Bıyl naýryz aıynda Almaty qalasyndaǵy Bas botanıkalyq baǵynyń Botanıka jáne fıtoıntrodýksııa ınstıtýtynyń 90 jyldyǵyna oraı, mektep oqýshylaryn ǵylymǵa tartý úshin «Jas ǵalymdar mektebi» (Young Citizen Scientist) jobasy qolǵa alynǵan bolatyn. Osy jobada ózin tanytqysy kelgen balalar úshin baıqaý uıymdastyrylyp, 14-17 jas aralyǵyndaǵy 40 oqýshy iriktelinip alynǵan edi. Bul balalar jazǵy demalysta óz baǵyttaryn tańdap, Botanıkalyq baq zerthanalarynda tájirıbeden ótip, kádimgi ǵylymı qyzmetkerlerdiń rólinde ózderin synap kórýdiń tamasha múmkindigine qol jetkizdi.
Osy bastamaǵa uıytqy bolǵan Almatydaǵy AQSh Bas konsýldyǵynyń BAQ, mádenıet jáne bilim máseleleri jónindegi keńisshisi Anand Krıshna bul tájirıbe balalardyń qaladaǵy ekologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý máseleleri týraly habardarlyǵyn arttyrýǵa jol ashyp, ǵylymmen aınalysý múmkindigin de qamtamasyz etedi dep esepteıdi.
«Bizdiń jobamyz ekologııalyq dúnıetanymnyń, ekologııalyq mádenıet pen jaýapkershiliktiń qalyptasýyna yqpal etedi. Oǵan qosa jobaǵa qatysýshylar arnaıy bilimderi men daǵdylaryn is júzinde qoldana alady dep úmittenemiz», deıdi jobaǵa tartylǵan «Shevron» kompanııasynyń qoǵammen baılanys jónindegi dırektory Janar Qoshpanova.
Al tamasha bastama jaıly balalardyń ózi ne deıdi?
Jaz boıy balalar ınstıtýttyń ártúrli zerthanalarynyń ǵylymı qyzmetkerleri daıyndaǵan baǵdarlamalarmen jumys istep, tuqym sharýashylyǵy, mıkologııa jáne algologııa, tropıkalyq jáne sýbtropıkalyq ósimdikter taqyryptarymen aınalysty. Fıtopatolog Mádına Izmaılovanyń jetekshiligimen fıtopatologııa men entomologııa negizderin, qaýipsizdik tehnıkasy erejelerin zerttedi. Tabıǵattaǵy ekologııalyq tepe-teńdikti saqtaý úshin ósimdikterdi zııankester men aýrýlardan qorǵaý daǵdylaryn pysyqtady. Botanıkalyq baqtaǵy tájirıbelik sabaqtar barysynda balalar aýrý ósimdikter men zııankesterdi anyqtap, materıaldar jınap, gerbarıı materıalymen jumys isteýdi úırendi. Jándikterdiń jeke kolleksııalaryn jasady.
Atalǵan joba aıasynda HelloEco kompanııasy qoqysty bólip jınaý men sanaly tutyný týraly dárister serııasyn ótkizip, Zero Waste qoǵamdyq qozǵalysy «nóldik qaldyqtar» tujyrymdamasymen tanystyrdy.
Aıtqandaı, jobaǵa arnaıy qonaq retinde AQSh-tan balalar jazýshysy jáne ekolog-pedagog Erın Robertson kelgenin aıta ketý kerek. Ol úsh kúnin Botanıkalyq baqta jas ǵalymdarmen birge ótkizip, qorshaǵan álemdi baqylaý men ádebı daǵdylardy biriktiretin ózi qalyptastyrǵan erekshe jazý ádisimen tanystyrdy. Erın Robertson «jaqsy ǵalym daıyndaý úshin biz jaqsy jazýshylar men yntaly adamdardy daıyndaýymyz kerek» degen tujyrymǵa senedi.
Al balalardyń «Jas ǵalymdar mektebi» jobasy týraly áserleriniń bir parasy tómendegideı.
Ersultan Toqtamysov,
11-synyp oqýshysy, Astana qalasy:
– Baǵdarlamaǵa qatysý úshin usynylǵan taqyryptardyń birine esse jazý kerek boldy. Men «О́simdikterdi aýrýlar men zııankesterden qorǵaý» taqyrybyn tańdadym. Sebebi bul – qazirgi álemdegi jahandyq másele.
Mark Shklovskıı,
11-synyp oqýshysy, Almaty qalasy:
– Kishkentaı kezimnen basqa balalardyń qorqynyshyn týdyratyn entomologııaǵa, jándikter týraly ǵylymǵa áýes edim. Biraz ýaqytqa deıin jándikter basqalar úshin qyzyqty emes shyǵar dep oılap júrdim. Osy Young Citizen Scientists týraly estip, balalyq shaqtaǵy armanymdy iske asyra alatynymdy túsindim! Buǵan deıin nazar aýdarmaǵan ósimdikterdiń aýrýlary týraly kóp nárse bildim, endi emen týraly tolyq maǵlumattar jazyp, sımptomatologııa arqyly oǵan qandaı aýrý áser etkenin anyqtaı alamyn.
Mılana Kalıshýk, oqýshy:
– Men til úırenýden basqa, bıologııany jaqsy kóretinmin. Botanıka pánine degen súıispenshiligimdi ustazym oıatty. Bos ýaqytymda ósimdikter ósirýmen aınalysamyn, kishigirim ǵylymı synaqtar júrgizemin. Qazir kez kelgen ósimdiktiń qaı jerde jáne qandaı jaǵdaıda jaqsy ósetinin túsiný úshin shaǵyn ekojúıeler jasap júrmin.
ALMATY
