Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Shyny kerek, qoǵam olardy umyt qaldyrǵan-dy osy kúnge deıin. Ata-anasymen ekeýi ǵana dertimen alysyp, jan tapsyryp jatqan baldyrǵandar týraly qoǵamnyń mı qatyrar murshasy da, yntasy da joq-tyn. О́rkenıetti elderdegideı balalarǵa pallıatıvti qyzmet kórsetýge asa basyn aýyrtpaǵan-dy. Oǵan «túbi óledi» degen taıaz túsinik áser etken de shyǵar. Tek endi ǵana balanyń bári birdeı ekenin eske túsire bastady. Sodan baryp, jan azabymen jalǵyz alysqan balalarǵa pallıatıvti kómek kórsetýdiń qattyǵy kún tártibine shyqty...
Bul qandaı qyzmet kórsetý?
Pallıatıvti qyzmet kórsetýge muqtaj balanyń taǵdyryn tálkek etýge eshkimniń haqysy joq edi. Peshenesine myna jaryq dúnıede sanaýly kúni jazylǵanyn, ómiriniń ólsheýli ekenin ishteı sezip-bilgen sábı júrekke jylylyq pen meıirimdi aıaý adamdyq emes. BUU balaǵa pallıatıvti qyzmet kórsetpeý – ony azaptaýmen para-par dep ashyq jarııalaǵan.
Pallıatıvti qyzmet – aıyqpas dertke shaldyǵyp, ǵumyrynyń sanaýly kúnderi ǵana qalǵan naýqastarǵa aýrý azabyn azaıtýdy, kóńil kúıin aýlap, qoldaý kórsetýdi ditteıdi. Munyń el arasyndaǵy qulaqqa sińisti ataýy – hospıs. Eresekterde ejelden bar. Al kishkentaılarǵa joq. Áıtkenmen qoǵam munyń kerektigin sezingeli qashan. Mundaı qyzmettiń túpki oıy – balalyqtyń bal dámin sezbeı, jalǵannan jaryǵy erte sóngeli turǵan balalarǵa barynsha jan-jaqty qamqorlyq. Bylaısha aıtqanda, medısınalyq ári emosıonaldyq negizde dem beredi. Kelmestiń kemesine erte mingeli jatqan jáýdir kózderge jan jylýdy jabyla tógýge tyrysatyn qyzmet bul.
Seń buzyldy
Mundaı qyzmet jekelegen óńir túgili elimizde áli de tolyq jetilmegen. Qazaqstannan buryn álem bul qyzmetke zárý qansha bala baryn naqty aıta almaıdy. Biraq halyqaralyq uıymdar balalardyń ómirin qııatyn 600 dıagnozdy anyqtap bergen. Al ajalmen betpe-bet aıqasqa árbir 10 myń balanyń onynshysy tap keledi eken. Qaraǵandy oblysynda ózge óńirlerdegi sekildi pallıatıvti kómek kórsetetin oryndardyń tapshylyǵy bar. Tipti qat dese de bolady.
– Balalarǵa pallıatıvti kómek kórsetý – álemde, onyń ishinde, Qazaqstanda ózekti másele. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi jáne Eresekter men balalarǵa pallıatıvti kómek kórsetý qaýymdastyǵynyń kómegimen birinshi ret Jol kartasy daıyndaldy. Qazir ony iske asyrý júrip jatyr. Seń endi ǵana buzyldy. Qaraǵandy oblysynda balalarǵa pallıatıvti medısınalyq kómek kórsetý qajettiligine taldaý jasaldy. Ondaǵy maqsat – resýrstardy qaıta qarastyrý jáne mundaı qyzmetke muqtaj balalary tolyq qamtý edi. Bul qyzmetke júgingen 122 bala bar eken. Taldaý nátıjesi pallıatıvti orynnyń tapshylyǵyn kórsetti. Máselen, oblystyq balalar klınıkalyq aýrýhanasynda reanımasııa bóliminde 3 bala jatyr. О́ıtkeni pallıatıvti bos oryn joq, – deıdi Qaraǵandy oblystyq máslıhatynyń Áleýmettik-mádenı damý jáne áleýmettik qorǵaý jónindegi turaqty komıssııa tóraǵasy, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Qadısha Ospanova.
Bul máseleniń sheshimin depýtat barlyq qajettiliktermen jabdyqtalǵan qosymsha 8 oryn ashý jáne balalarǵa pallıatıvti kómek kórsetetin mobıldi brıgada, mýltıdısplınarly top jasaqtaýdan kóredi. Sonymen qatar bar oryndardyń tolyq, talapqa saı jabdyqtalýy da mańyzdy bolsa kerek.
– Oblystyq máslıhat depýtattary Eresekter men balalarǵa pallıatıvti kómek kórsetý qaýymdastyǵymen birlese, balalarǵa arnaıy qyzmet kórsetetin ınternat túrindegi medıktik-áleýmettik mekemelerdiń jaǵdaıyn zerttedi. Turaqty kútim kerek 39 bala bar. Olardy arnaıy tamaqtandyrýda, arnaýly matrastar berýde, ottegi konsentrattarynda problemalar jetkilikti. Jeke palatalar qarastyrylýǵa tıis. Dárigerler men medısına uıymynyń qyzmetkerlerin pallıatıvti kómek kórsetýge oqytý qajet. Halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine pallıatıvti balalar jatqan ınternat mekemelerge taldaý júrgizip, Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birlesip, sharalar josparyn jasaýdy usynamyz. Bul problemanyń bárin 11 qazanda Senat depýtattary men Densaýlyq saqtaý mınıstrligi aldynda baıandadym, – deıdi Qadısha Ospanova.
Aımaq – alǵashqylardyń biri
Qaraǵandy oblysy – Almatydan soń bul problemaǵa jiti nazar aýdarǵan óńirdiń biri. Balalarǵa pallıatıvti kómek kórsetýdi uıymdastyrý jáne jetildire túsý aımaqta udaıy talqylanyp keledi. Qazirgi tańda qaýymdastyq Qaraǵandy medısına ýnıversıteti jáne Qaraǵandy ınterkolledjimen yntymaqtastyq týraly memorandým aıasynda «Pallıatıvti medısınaǵa» mamandaný baǵytynda 17 dárigerdi oqytty. Sonymen birge medısınalyq ýnıversıtettiń bazasynda zertteý júrgizý, dárigerler men orta bilimdi medısına qyzmetkerlerin daıarlaý josparda ekenin aıtady Qadısha Bazarbaıqyzy.
Mamandyqtar nomenklatýrasyna pallıatıvti kómek boıynsha balalar jáne eresekter dárigerin, pallıatıvti kómek kórsetý dárigeriniń biliktiligi sıpattamasyn engizýdi suraıdy. Sondaı-aq pallıatıvti kómekke mamandaný úshin sertıfıkattalǵan bilim berý baǵdarlamasyn daıyndaý syndy birqatar mańyzdy máseleni atap otyr.
– Balalar pallıatıvi negizinde pasıenttiń sanatyn kórsetetin algorıtm ázirleý qajet. Densaýlyq saqtaý basqarmasy tek qaterli isikterdi anyqtaıdy. Basqalaryn esepke almaıdy. Sebebi olar balalardyń pallıatıvine neni jatqyzýdy bilmeıdi. Pallıatıvti qyzmet kórsetý jóninde naýqastarǵa arnalǵan emhanalar janyndaǵy kúndizgi stasıonarlardy uıymdastyrýda normatıvtik-qujat aktilerine tolyqtyrýlar engizý kerek, – deıdi Qadısha Bazarbaıqyzy.
Qaraǵandy oblysy
