«Dos-Muqasan» vokaldy-aspaptyq ansambli qazaq halqynyń maqtanyshy. Olardyń ómiri, óner jolyndaǵy eńbekteri jaıly fılm túsirý biz úshin úlken mártebe. «Dos-Muqasan» – meniń bas prodıýser retindegi alǵashqy tolyqmetrli kórkem fılmim. Álbette, kásibı mýzykant retinde men úshin aty ańyzǵa aınalǵan ansambldiń negizin qalaýshylarmen birge qoıan-qoltyq jumys istep, tipti jaqyn dostaı aralasyp, toptyń qurylý tarıhy jaıly kóp derekterge qanyǵý, sóıtip, ónerdiń eń qıyn da názik salalarynyń biri mýzyka janrynda fılm túsirý kúrdeli ári qyzyq boldy. Biz osy fılm arqyly ónersúıer qaýymǵa, jalpy kórermenge «Dos-Muqasannyń» shynaıy tarıhyn, sol dáýirdegi mýzykalyq shyǵarmashylyqtyń jastar arasyndaǵy áseri, onyń tutas qoǵamdaǵy kórinisteri týraly jetkizýge tyrystyq», deıdi fılmniń bas prodıýseri Aıgúl Baıbek.
Kınojoba Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Ulttyq kınematografııany qoldaý memlekettik ortalyǵynyń qoldaýymen túsirilgen. Sondyqtan ulttyq qundylyqtardy, qazaq tarıhyn nasıhattaý baǵytynda memleket tarapynan qoldaý tapqan fılm deýge bolady. Atalǵan kınoshyǵarmanyń túsirilim jumystaryn júrgizgen Aray Media Group stýdııasy. Al fılmniń ssenarıı avtory – Evfrat Sháripov.
Sonymen birge bul qazaq kınoındýstrııasynda birinshi márte kórermenge jol tartqan tarıhı-mýzykalyq kınotýyndy. Iаǵnı buǵan deıin qazaq rejısserleri men ssenarısteri mundaı jobany túsirip kórmegen. «Dos-Muqasan» sonysymen de qundy dúnıe sanalady. Aldaǵy ýaqytta qazaq kınematografııa shejiresinde oıyp turyp oryn alatyn naǵyz tańdaýly fılmderdiń qataryna kiretinine senim mol.
Fılm mazmuny tarıhı oqıǵalarǵa jáne mýzykalyq shyǵarmalarǵa qurylǵandyqtan adamdardy bir jerge shoǵyrlandyrý, sol zamannyń konsertterin uıymdastyrý, sheteldi kórsetý sekildi jumystardy atqarý kerek boldy. Kınojobanyń kúrdeliligi men aýqymdylyǵy mine, osynda jatyr. Ásirese kameraǵa syrtqy ortany alǵan kezde keńestik dáýirdiń kórinisi nanymdy bolýy úshin sýretshiler kóp eńbektendi. О́ıtkeni búginde úılerdiń kópshiligi jańa. Burynǵy keńestik zamannan kele jatqandarynyń óziniń qasbeti búgingi ýaqytqa saı ózgerip ketken. Ásirese qazirgi baspanalardyń barlyǵynyń terezesi metalplastıkten jasalǵan. Sonymen birge akterlerdiń ústindegi kıimderi de ataqty ánshilerdiń ótken ǵasyrdyń 70-80-jyldaryndaǵy stılinde kıgen kıimderine uqsatyp, tipti aınytpaı tigildi. Al munyń bári úlken kúshti, eńbekti jáne belgili bir deńgeıde qarajat pen ýaqytty talap etetini belgili.
Kınotýyndynyń qoıýshy-rejısseri Aıdyn Sahaman fılm jaıly pikirinde rólderdi somdaǵan akterlerdiń barlyǵy shetinen talantty azamattar ekenin, sondyqtan kásibı sheberlikteri arqyly qyzyqty da tartymdy kartına jasaýǵa zor múmkindik týǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq osy týyndynyń kómegimen jasy úlken kisiler sol dáýirdiń bolmysyn sezinip, jastyq shaqtaryna qaıta oralsa, búgingi jastar qazaqtyń áıgili toby óneri jaǵynan kezinde esimderi álemdi sharlaǵan «Bıtlzdan» esh kem túspegenin bilip, vokaldy-aspaptyq ansambldiń elimizdegi damý tarıhymen de jaqynyraq tanysyp shyǵatynyn atap ótti.
Sol kezdiń tynys-tirshiligin, «Dos-Muqasannyń» quramyndaǵy ánshilerdiń bet-beınesi men ishki minezin naqty somdap, kórermenniń kóz aldyna dál kóshirip ákelý úshin túsirý toby qazaq rok óneriniń negizin qalaýshylardyń ózderinen aqyl-keńes suraǵan. Sol sebepti vokaldy-aspaptyq ansambldiń beldi músheleri Murat Qusaıynov pen Dosym Súleevti qolqalap, túsirý alańyna shaqyrǵan.
Osy rette Dosym Súleev aǵamyz otandyq tarıhı-mýzykalyq fılm haqynda «Avtorlar eń bastysy, bizdiń mýzykaǵa degen súıispenshiligimizdi, kóńil kúıimizdi, sol kezdegi atmosferany jetkize alypty. Uzaq jyldar boıy sahna syrtynda qalyp kelgen óner jolyndaǵy qıyndyqtarymyz – óz stılimizdi saqtaýdaǵy keńestik ıdeologııamen kúres, ujym ishindegi qarym-qatynastar, renishter men qýanyshtar túgelimen burmalaýsyz, ózgertýsiz berilipti», degen pikir bildirdi.
Qoıýshy-rejısser fılmniń akterlik quramy portrettik uqsastyq boıynsha tańdalǵanyn aıtady. Basty rólderdi kınoda Meıirǵat Amangeldın, Maqsat Sábıtov, Eldos Shaıkenov, Saıat Maqulbaev, Aıǵanym Saǵynbaeva, Nıkıta Pogodaev, Nurǵısa Qýanyshbaıuly jáne Ábilmansur Serikov syndy talantty jas akterler somdaǵan.
«Maǵan kózi tiri tanymal tulǵalardy somdaý asa qıyn emes, tek jaýapkershilikti seziný aýyrlaý. О́ıtkeni ol azamattardy jurttyń barlyǵy tanıdy. Júris-turysyna, qalaı án aıtatynyna deıin halyqtyń bári biledi. Sondyqtan olardy somdaýda meılinshe róldiń shynaıy shyǵýyna tyrysý, kásibı sheberlik turǵysynan qatelikterge boı aldyrmaý, kınoakter úshin eń mańyzdysy – osy. Túsirilim barysynda rejısser bizge baǵyt-baǵdar berip otyrdy. Sol úshin de ánshi aǵalarymyzdyń rólinde oınaý úlken qıyndyq týdyrmady. Bárinen buryn sonaý jetpisinshi jyldardan búginge deıin syrt kelbetin buzbaı saqtalyp qalǵan ǵımarattardy, qonaqúılerdi tabý ońaıǵa soqpady. Degenmen baǵymyzǵa qaraı О́skemen qalasynda sondaı eski ǵımarattar bar eken. Budan bólek Almaty qalasynan kınoǵa arnap arnaıy dekorasııa jasadyq. Fılmdi túsirýdegi eń qıyn sátter dep osyny aıta alamyn. Jáne de taǵy bir mańyzdy tusy – fılmniń mýzykalyq kórkemdelýi. О́ıtkeni ánniń barlyǵy túgel qaıta jazylý kezeńinen ótti. Ánniń alǵashqy nusqasyn – yrǵaǵy men ózine tán erekshelikterin eshqandaı buzbastan saqtaý kerek boldy. Deı turǵanmen biz sol zamanda ómir súrmegendikten ánderdiń túpnusqasyn dálme-dál qaıtalap aıtyp shyǵý, mýzykanyń áýezdi áýenin sol dáýirdiń adamdaryndaı seziný ońaı bolǵan joq. Soǵan qaramastan mýzykalyq jetekshilerdiń, hormeısterlerdiń aqyl-keńesimen, kómegimen ánderdi jazý durys baǵytta júrdi dep esepteımin. Túsirilim men odan keıingi post ıaǵnı óńdeý jumystary shamamen eki jyldaı ýaqytty aldy. Biraq kınotýyndy mýzykalyq baıopık bolǵandyqtan post prodakshnge ketken ýaqytty tipti az dep esepteýge bolady», deıdi akter ári fılmniń dýblıajdyq rejısseri Shahmurat Ordabaev.
Al bas prodıýser A.Baıbektiń aıtýynsha, qazaqstandyq kórermenge mýzyka janryndaǵy tuńǵysh otandyq kınony túsirý ıdeıasy Batystyń ataqty ánshisi Freddı Merkıýrıdiń ómirbaıanyn beınelegen «Bogem rapsodııasy» fılmi jappaı prokatqa shyqqan soń týǵan. Osy oraıda «Dos-Muqasan» fılmniń jalpy bıýdjeti 425 mln teńgeni qurady. Negizinen bul kınotýyndy tarıhı-mýzykalyq ári otbasylyq fılm bolyp sanalady. О́ıtkeni munda ótken ǵasyrdyń jetpisinshi-sekseninshi jyldary elimizde keńinen shyrqalǵan ánder aıtylady. Sondyqtan fılm kishige de, úlkenge de birdeı ortaq aýdıtorııaǵa arnalǵan.
О́z kezeginde Shymkent qalasy ákiminiń birinshi orynbasary Shyńǵys Muqan fılmniń kórsetiliminen soń arnaıy sóz alyp, osynaý kınojobany ómirge alyp kelgen shyǵarmashylyq ujymǵa zor tabystar tilep, shymkenttikter atynan rızashylyǵyn bildirdi.
«Rasynda da «Dos-Muqasan» mýzykalyq ansamblin tek ánshilerden quralǵan top dep qaraýǵa bolmaıdy. Ol qazaqtyń keshegisi, qazaq mýzyka óneriniń kók aspanynda nuryn shashyp qalyqtaǵan kún sáýlesi, keńestik kezeńdegi qazaq jastarynyń temirqazyǵy, maqtanyshy bolǵan top. Sonymen birge «Dos-Muqasan» keńestik ıdeologııa qoǵamdy bılep-tóstegen zamanda halqymyzdyń ónerin, tilin, qundylyqtaryn keń álemge pash etip, ultymyzdyń abyroıyn dúıim jurtqa asqaqtatty. О́tken ǵasyrdaǵy tarıhty, mýzykalyq ansambldiń qurylý jolyndaǵy qıyndyqtaryn, óner ujymyndaǵy adamdardyń bir-birimen aradaǵy qarym-qatynasyn boıamasyz, shynaıy beınelegen bul kınotýyndy jalpy kórermen qaýymnyń júreginen jol taýyp, kóńilinen shyǵady degen úmittemin», dedi ol.
Aıta ketý kerek, bıyl qazaqtyń ánshilik óner tarıhynda tuńǵysh ret rok janrynda top quryp, kıeli sahna tórinde erekshe qaıtalanbas daýystarymen talaıdy tamsandyrǵan ataqty «Dos-Muqasan» vokaldy-aspapty ansambline 55 jyl tolyp otyr.
ShYMKENT
