Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tikeleı tapsyrmasymen Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna Qazaqstannan quramynda 70-ke jýyq múshesi bar arnaıy delegasııa baryp, sportshylarymyz jemisti oralǵan bolatyn.
Jankúıerlerdiń esine qaıyra bir salyp óteıik. Aqparat úshin. Álemniń 102 memleketinen 3 myńnan astam sportshy qatysqan aıtýly alamanda qazaq sportshylary sporttyń 5 túrinen (qazaq kúresi, kókpar, kókbóri, jamby atý, sadaq atý) óner kórsetip, 9 medal – 3 altyn, 4 kúmis jáne 2 qola jeńip alǵan bolatyn. Jalpy, Kóshpeliler oıynynda sporttyń 13 túrinen júldeler sarapqa salyndy.
Jalpy, otandyq jáne sheteldik aqparat quraldary Dúnıejúzilik kóshpeliler oınynyń statıstıkasyna, sarapqa salynǵan júldelerge, sportshylardyń sheberligine, qatysqan elderdiń quramy jóninde qulaqtandyryp, negizgi ıdeologııasyna asa mán bermegendeı kórindi.
Taıaýdaǵy Túrkııa Prezıdenti Redjep Taıyp Erdoǵannyń Qazaqstanǵa jasaǵan resmı sapary kezinde de eki eldiń saıası-ekonomıkalyq, mádenı-rýhanı qarym-qatynasyna erekshe ekpin bergen álemniń keıbir jetekshi telearnalary men basylymdary aqparat taratý barysynda Túrkııada ótken IV Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna basa saıası salmaq bergendeı, astaryna úńilgendeı kórindi. Ilgeride, Qyrǵyz jerinde ótken oıyndarda jalpy buqaralyq sıpatqa ıe bolǵanmen, dál osyndaı kózqaras sezile qoımaǵan.
Túrki memleketteri uıymynyń sammıtinde Kóshpeliler oıyndaryn eki jylda bir ótetin dástúrli sport retinde qabyldaý týraly arnaıy sheshim qabyldanǵan bolatyn. Sol qabyldanǵan sheshimnen keıingi Túrkııa jerinde ótken dodanyń orny da, geosaıası salmaǵy da bólek boldy. Bul jaǵdaıdy biz óz kózimizben kórdik, kóńilimizben sezindik.
Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Erlan Qoshanov el Prezıdentiniń tikeleı tapsyrmasymen qazaqstandyq sportshylardy qoldaý úshin jáne oıyndardy ótkizip jatqan elge qurmet kórsetý úshin Túrkııa jerine depýtattar tobyn bastap arnaıy bardy.
Býryl buırattarǵa jambastap jatqan Býrsaǵa ilingenimizde Qazaq eliniń Kók baıraǵyn kótergen bilekti balýandarymyz ben júrekti kókparshylarymyz, quralaıdy kózge atqan sadaqshylarymyz ben at ústinde urshyqsha úıirilgen kókparshylarymyz jarysqa qatysyp jatyr eken. Májilis Spıkeri baby men baǵy kelisken sportshylarymyzben arnaıy kezdesti.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemelulynyń arnaıy tapsyrmasymen kelip otyrmyz. Júzdegen memleket ókilderi baq synap jatqan osynaý alamanda sizderge arnaıy sálem joldap, mańyzy bólek osy saıysta jemisti óner kórsetip, jeńispen oralýlaryńyzǵa tilektestigin bildirdi. Birinshi kezekte osyny jetkizgim keledi. Biz – kóshpelilerdiń urpaǵymyz! Sizder serik etken bul sport túrleri ata-babamyzdan mura bolyp kele jatqan, alpys eki tamyrymyzda oınaq salyp turǵan uly óner ǵoı! Barshańyzǵa sáttilik tileımin! Jaraqatsyz jáne Týymyzdy bıik deńgeıde alyp shyǵýlaryńyzǵa tilektespin», dep Erlan Jaqanuly sportshylarymyzdyń jigerin janyǵan. Namysyn qaıraǵan.
IV Dúnıejúzilik kóshpeliler oıynynyń ashylý saltanaty da aıryqsha boldy. Jáne jarty álemge tikeleı efırde taraǵan sharaǵa bútin dúnıe kóz tikti dese artyq bolmas.
Túrkııa Prezıdenti Redjep Taıyp Erdoǵannyń resmı ashylýda sóılegen rýhqa toly sózi júrekterdi tolqytyp, kóńilderdi tebirentti. «Aspan astyn at tuıaǵynyń dúbirine bólegen kóshpelilerdiń urpaǵymyn» degen maqtanysh sezimi kernedi.
– Túrkııaǵa, Býrsamyzǵa jáne ár tasynan tarıh, mádenıet jáne tabıǵattyń ıisi ańqyp turǵan Iznıgimizge qosh keldińizder! Álemniń qaı túkpirinde júrse de sportqa, ónerge, mádenıetke, ortaq bolashaǵymyz úshin janyn beretin barsha aǵaıynǵa Iznıkten ystyq sálemimdi joldaımyn, – dep sóz bastaǵan Túrkııa basshysy kóshpeliler mádenıetin adamzat tarıhyna baılanystyra sóıledi. – Myńdaǵan jyl boıy adamzat túrli sebeptermen atajurtyn tastap, basqa geografııada ózderine jańa ómir súrý keńistigin izdedi. Sol sııaqty belgili bir geografııada únemi nemese jyl mezgilderine qaraı oryndaryn aýystyryp ómir súretin qaýymdar bar. Osy uzaq saparlarda kezdesken qaýymdar bir-birine áser etti. Aqparat quraldary men kommýnıkasııa álemdi shaǵyn aýylǵa aınaldyrǵanymen, kóshi-qon áli de mádenıet pen adamdar arasyndaǵy qarym-qatynastyń eń tıimdi tasymaldaýshysy bolyp tur. Búkil álemde ýrbanızasııanyń artýy, jumys oryndarynyń ártaraptandyrylýy, ortalyq memleketterdiń qaýipsizdik pen azyq-túlik qajettilikterin qamtamasyz etýi kóshpelilikti aıtarlyqtaı shektedi. Alaıda adamzattyń myńdaǵan jyl boıy izin qaldyrǵan bul mádenıettiń joıylyp ketýine eshqaısymyz kelise almaımyz. Ol úshin biz osy tól oıyndarymyzben, salt-dástúrlerimizben, osyǵan uqsas is-sharalarmen kóshpeli mádenıetti ómirsheń etýdiń úlken paıdasyn kóremiz. Bul táýelsizdigimiz ben bolashaǵymyzdyń kepili retinde Toros taýyndaǵy tútin tútetken Iórik shatyryn bildiredi.
Kóshpeliler oıyndaryn dúnıe júzine taratatyn bul is-shara adamzattyń kóne murasyn keleshek urpaqqa qaldyrý maqsatymen mańyzdy dep esepteımin. Sporttan ónerge, gastronomııadan dástúrli sportqa bet alǵan kóshpeliler oıyndarymen barshańyzdy quttyqtaımyn!
Osy oıyndardyń saqtalýyna jáne onyń bolashaqqa barýyna óz úlesterin jáne qatysýymen qoldaý kórsetken dostarymyzǵa alǵys aıtqym keledi.
Beıbitshilikke, birlik pen yntymaqqa negizdelgen bul oıyndar óńirimizde dinı jáne etnostyq qaqtyǵystar, shıelenis pen daǵdarystar órship turǵan kezdegi biregeı yntymaqtastyq alańy dep bilemin. Oıyndarǵa kelgen eldermen ornatqan qarym-qatynasymyz jáne arada qalyptasqan oń energııa bárimiz úshin mádenı dıplomatııanyń jańa esigin ashady. Biz oıyndardyń dıplomatııalyq qyryna mán beremiz, bul bizdiń halyqtarymyzdy jaqyndastyratyn jańa jáne turaqty qarym-qatynastardy ornatýǵa múmkindik beredi, – dep túıindedi sózin.
Saltanatty ashylýdan soń qalashyqta tigilgen qazaq úıde Túrkııa Prezıdentimen Májilis Spıkeri Erlan Qoshanov arnaıy kezdesip, Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Kemelulynyń ystyq sálemin arnaıy jetkize otyryp, búgingi tańda ózgeshe sıpat ala bastaǵan osy Dúnıejúzilik kóshpeliler oınyn Qazaq topyraǵynda ótkizýge yqylasty ekenin jetkizdi. Túrkııa basshylyǵynyń qaı kezde de Qazaq eline degen yqylasy erekshe ekeni burynnan da málim ǵoı, biraq kezdesý barysynda Erdoǵan myrzanyń Uly dalaǵa degen ańsary men tilegi tipti anyq ańǵaryldy.
«Qazaqstan – bizdiń Atajurtymyz ǵoı, túbi bir týys elmiz. Búgingi dáýir urysatyn emes, uıysatyn, uǵysatyn, barlyq salada baılanystardy arttyratyn zaman. Judyryqtaı jumylǵan kezde ǵana túrki dúnıesiniń tuǵyry berik bolady. Meniń Qazaq eline, onyń basshysyna degen qurmetim erekshe! Bizdiń tórimizde ótip jatqan osynaý dodaǵa arnaıy resmı delegasııa kelip, qoldaý bildirgenderińizge sheksiz rızashylyǵymdy bildiremin. Osy Kóshpeliler oıynynyń baıraǵy Qazaq jerinde de kóterilýi kerek! Men mundaı usynysty qoldaımyn!», dedi Erdoǵan.
Jalpy, 2014 jyly Qyrǵyzstanda jalaý kótergen kóshpeliler oıyny keıin de eki márte aıyrqalpaqty aǵaıyndardyń elinde ótti. Jyl ótken saıyn álemdik sıpat ala bastaǵan bul joba tanym men dástúrge tereń tamyr sala otyryp, túbi bir túrki jurtynyń jaýyngerlik óneri men ulttyq erekshelikterin, dástúr-salttaryn oıyndar reglamentiniń negizgi qaǵıdasyna aınaldyra bastaǵandaı.
Iznıktegi oıyndarǵa Qyrǵyz prezıdenti Sadyr Japarov, Tatarstan basshysy Rýstam Mınnıhanov, ózge de elderdiń resmı tulǵalary arnaıy kelipti.
Jalpy, oıyndar barysynda at sporty, kúres, sadaq atý, kókpar, teńge ilý syndy saıystardan bólek, gastronomııa baǵytyna sáıkes 20 eldiń aspazdyq taǵamdarynyń da baǵdarlamasy boldy.
Kóshpeliler oıyndaryna kelýshilerge barlyq jaǵdaı jasalǵan. О́tkennen búginge saıahattap, kórme-jármeńke alańynda, sondaı-aq etnobazarda talantty sýretshiler men qolónershilerdiń týyndylary qoıylypty. Bul – joıylyp ketý aldynda turǵan mádenı baılyqty qorǵaý jáne ony saqtap qalýǵa jasalǵan qadam dep túsindik. Dástúrli ónerdiń kóptegen túri, ásirese kallıgrafııa, qolóner, shúberek qýyrshaq, kıiz basý, ortalyǵy Iznıkte ornalasqan shyny jasaý óneri de baǵdarlamaǵa engizilipti.
IV Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyny aıaqtalar tusta eki jyldan keıingi kóshpeliler olımpıadasyn qabyldaıtyn eldi anyqtaý úshin dúnıejúzilik komıtettiń arnaıy tóralqa jıyny ótti. Kelissózder nátıjesinde 2024 jyly Qazaqstan V Dúnıejúzi kóshpeliler oıyndaryn ótkizýshi memleket retinde belgilendi. Túrkııanyń Jastar jáne sport mınıstri Mehmet Kasapoglý saltanatty túrde oıyndar estafetasyn elimizge resmı túrde tabys etti.
Osynaý súıinshi habardy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa Májilis Tóraǵasy Erlan Qoshanov qabyldaý kezinde arnaıy baıandady.
Kóshpeliler tulparlarynyń tilersegine deıin saýyt kıgizip, muzdaı temir qursanyp, kúlli dúnıege ámirin júrgizgeni tarıhtan málim. Temir qorytyp, aǵash oıyp, órim órgen temirshiler, ustalar – kóshpeli órkenıettiń bastaýy edi. Olardyń oshaǵy toly órkenıet boldy. «Altyn adamnyń» kıimindegi altyn túımeler sol dáýirdiń kýási. Uıadaı ǵana jeroshaqtyń kórigin qyzdyrǵan sol ustalar saıyn dalanyń jal-quıryǵy tógilgen taǵylaryn quryqtap, tuıaǵyna – taǵa, ezýine aýyzdyq saldy. Arýaq shaqyrǵan jaýyngerdiń basyna – kireýkeli tomaǵap, denesine – toǵyz qabat torǵaýyt, qolyna – kúrzi, butyna – bútildirik, aıaǵyna saptama etik kıgizdi. Sóıtip, kúnniń astyn baǵyndyrýdy ustahanadan bastaǵan kóshpeliler kári qurlyqqa dala órkenıetiniń alǵashqy dánin aparyp septi. Bizdiń sol babalarymyzdyń adamzat órkenıetiniń alǵashqy legine úzeńgi, aýyzdyq, taǵa jáne jarǵaq shalbarmen qalyń qol bolyp kirdi. Osy uly mádenıettiń ıesi hám kıesi tiride qazy bolǵan, ólgende shahıd ketken ustalar, temirshiler. Taǵanyń emshegi janyna batqan tırandar kóshpeli órkenıettiń kóshin bastaǵan ustalardy qoısha baýyzdaǵanyn kıiz kitaptardan oqyǵanda aza boıyń qaza bolady...
Janarbek ÁShIMJAN,
Parlament Májilisiniń depýtaty
