Qadiri bólek Qadyr
Q.Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń tarıhy sóz bolǵanda, áste rejısser, Qazaqstannyń halyq ártisi Qadyr Jetpisbaev esiminen attap óte almaıtynymyz sózsiz. Sebebi óz ómirin túgeldeı teatr salasyna arnaǵan talantty tulǵanyń, ásirese Qallekı teatrynyń alǵashqy qurylý men qalyptasý jyldaryndaǵy sińirgen eńbegi eren. Sýretkerdiń bıylǵy 80 jyldyq mereıtoıy qarsańynda oqyrmanymen qaýyshqan qos tomdyq kitap – rejısser álemine boılap, tulǵa tabıǵatyn tereńnen tanýǵa baǵyttalǵan teńdessiz qazyna. M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty teatr óneri bóliminiń meńgerýshisi, ónertaný kandıdaty Amankeldi Muqannyń qurastyrýymen jaryq kórgen kitaptyń alǵashqy tomyna Qadyr Jetpisbaev týraly estelikter men maqalalar toptastyrylsa, ekinshi bólimine rejısser qalamynan týǵan 4 pesa – «Bala mergen», «Altyatar» «О́tkel etip ómirin» jáne «Kórgen tústeı» týyndylary jınaqtalǵan. Sýretkerdiń «Altyatar» men «Bala mergen» pesalary kezinde respýblıkalyq balalar men jasóspirimder teatrynda, sondaı-aq oblystyq teatrlarda qoıylyp, kórermen qaýymnyń ystyq yqylasyna bólense, áleýmettik problemalardy kótergen «О́tkel etip ómirin» jáne «Kórgen tústeı» pesalary da mamandar tarapynan joǵary baǵalanǵan shoqtyǵy bıik shyǵarmalar.
Kitapty qurastyrýshy avtor Amankeldi Muqannyń aıtýynsha, «Bala mergen» ertegisi 1980 jyly 10 myń danamen shyqqan eken, biraq ol kitapty qazirgi tańda kitaphanalardan tabý múmkin emes. Sondyqtan da avtor Qadyr Jetpisbaevtyń dramatýrgııalyq shyǵarmalaryn bir kitapqa jınaqtap, qaıta basyp shyǵarýǵa táýekel etipti. «Bul kitaptyń qundylyǵy – balalar men jastardy tárbıeleýde taptyrmas qural bolmaq» dep esepteıdi ol.
– Bul 9 aıǵa sozylǵan marafon boldy desem de bolady. Sátti aıaqtap J.Jandarbekova atyndaǵy respýblıkalyq HHVIII teatrlar festıvali aıasynda oqyrmanǵa jol tartyp otyr. Qoljetimdi derektiń birazyn jınap, terip, qurastyryp, rettep, ómirbaıandyq jáne shyǵarmashylyq belesterin anyqtap, tolymdy Qadyrtanýdyń negizin jasadyq dep oılaımyn. Bul basy bolsyn. Qazaqtyń aıtýǵa turarlyq árbir talantty tulǵasy týraly tolymdy zertteýler, estelikter, monografııalar shyǵa bersin. Rejısser kóp – Qadyr dara, sýretker kóp – Qadyr erekshe, tulǵa kóp – Qadyr bólek. Dál qazirgi mendegi hal – kózden tasa bola bastaǵan tulǵaǵa qyzmet kórsetýden, arýaǵyna taǵzym etýden asqan baqyt kórmedim, dep avtor kitap jaıly oılaryn tebirene túıindedi.
Jınaqqa engen pesalardyń kótergen taqyryptary men oı-ıdeıalary búgingi kórermender úshin de óziniń kórkemdik qundylyǵy men qajettiligin joǵaltpaǵan. Atalǵan pesalar kásibı teatr repertýaryn jáne halyq teatrlarynyń qajettiligin óteı alatyn qundy qazyna ekeni daýsyz.
Júrekjardy jazbalar
Festıvaldyń taǵy bir oljasy – 500 danamen jaryq kórgen teatr men kıno aktrısasy, KSRO halyq ártisi, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Sholpan Jandarbekova týraly jan-jaqty syr qozǵalatyn «Sholpan juldyz» kitabynyń oqyrmanyna jol tartýy. Erǵazy Tóleýdiń qurastyrýymen baspa kórgen derekti-tanymdyq eńbek aktrısanyń óner men ómir jolyndaǵy ónegeli izderinen maǵlumat beredi. Aıtýly jınaqtyń qundylyǵy sol – sahna sańlaǵy týraly ár jyldarda basylym betterinde jarııalanǵan maqalalar júıeli túrde jınaqtalyp berilgen.
Kitaptyń «Jádiger jazbalar» bóliminde Sholpan Jandarbekovanyń óz taǵdyry jaıynda baıany, ónerdegi jolynyń qalaı bastalǵandyǵy, janynan tabylǵan jaqsy adamdardyń sharapaty týraly qamtylǵan. О́nerdegi áriptesi ataqty aktrısa Bıken Rımova, áıgili Qanabek Baıseıitov, ómirlik serigi Qurmanbek Jandarbekovtiń estelikteri de kitaptyń qundylyǵyn arttyrǵan. Al jınaqtyń «Júrekjardy» dep atalatyn ekinshi bóliminde sahnagerdiń kisilik qasıeti, erekshe bekzat bolmysy, sahnadaǵy sáýleli sátteri týraly qatar júrgen qurby, zamandastary, sahnada birge óner kórsetken áriptesteri, kózkórgen syılas jandary estelik aıtady. Qazaqstannyń halyq ártisteri Raıymbek Seıtmetov, Núketaı Myshbaeva, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Salıha Qojaqova bastaǵan sahna maıtalmandarynyń esteligin tebirenbeı oqý múmkin emes. «Sónbes sáýle» atalatyn úshinshi bólimine teatrtanýshylar men teatr synshylarynyń óner qaıratkeri Sholpan Jandarbekovanyń akterlik sheberligi, sahnadaǵy beınesi týraly jazǵan dúnıeleri men salmaqty saraptaýlary engen.
Alqaly jıynnyń este qalǵan hám kóńildi qýantqan taǵy bir súıinshi jańalyǵy – aktrısanyń ózi týǵan Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly aýdanyndaǵy Mádenıet úıine Sholpan Jandarbekova esiminiń berilýi. Bul týraly kitap tusaýkeserinde Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Rymbala Kenjebalaqyzy habarlady.
Súıinshi jańalyqty qýana qarsy alǵan Qazaqstannyń halyq ártisi, professor Tilektes Meıramov: «Apaı sahnada salıqaly beıneler týdyryp qana qoımaı, eki márte qatarynan Baıanaýyl orýginen Qazaq keńestik sosıalıstik respýblıkasynyń joǵarǵy keńesiniń depýtaty bolyp saılandy. Depýtat bolmaı júrgen kezinde de aýyl mádenıetiniń órkendeýine kóp úles qosty», dep óner ıesiniń qaıtarkerlik qyrynan da sóz qozǵap, tulǵa esiminiń ulyqtalýyna baǵytalyp jasalyp jatqan bastamalardyń qaı-qaısysy da ádiletti ári kóńilge qýanysh syılaıtynyn basa aıtty.
«Alashtyń Aqtoqtysy» atanǵan ańyz aktrısa Sholpan Jandarbekova – ulttyq teatr jáne kıno óneri tarıhynda óshpes iz qaldyrǵan erekshe tulǵa, qaıtalanbas daryn ıesi. «Abaı joly», «Dala úni», «Mahabbat týraly poema» jáne basqa da fılmderinen bólek, teatr sahnasynda oınaǵan 300-ge jýyq róliniń qaı-qaısysy da izdenis bıigindegi salmaqty saraptaý bolyp teatr tarıhynda altyn árippen jazylyp qaldy. Ásirese Sholpan Jandarbekova sahnalyq sony ómir syılaǵan Aqtoqty beınesi áli kúnge deıin halyq aýzynda. T.Júrgenov atyndaǵy qazaq ulttyq óner akademııasynda ustazdyq etip, ártisterdiń alyp shoǵyryn tárbıelep shyǵarǵan eńbegi óz aldyna bir tóbe. Sholpan Jandarbekovanyń shyǵarmashylyq joly shyn máninde súıikti isine adaldyq pen naǵyz kásibıliktiń jarqyn úlgisi ekendigi sózsiz. Al tusaýy kesilgen «Sholpan juldyz» kitaby aktrısa álemin tanýǵa ǵana qyzmet etip qoımaı, kúlli qazaq teatryna jasalǵan teńdessiz tartý ekeni anyq.
