– Nurjan Keńesbaıuly, birden kóptiń kókeıinde júrgen saýaldan bastasaq. Eski aýylsharýashylyq tehnıkasyn jeńildik sertıfıkatyna almastyrǵandar keıin sol sertıfıkatyn kádege jarata almaı, avtosalondar qabyldamady. Osy másele sheshildi me?
– Búgingi tańda «Jasyl damý» AQ Úkimettiń 2022 jylǵy 18 qańtardaǵy №20 qaýlysyn iske asyrý sheńberinde «О́KM Operatory» seriktestiginiń kádege jaratýǵa tapsyrylǵan eski kólikter men agrotehnıkalarǵa aqshalaı ótemaqy tóleý jáne jeńildik sertıfıkattaryn óteý týraly quqyqtyq mindettemelerin oryndaý jumysyn tolyǵymen aıaqtady dep aıtýǵa bolady. Árıne, bul bir-eki aıdyń ishinde bite qalatyn jumys bolǵan joq. О́ıtkeni «О́KM Operatory» qyzmet etken ýaqyttaǵy jumystarǵa aýdıtorlyq tekseristerden bólek, quzyrly organ tarapynan tergeý jumystary júrgizildi. Osy prosesterge baılanysty jeńildik sertıfıkattaryn qarjylandyrý ýaqytsha toqtatylǵan edi. Qazirgi tańda «Jasyl damý» AQ otandyq avtoóndirýshilerden agrotehnıka men kólik quraldaryn satyp alý úshin «О́KM Operatory» bergen jeńildik sertıfıkattaryn qarjylandyrýdy qaıta bastady. Nátıjesinde, 8 birdeı avtoóndirýshi 176 avtokólik modelin jeńildik sertıfıkaty arqyly satyp alýdy usynyp otyr. Endi qoldanystaǵy jeńildik sertıfıkattarynyń ıeleri jańa kólik quraldaryn, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alý úshin otandyq avtoóndirýshilerge júginýine múmkindik bar. О́ndirýshiler men kólik modelderiniń tizimi «Jasyl damý» kompanııasynyń resmı saıtynda tur. Al eski kólikterin aqshalaı ótemaqyǵa tapsyrǵandar da tıisti tólemin ala alady. Búgingi tańda olar ózderiniń ótinishterin joldap, banktik derektemelerin usyndy. Tólem júrgizilip jatyr. Sondaı-aq merzimi ótken jeńildik sertıfıkattaryn paıdalaný máselesi bar. Qazirgi ýaqytta biz avtoóndirýshilerdi yntalandyrý qaǵıdalaryna tıisti ózgerister engizýdi júrgizip jatyrmyz. Sol jumystar aıaqtalǵannan keıin merzimi ótken sertıfattardy paıdalaný múmkin bolady. Sondyqtan eski kóligin tapsyrǵan azamattardyń alańdaýyna esh negiz joq.
– Mamyr aıynda syrttan ákelinetin kólikterge ýtılızasııalyq alym 50 paıyzǵa tómendetildi. Jańa mólsherleme iske qosylǵan ýaqyttan beri elimizge qansha kólik ákelindi jáne olardan túsken qarajat mólsheri qansha?
– Syrttan ákeletin tehnıkalarǵa ýtılızasııalyq tólemdi tómendetý boıynsha jyl basynda Prezıdent tapsyrma júktedi. Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýstar mınıstrligi arnaıy jumys tobyn quryp, onyń quramynda Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi, qoǵam belsendileri, ekologter, avtoóndirýshiler men sala sarapshylary qyzý talqy jasady. Sonyń nátıjesinde ýtılızasııalyq alym mólsheri 50 paıyzǵa tómendetildi. Sonymen qatar halyqaralyq tasymaldarǵa qatysatyn ershikti tartqysh tehnıkalar kádege jaratý alymynan bosatyldy. Jańa mólsherleme engizilgen kúnnen bastap (2022 jyldyń 14 mamyr) búginge deıin otandyq avtoóndirýshiler men syrttan ákelingen kólik quraldaryna kádege jaratý tólemi úshin 71 mlrd teńge qarajat tólendi. Bul 67 410 jeńil avtokólik, 1 293 avtobýs, 9 350 júk kóligi, 4 082 agrotehnıka (kombaın-traktor) boldy.
– Ýtılızasııalyq alymnan túsip jatqan qarajat qandaı baǵyttarǵa jumsalyp otyr?
– Kádege jaratý tóleminen túsken qarajat ekologııalyq kodekstiń 388-babyna sáıkes kórsetilgen baǵyttarǵa jumsalady. Iаǵnı qaptama qaldyqtarynan bastap, avtokomponent qaldyqtaryn jınaý, qaıta óńdeý, kádege jaratý, zańsyz qoqys alańdaryn joıý, qaýipti qaldyqtardy basqarý jumystaryna baǵyttalady. Sonymen qatar ekologııalyq taza avtokólik óndirýshilerdi qarjylaı yntalandyrý qarastyrylǵan. Atalǵan baǵyt boıynsha «Jasyl damý» AQ Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi men Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi jáne «Báıterek» Ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ-men birlesip, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn lızıngke satyp alýǵa jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasyn iske qosty. Jeńil kólik pen aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jeńildetilgen lızıngke berý baǵdarlamasyna «Jasyl damý» AQ esebinen bıyl 130 mlrd teńge qarajat bólindi. Sonymen qatar qaldyq basqarýdyń júıesin damytýǵa basa nazar aýdarylady.
– Uıymnyń negizgi baǵytynyń bir tarmaǵy – turmystyq qaldyqty retteý, qaldyq óńdeýge qajetti ınfraqurylymdy jasaqtaý. Búgingi tańda qaldyqty kádege jaratýǵa qandaı jaǵdaı jasalyp jatyr?
– Qazaqstan «jasyl» ekonomıkaǵa kóshýi jónindegi tujyrymdamanyń nysanaly ındıkatorlaryna sáıkes 2030 jylǵa qaraı qaıta óńdelgen qaldyq úlesin 40%-ǵa, 2050 jyly 50%-ǵa jetkizý mejesi qoıylǵan. Búgingi derek boıynsha óńdelip jatqan turmystyq qaldyq úlesi 21 paıyzdan asyp otyr. Árıne, bul – kóńil kónshitetin nátıje emes. Degenmen de ilgeri basý bar. 2017 jyly qaldyq óńdeý kólemi 9 paıyz edi. Jyldan jylǵa onyń kólemi artyp keledi. Qazir qaıtalama shıkizatty óńdeıtin kásiporyndardyń sany da ósip otyr. Sonymen qatar turmystyq qaldyqty jınaıtyn shaǵyn bıznes sýbektileri de kóbeıdi. Jaqynda О́skemen qalasynda óndiristik qýaty jylyna 100 myń tonna turmystyq qaldyqty suryptaı alatyn avtomatty keshen iske qosyldy. Suryptaý jelisin Grek kompanııasy ornatty. Mundaı avtomattandyrylǵan keshen ázirge Qazaqstannyń eshbir aımaǵynda joq. Dál osyndaı keshen aldaǵy ýaqytta Semeı qalasynda da iske qosylady. Buǵan qosa Aqtóbe qalasynda da jartylaı avtomattandyrylǵan keshen salý josparlanyp otyr. Búgingi tańda qajetti qurylǵylar atalǵan qalalarǵa jetkizilgen. Endi jergilikti ákimdik nysan qabyrǵasyn turǵyzyp berse boldy. Atalǵan úsh qalaǵa suryptaý jelisi salynbas buryn qoqys konteınerleri men arnaıy tehnıkalar satyp áperildi. Nátıjesinde, qaldyq suryptaý júıesine qala halqy beıimdele bastady. Jalpy, qaldyqtyń júıeli basqarylýy úshin ózge qalalardy da qajetti ınfraqurylymmen jabdyqtaý kezek-kezeńimen júzege asyrý jaǵy qarastyrylýda. Joǵaryda aıtqan óńdeý kólemin arttyrý jumysy – bir aıdyń nemese bir jyldyń ishinde qol jetkizetin nátıje emes. Barlyq qadam júıeli túrde júzege asyrylady.
– Qoldaý demekshi, «О́KM Operatory» jumysyn toqtatqannan keıin qaptama qaldyǵyn jınaıtyn, óńdeıtin kásiporyndarǵa qoldaý kórsetý jaǵynda ózgerister boldy ma?
– «О́KM Operatory» kezinde qaptama qaldyǵyn jınaıtyn, tasymaldaıtyn jáne óńdeıtin kásiporyndardy qarjylandyratyn «EcoQolday» baǵdarlamasy jumys istep turǵan edi. О́ndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemeleriniń operatory jekeden memlekettik mekemege ótkennen keıin, atalǵan júıeniń jumysy qaıta qaralýda. Iаǵnı «Jasyl damý» atalǵan baǵdarlamanyń júıesin aqparattyq qaýipsizdik jaǵynan synaqtan ótkizýge tehnıkalyq qujattama ázirlep jatyr. Aqparttyq qaýipsizdik týraly zańnamaǵa saı keletin bolsa, oǵan zııatkerlik menshik quqyǵyn rásimdeý qajet. Osymen qatar qoldanystaǵy zańnamaǵa qosymsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizilýi shart. Jalpy alǵanda «Jasyl damý» ózine júktelgen mindettemelerdi tolyǵymen oryndaıdy. Qaptama qaldyǵyn jınap, ony kádege jaratýshy kásiporyndar aldyndaǵy «О́KM Operatory» bereshegi búgingi tańda qaıtarylyp jatyr. Qaıta óńdeýge tapsyrylǵan shıkizat pen óńdelgen ónim kólemin rastaǵan kásiporyndarǵa 196 mln teńge qarajat tólendi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Orynbek О́TEMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
