Stýdent te saýatty tutynýshy

Atalǵan aksııa aıasyndaǵy kezekti is-shara Astanadaǵy L.N.Gýmı­lev atyn­daǵy Eýrazııa ult­tyq ýnıver­sıte­tinde ótti. Tu­ty­ný­shylyq saýatty arttyrýǵa arnal­ǵan sheberlik sabaǵyn «Qazaqstan tuty­ný­shylar lıgasy» qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Svetlana Romanovskaıa júrgizdi.

Sheberlik sabaǵy «Tutyný­shy­lardyń qu­qyǵyn qorǵaý», «Medıasııa tuty­ný­shylar men óndirýshiler arasyndaǵy daýlardy sheshý quraly retinde» jáne «Múddelik qoldaý» sııaq­ty taqyryptardy qamtydy. S.Romanovskaıanyń aıtýynsha, taýarlar men qyzmetter nary­ǵyn­daǵy tu­tynýshylardyń quqy­ǵy kún saıyn buzylady jáne shaǵymdardyń negizgi bóligi jo­syq­syz kásipkerlerdiń tarapyna baǵyttalady. Atap aıtqanda, adamdar óz ustanymdaryn bel­sen­di túrde jarııalaı bastady jáne jeke quqyqtaryn saqtaýdy talap ete bastady. Bul rette tutyný­shy­lar­dyń quqyqtaryn qorǵaý salasynda jumys isteıtin memleket te, ÚEU da úlken ról atqarady.

«Mysaly, 2020 jyly týrıstik agent­tik­ter aqsha she­teldegi serik­testerge aýda­ryl­ǵanyn jáne ony qaıtarý múm­kin emestigin jeleý ete otyryp, pandemııaǵa baılanysty oryndalmaǵan týrlar úshin aqshany qaıtarýdan bas tartty. Tuty­ný­shylar belsendilik tanytty jáne bizben birge aqshalaryn shaǵymdaný nemese medıtasııa arqyly qaıtara aldy. Jalpy alǵanda, 2020 jyly bizge 8 802 qazaqstandyq júgindi jáne bir­les­ken kúsh-jigermen biz sapasyz taýarlar men qyzmetter úshin 403 mln-nan asa teńgeni qaıtara aldyq», dedi S.Romanovskaıa.

Sheberlik sabaǵy barysynda qatysý­shylar kókeıinde júrgen saýaldaryn qo­ıyp, máseleni kópshilikpen birge ashyq, jan-jaqty talqylady. Máselen, kóp­pá­terli úılerdiń turǵyndary jaýap tabý­ǵa tyrysyp jatqan suraqtardyń biri – turǵyn úıdi basqarýdy PIK-ten MIB-ke, ıaǵnı turǵyn úı ıelerine qalaı durys berý kerek máselesi. Belgili bolǵandaı, óz úıińizdi basqarýdyń alǵashqy áreketteri oń nátıje kórsete qoımaıdy. Turǵyndar arasynda kıkiljińder týyndaıdy, úıdiń árbir turǵyny tizgindi óz qolyna alýǵa, ıaǵnı elektr qýaty, jylytý, úıdi sýmen qamta­masyz etý jaýapkershiligine ıe bolýǵa daıyn emes. Mine, osy sııaqty máseleler boıynsha jas­tar bilikti mamannan tushymdy keńes ala aldy.

Sonymen qatar zııandy azaıtý tu­jy­rym­damasy turǵysynan tutyný­shylardy densaýlyǵyn qorǵaý týraly habardar etý qa­jet­tiligine erekshe nazar aýda­ryldy. Bul máseleniń máni, kóp­tegen tutynýshy temeki shegý, alkogol, semiz­dikke ushyratatyn ta­ǵamdar jáne t.b. sııaqty jaman ádet­ter­­den bas tarta almaıdy. Mun­daı jaǵdaılarda azamattar zııandy azaıtý tujyrym­da­­masymen keńinen tanyssa, zııan­dy emes balamalardy tań­dap, tıi­sinshe densaýlyǵyna az zııan keltirýi múmkin.

Múd­delik qoldaý másele­le­rin sheshýde bıliktiń barlyq deńgeıinde halyq­tyń áleý­met­tik osal toptary men qoǵam­das­tyq­tardyń múddelerin du­rys bildirý jáne ilgeriletý, sondaı-aq tuty­ný­shylyq daýlardy sotqa deıingi tártippen sheshý qajet. Daýlardy sotqa deıin sheshý taqyryby jastardyń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyr­dy. Zań mundaı janjaldy jaǵ­daılardy, mysaly, erli-zaıyptylar, týys­tar, iskerlik seriktester arasynda týyndaǵan jaǵdaılardy sottyń aralasýynsyz sheshýge múmkindik beredi. S.Romanovskaıa Qazaqstanda árbir ekinshi neke otbasylyq ómirdiń birinshi jylynda kelise almaý, medıasııa ne­­gizderin bilmeý sebebinen bu­­zy­latynyn eske saldy.

Belgili bolǵandaı, jeke kásip­ker­ler­diń ártúrli qyzmet­terine tapsyrys berý kezinde azamattar qarjylyq kelis­peý­shilikterge jıi tap bolady. Basty sebepterdiń biri – shartty saýatsyz jasaý, tutynýshynyń quqyqtaryn bil­meý. Saýda-bólshek saýda jeli­sine kóptegen suraq pen shaǵym kelip túsedi jáne onyń barlyǵy negizinen sapasyz taýarlardy satqany úshin qolma-qol aqshany qaıtarýdan bas tartýǵa baılanys­ty bolady.

Sondaı-aq sheberlik sabaǵyna qatysý­shy­lar jábirlenýshiniń ólimine nemese densaýlyǵyna aýyr zııan keltirmegen aýyr qylmys úshin qylmystyq jazadan kimniń zańdy túrde qutylý múmkindigi bar ekenin bildi. Buǵan qosa qandaı qylmystar medıasııa rásimine jatpaıtynyn anyqtady. Bul – azaptaý, sybaılas jemqorlyq, terrorızm, kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty qylmystar jáne bas­qalar.

Búginde azyq-túlik pen kún­delikti tutyný taýarlary baǵa­synyń ósýimen qatar, halyq densaýlyǵyna qaýip tón­di­retin jalǵan sapa sertıfıkattary bar kontrafaktilik ónimderdiń sany artyp keledi. Osy jyldyń alǵashqy 7 aıynda Qazaqstan tutynýshylar lıgasynyń mamandary memlekettik organdarmen birlesip, basym bóligi ımporttyq ónimder bolyp ke­letin 3 myńǵa jýyq qaýipti ta­ýar­lardy anyqtady.

Osyndaı sheberlik sabaǵy elimizdiń 10 óńirinde ótedi. Astana qalasyn qosqanda, endi Petropavl, Aqtaý, Pavlodar, Qara­ǵandy, О́skemen, Semeı, Shymkent, Taraz jáne Almaty qalalarynda «Tutynýshylyq bilim berý akademııasy» qoǵam­dyq-kommýnıkasııalyq naý­qany aıasynda is-sharalar uıym­das­ty­ry­lady.