«Sharttyń maqsaty – Qazaqstan men Túrikmenstan arasyndaǵy aýmaqtyq sýlardy jáne balyq aýlaý aımaqtarynyń shektes ýchaskelerin bólý. Túrikmenstan jaǵy atalǵan shartty bıyl 17 sáýirde ratıfıkasııalady. Qujattyń ratıfıkasııalanýy jáne kúshine enýi ońtústik mejelerde Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik shekarasyn delımıtasııalaý úderisin tolyq aıaqtaýǵa múmkindik beredi», dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi.
Shartty ratıfıkasııalaý nátıjesi – eki eldiń memlekettik shekarasynda ózara qurmet, senim, teń quqyq, dostyq jáne yntymaqtastyq rýhynda shekaralyq máselelerdi retteý boıynsha turaqtylyqty odan ári qamtamasyz etý.
Senat Tóraǵasy atap ótkendeı, qujat Kaspıı teńizindegi Qazaqstan men Túrikmenstan arasyndaǵy memlekettik shekara syzyǵyn aıqyndaý jáne balyq kásipshiligi aımaqtarynyń arajigin ajyratý maqsatynda ázirlengen.
«Osy zań Qazaqstannyń Túrikmenstanmen memlekettik shekarasyn delımıtasııalaý prosesin aıaqtaýǵa jáne eki memleket arasyndaǵy Kaspıı teńizindegi memlekettik shekaralardy zańdy túrde bekitýge múmkindik beredi. Aldaǵy ýaqytta zań eki el arasyndaǵy tatý kórshilik qatynasty odan ári nyǵaıtýǵa jáne ózara tıimdi yntymaqtastyqty damytýǵa yqpal etedi dep senemiz», dep atap ótti Máýlen Áshimbaev.
Senat depýtattary sondaı-aq «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Reseı Federasııasynyń azamattary bolyp tabylatyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sotynyń laýazymdy adamdary men qyzmetkerlerin zeınetaqymen qamsyzdandyrý bóliginde ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn da qabyldady.
Zańnyń kúshine enýi osy adamdarǵa komıssııada jáne EAEO sotynda qyzmetin júzege asyrý kezinde alǵan zeınetaqy quqyqtarynyń júzege asýy men qorǵalýyn qamtamasyz etedi.
«Qaralyp otyrǵan qujat Reseı Federasııasynyń azamattary bolyp sanalatyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııasynyń jáne odaq sotynyń laýazymdy adamdary men qyzmetkerlerin zeınetaqymen qamsyzdandyrý máselelerin retteıdi. Sharttyń 32-qosymshasyndaǵy 53-tarmaǵyna usynylyp otyrǵan ózgeristerge sáıkes memlekettik qyzmet túrleri (memlekettik azamattyq, áskerı, ózge de túrleri) boıynsha eńbek ótili bar adamdarǵa zeınetaqy tólemderin alýǵa múmkindik beriletin bolady», dedi senator Narıman Tóreǵalıev.
Senatorlar otyrys barysynda ózderiniń depýtattyq saýaldaryn da jarııa etti. Senator Baqytjan Baıahmetov elimizdiń Premer-Mınıstrine joldaǵan depýtattyq saýalynda jylý jáne elektr energetıka nysandaryn qaıta jańǵyrtýdy usyndy.
«Statıstıka derekterine sáıkes Abaı oblysy boıynsha jylý qubyrynyń jalpy tozýy 65 paıyzdy quraıdy. Bul – eldegi eń joǵary kórsetkish. Osy jaǵdaı jylý berý kezeńinde jylý qýatynyń tapshylyǵy men apattyq jaǵdaılarǵa sebep bolady jáne jumysta tehnologııalyq úzilisterge ákelip soǵady», dedi senator.
Depýtat Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Abaı oblysyna jumys sapary barysynda ınfraqurylym máselelerine, onyń ishinde zamanaýı jylý elektr ortalyǵyn salýǵa erekshe nazar aýdarǵanyn eske saldy. Sondaı-aq Úkimetke Semeı qalasyndaǵy JEO-3 qurylysy boıynsha jumys tobynyń quramyn naqtylaýdy, sondaı-aq jylýmen qamtý nysandaryn qarjylandyrý máselelerin pysyqtaýdy usyndy.
«Bıýdjet qarajatyn paıdalanýdy ońtaılandyrý maqsatynda jylý energetıka júıesin retteý salasyndaǵy fýnksııalardy bir memlekettik organǵa ortalyqtandyrý múmkindigin qarastyrýdy jáne JEO-3 qurylysy boıynsha jumys tobynyń quramyn jańartyp, onyń quramyna Parlament depýtattaryn qosýdy usynamyz», dedi Baqytjan Baıahmetov.
Nurjan Nursıpatov elimizdiń qorǵanys-ónerkásip keshenin damytýǵa, onyń ishinde obektilerdi jekeshelendirý nátıjesine nazar aýdara otyryp, qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany satyp alýda biryńǵaı memlekettik saıasatty ázirleý qajettigine erekshe toqtaldy.
Depýtat buǵan deıin ulttyq qaýipsizdik máseleleri boıynsha Úkimetke saýal joldaǵanyn, onda qorǵanys-ónerkásip keshenine jatatyn kásiporyndardy jekeshelendirý jóninde sharalar qabyldaýdy, sondaı-aq qorǵanys ónerkásibine memlekettiń baqylaýyn joǵaltýǵa ákep soǵýy múmkin sheshimder qabyldaýǵa tyıym salýdy belgileýdi usynǵanyn atap ótti.
«Kórip otyrǵanymyzdaı, tabys ákelip otyrǵan nemese jarǵylyq kapıtaly ótken jyldar ishinde tek elimizdiń bıýdjeti esebinen tolyqtyrylǵan kásiporyndar satýǵa shyǵaryldy. Búgingi tańdaǵy rásimder boıynsha saýda-sattyq ótpedi dep tanylǵan jaǵdaıda olardy baǵalaý qunynyń jartysyna teń baǵamen satýǵa múmkindik beredi. Osyǵan baılanysty birinshi kezekte oqshaýlaý dárejesi elý jáne odan da kóp paıyzdy quraıtyn qorǵanys kásiporyndaryn qoldaý qajettigi týyndap otyr», dedi Nurjan Nursıpatov.
Senator osyǵan baılanysty Úkimetke jekeshelendirý josparlaryn memlekettik baqylaýdy tolyq nemese ishinara saqtaı otyryp qaıta qaraýdy usynyp otyr. Sondaı-aq memlekettik qorǵanys tapsyrysy aıasynda qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany satyp alý jóninde biryńǵaı memlekettik saıasatty ázirleý týraly bastama aıtyldy.
Murat Baqtııaruly ekologııalyq apat pen Kishi Araldyń joıylýyna jol bermeý úshin Aral teńizindegi Kókaral bógetin jedel jóndeýdiń mańyzdylyǵyn jetkizdi. Eger shuǵyl túrde sharalar qabyldanbasa, Kishi Araldan aıyrylyp qalýymyz múmkin.
Depýtat 2005 jyly «Syrdarııa arnasyn retteý jáne Kishi Araldy qutqarý» jobasy aıasynda Kókaral bógeti salynǵanyn eske saldy. Bul «Ǵasyr jobasy» respýblıkalyq bıýdjet pen Dúnıejúzilik bank esebinen qarjylandyryldy. Alaıda búgingi tańda bógettiń 200 metrin sý shaıyp ketken jáne bul ýchaske jedel jóndeýdi qajet etedi.
«Jobanyń smetalyq qujattamasy daıyndalyp, osy jyldyń tamyz aıynda memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alyndy. Jobanyń quny 4 mlrd 582 mln teńgeni quraıdy. Bıyl qyrkúıek aıynda respýblıkalyq bıýjettik komıssııanyń otyrysynda Sý resýrstary komıtetiniń bıýdjetin qaıta baǵyttaý esebinen jobany iske asyrýdy bastaýǵa Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine 500 mln teńge bólindi. Alaıda 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette osy jobany qarjylandyrýǵa qarjy qarastyrylmaǵan. Prezıdenttiń Kókaral bógetin nyǵaıtýǵa qatysty berilgen tapsyrmasy eskerýsiz qalǵan», dedi senator.
Depýtattyń aıtýynsha, eger de qazir Kókaral bógetin qutqaryp qalmasaq, bul jaǵdaı ekologııalyq apatqa ushyratady. Iаǵnı búginde 27 mıllıard tekshe metr sý jınalǵan Kishi Araldan aıyrylyp qalýymyz múmkin.
«Osyǵan baılanysty, sizden jobanyń aýqymdylyǵy men mańyzdylyǵyn eskere otyryp, 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet sheńberinde joba boıynsha qurylys jumystaryn aıaqtaýǵa qalǵan 4 mlrd 80 mln teńge bólinýin qamtamassyz etýińizdi suraımyz», dedi Murat Baqtııaruly Premer-Mınıstrge joldaǵan saýalynda.
