz, sondaı-aq Q.A.Iаsaýı atyn­daǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnı­versıtetinde bolyp, jańa keshen­derdi araladyq. Túrkııa basshysyna osylaısha rızashylyǵyn bildirgen Nursul­tan Nazarbaev budan soń eki eldiń yn­tymaqtastyǵyna toqtaldy. Elba­sy­nyń atap ótkenindeı, Qazaqstan Prezıdentiniń 2009 jyldyń qazan aıynda Túrkııaǵa jasaǵan resmı sapary barysynda qol jetkizilgen strategııalyq áriptestik týraly alty kelisim memleketter arasyn­da­ǵy buryn­nan qalyptasqan tyǵyz yn­ty­maqtastyqty ári qaraı te­reńdete beredi. Túrkııa Prezı­denti­niń bul sapary eki eldiń arasyn­daǵy qarym-qatynasty, kelisilgen saıası-ekonomıkalyq jáne  mádenı baılanystardy barynsha damytýǵa tyń serpin beredi. Ekeýara kez­de­sýimizde, dep jalǵastyrdy sózin Prezıdent, biz barlyq máselelerdi – eki eldiń arasyndaǵy qarym-qa­tynas, ekonomıkalyq baılanys, óńirdegi hal-ahýal jáne bolashaqta isteıtin jumystardy taldadyq. О́tip jatqan eki memleket isker­leriniń bıznes-forýmyna Túrkııa tara­pynan kelgen bıznes ókilderi­niń aýqymdy ekeni biz úshin úlken qýanysh. Ol jóninde bizdiń qaty­sýy­myzben ótetin bıznes-forýmda keńinen áńgime bolady. Jahandyq qarjy daǵdarysy Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy taýar aınaly­myn birshama tómendetti. Endi sony qaıtadan qalpyna keltirip, ári qaraı arttyrýymyz qajet. Saýda-ekonomıkalyq qatynas­tar­dy damytýǵa baılanysty Qa­zaq­stan Prezıdenti birqatar máse­lelerdi ortaǵa saldy. Onyń ishinde Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy úkimetaralyq komıssııanyń jumys tıimdiligin arttyrý qajettigine nazar aýdardy. О́ıtkeni, 2008 jyly eki memleket arasyndaǵy taýar aınalymy 2 mıllıard 900 mıllıon dollardy quraǵan bolsa, ótken jyly bul 1 mıllıard 400 mıl­lıon dollarǵa deıin tómen­degen. Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl óziniń saparyn kıeli Túr­kis­tannan bastaǵanyn, onda alǵash ret bol­ǵanyn aıta kelip, Qazaq­stan – Túr­kııa yntymaqtasty­ǵy­nyń damý jaıyna toqtaldy. О́t­ken jylǵy qazan aıynda Túr­kııaǵa jasaǵan saparyńyzda Qazaqstan men Túr­kııa arasyn­daǵy Strate­gııalyq árip­testik týraly shartqa qol qoı­ǵan edik, dedi Abdýlla Gúl. Qazirgi kezde osy Shartqa sáıkes bizder bar­lyq salada jan-jaqty jumys­tar isteýimiz qajet dep oılaımyn. Jeke kezdesýimizdegi kelisimge sáı­kes, Túrki ynty­maq­tastyq keńesi­niń jıynyn tamyz aıynda Ystam­bulda ótkizý týraly sheshim qabyl­dadyq. Endi osyǵan qajetti shara­lar­dy júzege asy­rýdy qolǵa ala bastaımyz. Keńeıtilgen quramdaǵy kelis­sózderde úkimetaralyq ekonomı­ka­lyq komıssııanyń qyzmetin jan­dandyrý qajettigi de atap ótildi. Osyǵan baılanysty Mem­leketter basshylary Qazaqstan-Túrkııa úki­met­aralyq komıssııa­synyń qyz­me­tin belsendi túrde júrgizýdi tap­syrdy. Sonymen qatar, Qazaq­stan, Reseı jáne Belarýs mem­leketteri kiretin Keden odaǵy jaıynda da pikir almasyldy. Ekijaqty qatynastarda ener­ge­tıka, qýat resýrstaryn tasymal­daý, aýyl sharýashylyǵy, qury­lys, densaýlyq saqtaý, týrızm jáne sport salalarynyń perspek­tıvaly ekendigi ataldy. Kelissóz bary­syn­da Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Túrkııa  Prezıdentine túrkııalyq ınves­tor­lardyń Qazaq­stannyń jańa ın­dýstrııalandyrý josparyn jú­zege asyrýǵa qatysý úshin Bir­lesken ekonomıkalyq baǵdarlama daıyndaýdy usyndy. Kelissóz sońynda taraptar Túrkııa Prezı­dentiniń resmı saparynyń nátı­jesi Qazaqstan-Túrkııa strate­gııa­lyq áriptestigin sapaly jańa deń­geıge kóteretinine senim bildirdi. Keńeıtilgen quramdaǵy kelis­sózden keıin Nursultan Nazar­baev pen Abdýlla Gúl qazaqstan­dyq jáne túrkııalyq BAQ ókil­derimen baspasóz máslıhatyn ót­kizip, ke­lissózder barysynda talqylanǵan máselelerden habar­dar etti jáne jýrnalıster tara­py­nan  qoıylǵan suraqtarǵa jaýap qaıtardy. Alǵashqy bolyp sóz alǵan Qa­zaq­stan Prezıdenti Túrkııa bas­shy­symen Q.A.Iаsaýı atyndaǵy Halyq­aralyq qazaq-túrik ýnı­ver­sıtetinde bo­lyp, ondaǵy bir­qatar nysandardy aralap kór­genine toqtaldy. Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń  jańa ǵımaratyn ashý jáne bolashaqta salynatyn ǵımarat­tyń irgetasyn qalaý rási­mine qatystyq, dedi Nursultan Na­zar­baev osy jaı­ynda. Qazir bul ýnıversıtette 20-dan astam túrki tildes ult­tardyń jastary bilim alýda. Túrkııa – biz táýelsizdi­gi­mizdi jarııalaǵannan keıin, bir saǵattan soń  Qazaq­stan­nyń táýel­sizdigin tanyǵan el. Bú­gingi kelis­sózder nátıjesi Astana men Anka­ranyń halyq­aralyq má­selelerdegi ustanym­dary birdeı ekendigin kórsetedi. Budan soń N.Nazarbaev bıylǵy jyly Qazaqstannyń EQYU-ǵa tór­aǵalyq etip otyr­ǵanyn, al Túr­kııa AО́SShK sammıtin ótkizetinin atap ótti. Osyǵan baılanysty Nursul­tan Ábishuly Qazaqstannyń EQYU-ǵa múshe memleketter bas­shy­larynyń joǵary deńgeıdegi sam­mıtin Astanada ótkizý bastama­syna qoldaý kórsetkeni úshin Túr­kııa basshylyǵyna alǵys aıtty. Sonymen qatar, búgingi kelis­sóz­der barysynda eki el arasyndaǵy saýda aınalymyn bolashaqta 10 mıllıard AQSh dollaryna jetkizýge ýaǵda­lasylǵanyn jetkizdi. Búginde  Qazaqstanda túrkııalyq kapı­taldyń qatysýymen aýqymdy jumystar júzege asyrylyp keledi, dep jalǵastyrdy sózin Qazaqstan Prezıdenti. Túr­kııa­nyń Qazaqstan ekonomıkasyna  salǵan ınvestısııasy 2,5 mıl­lıard dollardy qurasa, Qazaq­stannyń Túrkııa ekonomıkasyna salǵan ınvestısııasy 1 mıllıard dollardan asyp otyr. Al Abdýlla Gúl eki el ara­syndaǵy  qatynastarǵa joǵary baǵa bere kelip, aldaǵy  kezeń­derde Túrkııa – Qazaqstan yn­tymaqtastyǵy qarqyndy  damı­tynyna senimin bildirdi. Abdýlla Gúldiń atap ótýinshe, elderdiń strategııalyq áriptestigi jyl ótken saıyn nyǵaıyp keledi. О́ıtkeni, Qazaqstan men Túrkııa basshylyǵy jıi kezdesip turady. Eki eldiń taýar aınalymyn, dedi Túrkııa Prezıdenti, jańa ózimniń áriptesim aıtqandaı, aldaǵy ýaqytta 10 mıllıard dollarǵa jetkizýdi maqsat etip otyrmyz. Bizdiń elder soǵan qol jetkizedi degen senimdemin. Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs memle­ket­teri Keden odaǵyn qurdy. Bizdiń el úshin bul tıimdi. Qazaqstan – Túrkııa qatynastarynda Baký – Tbılısı – Jeıhan munaı qubyry jelisi jumys istep tur.  Al bul Túrkııada Samsýn – Jeıhan munaı qubyrynyń iske qosylýyna yqpal etti. Sol úshin Qazaqstan basshysyna alǵys aıtamyn. Túrik prezıdenti, sondaı-aq Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen EQYU búginde  tabysty jumys istep kele jatqanyn, Uıymnyń  joǵary deńgeıdegi sammıtin ótkizý jónindegi Qazaqstannyń bastamasyn qoldaıtynyn, 1999 jyly Túrkııa Uıymnyń  sammı­tin tabysty ótkizgendigin, Qazaq­stan da joǵary dárejede ótki­zetinine senimdi ekendigin bil­dirdi. Sóziniń sońynda Prezı­dent kelesi aıda Ystambulda ótetin AО́SShK Qazaqstannyń bastamasymen dúnıege kelgen­digin, osy halyqaralyq jıynǵa tóraǵalyq jaýapkershiligin Túrkııa alyp otyrǵandyǵyn atap ótti. Sonymen  qatar, Abdýlla Gúl 2011 jyly Qazaqstannyń  Islam Konferensııasy Uıymy­na  tóraǵalyq etýi úlken jetistik ekendigin aıtty. Baspasóz máslıhatynda túr­kııalyq jýrnalıst  Túrki akade­mııasy týraly suraq qoıǵan edi. Oǵan Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev: “Keńester Odaǵy ydyraǵan kezde túrkitildes res­pýblıkalar óz táýelsizdigin aldy. Árıne, túrkitildes memleket­terdiń barlyǵy birdeı emes. Olardyń  aldynda turǵan maqsat ártúrli boldy. Al Túrki elderi­niń keńesi qurylatyn bolsa, bizder jyl saıyn kezdesip oty­ratyn bolsaq, bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy qarym-qatynas jaqsara túsetinine senimdimin. Q.A.Iаsaýı atyndaǵy Halyqara­lyq qazaq-túrik ýnıversıte­tindegi kezdesýde túrkitildes  29 ulttyń jastary óner kórsetti. Olar tatarlar, bashqurttar, qarashaılar – barlyǵy bar. Qaısy eldiń  tarıhyn oqysań da, onda túrki tili kezdesedi”, – dep jaýap qaıtardy. Baspasóz máslıhatynda túr­kııalyq jýrnalıst Qazaqstan basshysy N.Nazarbaevqa Astana­nyń bolashaǵyn qalaı eleste­tesiz degen maǵynada suraq qoı­ǵan bolatyn. Buǵan Qazaqstan Prezıdenti bylaı dedi: “Astana – búkil qazaqtyń,  Qazaq­stannyń múmkindigin kórsetetin shahar bolyp órkendep kele jatyr. Bul qala osyndaı bolady dep kezinde eshkim sengen joq. Saıyn dalada biz Qazaqstannyń dál ortalyǵynda osyndaı qala turǵyza bildik. Tipti qarajat jetpegen jaǵdaılar bolǵanyn jasyra almaımyn. Biz ata-babalarymyzdyń óz astanasyn ózderi tańdap alsyn degen arman-tilegin oryndadyq. Sol úshin de  biz baqyttymyz. Asta­nanyń aınalasynda 50 myń  gektar jerge aǵash otyrǵyzyldy. Búginde ol ormanǵa  aınaldy. Sonyń arqasynda Astananyń  klımaty ózgerdi. Baıqaǵan bo­larsyzdar, elordamyzda Eýro­panyń da, Azııanyń da, Shy­ǵystyń da, Ońtústiktiń de arhıtektýrasy bir-birimen astasyp, jarasym taýyp jatyr. Al Astananyń bolashaǵy qandaı bolady degenge kelsek, meniń oıymsha, Astana 2030 jyly 1 mıllıonnan astam turǵyny bar, eń ozyq úlgidegi joǵary oqý oryndary bar, medısınalyq qyzmet kórsetetin ǵımarattary bar, mádenı oshaqtary bar, murajaı, teatrlary bar qala bolady. Álısultan QULANBAI. Nursultan NAZARBAEV: Qazaqstan óńirlik jáne jalpy­álemdik eko­nomıkalyq úderisterdiń jaýapty qatysýshysy retindegi óziniń rólin tolyq kóleminde sezine oty­ryp, ony óz táýel­sizdiginiń barlyq jyldary boıynda minsiz oryndap keledi. Sondyqtan álemniń jetekshi elderiniń kóshbasshylary men bedeldi halyqaralyq uıymdardyń basshy­lary – ekonomı­ka­lyqtan gýmanıtarlyqqa deıingilerdiń bári – ózderin Qazaqstannyń dosy sanaıdy. Biz muny maqtanysh etýge tıispiz.

(Qazaqstan halqyna Joldaýynan).

“QAZAQSTAN – О́ŃIRDIŃ JARYQ JULDYZY”

Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl qazaq-túrik bıznes-forýmynyń jumysyna qatysty. Kásipkerler forýmynyń ju­my­syna Qazaqstan men Túrkııa­nyń 500-den astam kompanııasy qatysty. Ol kompanııalar qu­rylys jáne qurylys materıal­dary óndirisi, aýyl sharýashy­lyǵy, tamaq ónerkásibi, máshıne jasaý salasy, orman sharýashy­lyǵy, to­qyma jáne daıyn kıim­der óndir­isi, mal sharýashylyǵy, keme jasaý qurylysy, munaı-hımııa tárizdi salalarǵa maman­dan­dyrylǵan. О́z sózinde Qazaqstan bas­shysy N.Á.Nazarbaev Túrkııa Prezı­denti­niń Qazaqstanǵa jasaǵan bul sapary bizdiń ynty­maqtas­tyǵymyzdy uzaq merzimge jáne anaǵurlym keńeıte túsýge ózara umtylysty bildiretinin atap ótti. Saýda-ekonomıkalyq ózara is-qımyldyń kóp baǵyttary boıyn­sha biz edáýir nátıjege qol jet­kizdik. Búginde Qazaqstanda 1,5 myńǵa jýyq túrkııalyq kompanııa tabysty jumys isteýde. Túr­kııalyq kapıtaldyń qatysýymen qurylys sektoryndaǵy, toqyma jáne metallýrgııa salalaryndaǵy jobalardyń edáýir bóligi iske asyryldy. Bıylǵy jyly naý­ryzda Shymkentte keramogranıt shyǵaratyn birlesken kásiporyn jumysyn bastady. Túrkııalyq “Kıbar Holdıng” kompanııasymen birlesip Pavlodar qalasynda alıýmınııdi odan ári óńdeý jónindegi kásiporyn qurylýda. Qazaqstanda 2020 jylǵa deıingi Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy iske asýda. Osy baǵdarlama aıasynda bıylǵy jyly quny 5 mıllıard dollardan astam qarajatty quraıtyn 144 joba aıaqtalatyn bolady jáne quny 26 mıllıard dollardy quraıtyn 47 jańa joba bastalady. Nursultan Nazarbaev Túr­kııa­nyń isker toptarynyń ókilderin osy jobalardy júzege asyrýǵa qatysýǵa shaqyrdy. Ol sondaı-aq Qazaqstan, Be­larýs jáne Reseı Keden oda­ǵynyń qurylýymen túrkııalyq ınvestorlar úshin múmkindikter ashylatynyna nazar aýdardy. – Bul – 170 mıllıonǵa jýyq adamy bar, jalpy ishki óniminiń jıyntyǵy 2 trıllıon dollardy quraıtyn biryńǵaı taýarly rynok, – dep atap ótti N.Nazar­baev. О́z kezeginde Túrkııa Prezı­denti Qazaqstannyń ekonomı­kalyq damý deńgeıine joǵary baǵa berdi. Ol sondaı-aq, Qazaqstan­nyń elordasy – jańa Astana qu­ry­lysynyń qarqynyna tańda­ny­syn bildirdi. – Qazaqstan Azııanyń júregi ǵana emes, sondaı-aq, osy óńirdegi jaryq juldyz, – dep atap ótti A.Gúl. Túrkııa Prezıdenti sondaı-aq, túrkııalyq bıznesmenderdi Qazaq­stan ekonomıkasyna qarjylaı ınvestısııa salýǵa shaqyrdy. – Qazaqstan – álemdegi eń sırek memlekettiń biri, osy oraıda munda barlyq múmkindikter bar, – dedi Túrkııa Prezıdenti. Sonymen qatar, A.Gúl qazaq­standyq kásipkerlerdi Túrkııa ekonomıkasyna ınvestısııa salýǵa shaqyrdy. Ábdirahman QYDYRBEK. SÁÝLET О́NERI MEN SÁÝLETTI QALA SÁIKESTIGI Keshe Astananyń Táýelsizdik saraıynda Túrkitildes elderdiń sáýlet óneri men qala qurylysy boıynsha III halyqaralyq quryltaıy jáne “Qazaqstannyń qala qurylysy – 2010” atty forýmy bastaldy. Onyń tústen keıin bolǵan plenarlyq májilisine Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev pen Qazaq­stanǵa resmı saparmen kelgen Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl qatysty. Olarǵa sáýletshilerdiń quryltaıǵa alyp kelgen úzdik jobalary ta­nys­tyryldy. Sonyń ishinde Túrkııa sáýletshileri daıyndaǵan Astana­da­ǵy meshittiń jobasy, Almaty qa­la­syndaǵy Súleımen Demırel atyn­daǵy ýnıversıtet ǵımaraty­nyń maketi, Astana qalasy aımaǵynyń jo­basy t.b. boldy. Kórmeni aralap shyqqan prezı­dent­ter konferens-zalǵa ótti. Fo­rým­ǵa tóraǵalyq etip otyrǵan Túr­ki mádenıeti men ónerin damytý uıymynyń (Túrkisoı) bas hat­shysy Dúısen Qaseıinov quttyq­taý sóz aıtý úshin sózdi Qazaqstan basshysy N.Nazarbaevqa berdi. Ol óziniń sózin alystan kelgen meı­mandarǵa, qurmetti qonaqtarǵa sát­ti sapar ti­leýden bastady. Asqaq Astana myń­jyl­dyqtar toǵysynda ǵaıyptan paıda bolǵandaı ǵalamat áser bere­tin ǵajaıyp qala ekenin ózderińiz kórip otyrsyzdar. Muny búginde barlyq álem moıyndaıdy. Astana­ǵa kelgen sheteldik qonaqtar oǵan tańdanysyn jasyra almaı­dy, al ózimizdiń azamattarymyz ony óziniń kózqýanyshy sanap, oryndy maq­tanady, dedi Nursul­tan Ábishuly. Odan ári Qazaqstan Prezıdenti elordanyń qurylǵanyna bar bolǵany 12 jyl tolatynyn atap ótti. Tarıh úshin tym qysqa mer­zim­de Astana qalasynyń sáýleti álem­degi eń iri jobalardyń birine aı­nal­ǵanyna toqtaldy. Keńes Odaǵy qulap, ekonomıkamyz qul­dyrap, jappaı daǵdarys oryn alǵan, ju­myssyzdyq qaýlap ósken kezde, ha­lyqtyń eńbekaqysy men zeınet­aqy­syn tóleı almaı otyr­ǵan qy­syltaıań shaqta men Parla­mentke jańa astana salý týraly usynys engizgen edim. Ol kezde osyndaı az ýaqytta alyp astana salyp shyǵa­ty­nymyzǵa bir adam da sengen joq. Bári de bul iske úlken kúdikpen qa­rady, dedi N.Nazar­baev. Dál týǵan kúnimde engizilgen sol usynysqa bir depýtat: “Búgin Prezıdenttiń tý­ǵan kúni bolǵan­dyqtan ǵana qa­byl­daıyq, bul báribir 30-40 jyl­syz iske aspaıtyn jospar”, degen edi. “Osyndaı qıyn jaǵdaıda Pre­zıdenttiń qala salamyn degeni nesi”, degen sózderdi de talaı es­ti­dim, dep jalǵady sózin Qazaqstan bas­shysy. Biraq óz tarıhynda tuń­ǵysh ret Memlekettik táýelsizdigin jarııalap, ata-babamyzdyń ejelgi armanyn asqaqtatyp iske asyryp otyrǵan kezde eldi bıik múddege ór­letetin bir joba kerek boldy. Sol joba – elimizdiń qaq orta­synda, Saryarqanyń tósinde salynatyn jańa astana bolýy kerektigin jón kórdim. Sóıtip, biz neshe túrli qıyndyqtarǵa qaramaı, 1994 jyly astana qurylysyna kirisken edik, al 1997 jyly bar­lyq bılik organ­dary osy qalaǵa kelip qonystandy. Búgingi kúni Astana – Qazaq eliniń kelisti kel­beti, ulttyq ańsary, jer­uıyq me­keni. Astana – bizdiń bereke-bir­ligimizdiń altyn uıasy. So­nymen birge, Astana bizdiń mem­leketi­mizdiń damý qarqynynyń qan­sha­lyqty zor ekenin aıqyn ańǵar­tady. Eýrazııa qurlyǵynyń orta­syndaǵy Qazaqstan halqy erik-jigeriniń, úlken qajyr-qaıraty­nyń aıǵaǵy da osy Astana. Odan ári Nursultan Ábishuly qala jobasyna jarııalanǵan kon­kýrs, oǵan 52 memleket sáýletshi­leri­niń qatysqanyn, sonyń ishinde japon sáýletshisi K.Kýrakavanyń jobasy jeńiske jetkenin aıtty. Ol jobanyń negizgi máselesi “adam-qala-tabıǵat” birliginiń ózara ush­ta­sýyna saıdy deı kelip, úsh sha­qyrymǵa sozylatyn “Nur­jol” býl­vary jáne onyń tóńire­gindegi ǵı­marattar qala ortalyǵy bolǵa­nyn, 50 myń ga orman otyr­ǵy­zyl­ǵanyn, ol qala aýasynyń tazarýyna ıgi áser etetinin atap kórsetti. Elordadaǵy bilim berý, densaýlyq saqtaý oryndary, sport keshenderi jáne olardyń qol jetkizgen je­tistikteri nazarǵa salyndy. Sóziniń qorytyndysynda Qa­zaqstan basshysy: “Meniń oıym­sha, bizdiń Astana búgingiden de asqan ásem qala bolady. Bola­shaqta úlken tarıh mýzeıi, opera jáne balet teatry, jastar saraıy, t.b. sa­ly­na­dy. Forýmǵa alystan arnaıy kelgenderińiz úshin alǵys bildire­min. Mundaı quryltaı qala qu­ry­lysy, sáýletkerlik salasynda táji­rı­be almasýǵa, ózara mádenı-eko­nomıkalyq yqpaldastyqty tereń­detýge jol ashatynyna senemin”, dedi. N.Nazarbaevtan keıin Túrkııa Prezıdenti A.Gúl de quttyqtaý sóz­der aıtyp, mundaı sharalardyń má­denı ǵana emes, ekonomıkalyq ja­ǵynan da mańyzdy ekenin atap ótti. Osyndaı sharanyń Astana qala­syn­da ótýiniń de mańyzy zor. Mun­daǵy zamanaýı sáýlet joba­lary kimdi de bolsa tańqaldyrady. Mun­da eski túrik sáýletiniń de element­teri kózge túsip tur. Ol bizdi qatty qýantady. Osylaı deı kelip A.Gúl sóziniń qorytyndy­synda Astana­nyń jańa jobalary­nyń da bu­rynǵydaı sátti shyǵýyn tileıtinin bildirdi jáne sáýlet­shiler fo­rýmy­na qatysýshylardyń jumystaryna sáttilik tiledi. Prezıdentterdiń sózderinen keıin olarǵa Sáýletshiler odaǵy­nyń “Túrki dúnıesine sińirgen eńbegi úshin” medali tabys etildi. Bul forým keshe tańerteń ashylǵan edi. Ony qala ákimi Iman­ǵalı Tasmaǵambetov ashqan bola­tyn. Ol quryltaıdyń mańyz­dy min­deti – túrkitildes elder máde­nıetiniń tereń tarıhyna negizdel­gen sáýlet óneri men qala qury­ly­sy salasyndaǵy zamanaýı ınnova­sııalyq úrdisterdi anyqtaý ekenin atap ótti. Forýmnyń tór­alqasyna Túrkisoıdyń bas hat­shysy Dúısen Qaseıinov, Ystam­bul qalasynyń meri Kadyr Top­bash jáne Túrkııa Injenerleri men sáýletshileri odaǵynyń tór­aǵasy Ilıas Demerjı saılandy. Forým jumysyna álemniń 30 elinen qatysýshylar kelgen edi. Olardyń arasynda Túrki máde­nıeti men ónerin damytý uıymyna múshe: Ázirbaıjan, О́zbekstan, Túrkııa, Túrkimenstan, Gagaýz Av­tonomııaly Respýblıkasy (Mol­dova), Sol­tús­tik Kıpr Túrik Res­pýblıkasy, Re­seı Federasııasy ókilderi boldy. Al qonaqtar arasynan Aýǵanstan, Bosnııa men Gersegovına, Úndistan, Iran, Irak, Ýkraına, Lıvan, Egı­pet, Belorýssııa jáne t.b. elder ókilderi qatysty. Forýmnyń álemdegi jyldam da­myp kele jatqan jáne sáýlet óneri jobalaryn sáttilikpen iske asy­rýda aldyńǵy qatardaǵy qala sana­latyn Astana shaharynda ótýiniń de mańyzy zor. Munda mamandar teorııalyq pikir alysyp qana qoı­maı, sáýlet óneriniń damýyn táji­rıbe ústinde kóretin bolady. Búgin forým jumysyn odan ári jal­ǵastyrady. Jaqsybaı SAMRAT.