Qazirgi kezde Qazaqstanda 705 myń múgedektigi bar adam tirkelgen. О́kinishke qaraı, onyń barlyǵy ınvataksı qyzmetine túgel qol jetkize almaı otyr. Múmkindigi shekteýli azamattardyń el qatarly kúndelikti tirshilikke belsene aralasýyna úlken qolǵabys etip júrgen osynaý kólik túrine degen suranys kún ótken saıyn ósip keledi. Onyń ústine bul ınvataksı jańa oqý maýsymy bastalǵaly biraz balanyń da qatarynan qalmaı, sabaǵyna ýaqtyly úlgerip barýyna septigin tıgizdi. Biraq barlyq qamkóńil balanyń qajetine tolyq jaraýǵa qyzmet túriniń qaýqary jetińkiremeı turǵany ras. «Qaıyr qylsań, bútin qyl» degendeı, Balalar jylynda basshylyqqa alatyn máseleniń biri retinde osy qamqor kóliktiń qataryn arttyrý qapersiz qalmasa eken.
Jalpy, ınvataksı qyzmeti elimizde 2010 jyldan bastap kreslo-arbanyń jáne jeke kómekshiniń qyzmetin qajetsinetin, júrip-turýy qıyn birinshi jáne ekinshi toptaǵy múgedektigi bar adamdardy qoldaýdyń qosymsha sharasy retinde engizildi. Sodan beri ınvataksı qajettigin jergilikti atqarýshy organdar turaqty negizde aıqyndap otyrady. Sonymen qatar ákimdikterdiń sheshimimen jergilikti bıýdjettiń múmkindikterin eskere otyryp, ınvataksı qyzmetin alýshylar sanattarynyń tizimi keńeıtilýi múmkin.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Erlan Ospanovtyń bizge bergen aqparatynsha, búginde el aýmaǵynda 122 ınvataksı qyzmeti jumys isteıdi. Bıyl arnaýly zańnamaǵa túzetý engizilip, taksoparkterge árbir on taksıdiń bireýi múgedektigi bar adamdardy tasymaldaýǵa beıimdelýi kerek degen talap qoıyldy. Osylaısha, taksoparkterdiń barlyq avtomobıliniń 10%-y múgedektigi bar adamdardyń qajetine jaraýǵa tıis. Bul norma 2023 jyldyń qańtar aıynan bastap kúshine enedi.
– Invataksı qyzmetiniń jumysyn uıymdastyrý ákimdiktermen birge eldiń barlyq óńirinde jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen qamtamasyz etildi. Invataksı qyzmeti birinshi kezekte jumys isteıtin jáne oqıtyn múgedektigi bar adamdarǵa jumys nemese oqý kestesine sáıkes usynylady. Basqa nıet bildirgen adamdarǵa bul qyzmet olardyń ótinish berý tártibimen usynylady. Bul qyzmet ınvataksıi bar úkimettik emes uıymdar arasynda memlekettik áleýmettik tapsyrys aıasynda júzege asyrylady jáne jergilikti bıýdjetten qarjylandyrylady. 2021 jyly qarjylandyrý 2,2 mlrd teńgeni qurasa, bıyl 2,4 mlrd teńge bólinip otyr. Qaǵıdalarǵa sáıkes ınvataksı qyzmetin alý úshin múgedektigi bar adam osy qyzmetti kórsetetin uıymǵa mynadaı qujattardy usynýy qajet: ótinish (erkin nysanda); jeke basyn kýálandyratyn qujattyń kóshirmesi; 035-1/e nysan boıynsha dárigerlik-konsýltasııalyq komıssııanyń qorytyndysy; múgedektigi bar týraly anyqtamanyń kóshirmesi, – deıdi E.Ospanov.
Osy oraıda aıta ketetin taǵy bir jaıt, múgedektigi bar adamdardy taksı qyzmetimen qamtamasyz etý tetigin jetildirý úshin Parlament Senatynyń depýtattary bul qyzmetti «Memlekettik satyp alý týraly» Zańnyń qoldanysynan shyǵaryp, áleýmettik qyzmetter portalyna aýystyrýdy usyndy. Buǵan qosa osy jańalyqtarǵa sáıkes básekelestik orta normalarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý josparlanyp jatyr. Iаǵnı osy qyzmet túrin kórsetýge barlyq taksı qyzmetin usynýshy uıymdar tartylady. Bul rette ınvataksı qyzmetin áleýmettik qyzmetter portaly arqyly iske asyrý jónindegi jańalyqtar múddeli memlekettik organdarmen, múgedektigi bar adamdardyń qoǵamdyq birlestikterimen, sarapshylarmen jáne múgedektigi bar adamdardyń ózderimen birlesip qaralady.
Búgingi tańda ınvataksı qyzmeti jolǵa qoıylǵan, turǵyndary ıgiligin kórip júrgen óńirdiń biri – Astana qalasy. Qalalyq Jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasynyń áleýmettik jobalar jáne obektilerdiń qoljetimdiligi bóliminiń basshysy Zarına Toqtabekovanyń aıtýynsha, qazir elordada bul qyzmetti 68 avtokólik kórsetip júr. Onyń ekeýi arnaýly kólikter bolsa, 46-sy – jeńil kólik.
– Astanada ınvataksı 1 769 adamǵa qyzmet kórsetip júr. Bul úshin memlekettik áleýmettik tapsyrys aıasynda 363,8 mln teńge qarastyrylǵan. Onyń ishinde 18 jastan asqan, kreslo-arbamen qozǵalatyn 721 adamdy 6 kólik tasymaldaıdy. Kórý qabileti buzylǵan 385 adamǵa 16 kólik qyzmet etedi. Sondaı-aq kreslo-arbamen qozǵalatyn kámelet jasyna tolmaǵan 129 balaǵa 6 kólik bólingen. Al jalpy múgedektigi bar 534 balanyń júrip-turýyna 40 kólik arnalǵan. Bul kólikterdiń sany jyl saıyn artyp jatqanyn da aıta ketý kerek. Mysaly, burnaǵy jyly qalamyzda 43 ınvataksı bolsa, byltyr onyń qatary 50-ge, al bıyl 68-ge kóbeıdi. Biraq kreslo-arbalardy kótergish qurylǵymen jabdyqtalǵan arnaýly kólikterdi kóbeıtý qajettiligi bar, – dedi Z.Toqtabekova.
Elordadaǵy ınvataksı kóligin júrgizip júrgen mamannyń biri – Samat Igesınov. Ol qala halqynyń sany artqan saıyn ınvataksıge suranystyń kóbeıgenin, sáıkesinshe júktemeleri de artqanyn atap ótti.
– Invataksı kólikterin júrgizip júrgenime 5 jyldan asty. Bul jumysqa ábden úırenip kettim. Budan basqa jumystardy qosa atqarýǵa úlgermeımin. О́ıtkeni ýaqytymyz tyǵyz. Aıyna 200 myń teńgeniń shamasynda jalaqy alamyn, osyǵan qanaǵat. Kúnine bir qyzmetkerge ortasha eseppen 12-15 tapsyrys júkteledi. Saǵatyna bir tapsyrysty oryndaımyn. Kúndelikti marshrýtymyz bir kún buryn arnaıy keste túzilip, bekitilip qoıady. Ásirese balalardy mektep, balabaqsha, basseın, ońaltý ortalyqtary sııaqty oryndarǵa tasymaldaımyz. Keıde keshki ýaqytta múmkindigi shekteýli klıentterdi áýejaılarǵa, temir jol vokzaldaryna shyǵaryp salyp, kútip alamyz. Mundaı jandarǵa qyzmet kórsetip qana qoımaı, erekshe kóńil bóle bilý de kerek. Anda-sanda ata-analar tarapynan renish, qynjylystar bolyp jatady, biraq onyń bárine keńinen qaraımyz. Astananyń halqy kóbeıgen saıyn ınvataksıge degen suranystyń artyp jatqany baıqalady, – deıdi S.Igesınov.
Al múgedektigi bar eki bala ósirip otyrǵan Aınur Qadirbekova ınvataksı qyzmetin kórsetýshilerge zor alǵysyn bildirip, osy jaqsylyqtyń eselene túskenin qalaıtynyn bildirdi.
– Invataksı qyzmetin 2017 jyldan beri paıdalanyp kelemin. Erekshe qajettiligi bar turǵyndarǵa jasalǵan osyndaı jaǵdaı úshin rızashylyǵymdy bildiremin. О́zim bul qyzmetti kópke deıin bilmeı keldim, dáliregi asa mán bermegen bolýym kerek. Oǵan deıin múmkindigi shekteýli eki birdeı balamdy qoǵamdyq kóliktermen tasymaldaıtyn edim. Bul óte úlken qolaısyzdyq týǵyzatyn. Sodan soń izdenip, HQO arqyly osyndaı qyzmetke júginýge bolatynyn bildim. Qazir ıgiligin kórip júrmiz. Ul men qyzym tete ósip keledi, olardyń jasy – 14 jáne 13-te. Balalardy negizinen kún saıyn mektebine, keıde ońaltý ortalyqtaryna aparyp turamyz. Osy oraıda bizge ýaqyt taýyp, ınvataksıdi júıeli túrde jiberip otyratyn dıspetcher Gúlmıraǵa erekshe rızashylyǵymdy bildirgim keledi. О́ıtkeni qalada ózdiginen júrip-tura almaıtyn bala kóp. Onyń bárine birdeı úlgerip, qyzmet kórsetý ońaı emes. Bilýimshe, elordada 800-ge jýyq múmkindigi shekteýli bala bar. Al ınvataksıdiń sany 40-tan sál asady. Sondyqtan bul kóliktiń sanyn odan saıyn arttyra tússe eken degen tilek bar. Bul osyndaı bala tárbıelep otyrǵan barlyq ata-ananyń tilegi dep oılaımyn, – deıdi A.Qadirbekova.
Qamqor el bolýǵa umtylatyn elimizde jasalyp jatqan osyndaı qadamdar damýymyzdy ilgeriletip, izgilikke jeteleı túsedi. Túptep kelgende, qoǵamda ádilet saltanat qursa, qaıyrymdy qala qaǵıdattary negiz bolyp qalansa, el birligi bekip, berekemiz arta túsetini anyq.
