Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Bıyl 9 aıdyń sheńberinde eldegi kásiporyndardan atmosferaǵa taraǵan shyǵaryndylardyń kólemi shamamen 900 myń tonnaǵa jýyqtapty. Bul kólem – byltyrǵy sáıkes kezeńmen eseptegende 18 paıyzǵa tómen. Al Astanada bas-aıaǵy 54,2 myń tonna shyǵaryndy qalyptasyp, byltyrǵa qaraǵanda 15 paıyzǵa tómendegeni baıqalady. Árıne, bul nátıje jaıdan-jaı qalyptaspaıdy, tabıǵatty qorǵaý baǵytyndaǵy úılesimdi isterdiń esebinen shyǵyp otyr. Mınıstrlik qaladaǵy ekologııalyq jaǵdaıǵa taldaý jasap, sonyń negizinde aýanyń, sý resýrstarynyń lastanýy, qaldyqtardy zańsyz ornalastyrý jáne kógaldandyrý máselesi ózekti ekenin anyqtaǵan. Biraq zertteýdiń nátıjesi osy baǵyttaǵy jumystardyń turalaǵanyn bildirmeıdi. Sebebi byltyr ekojúıeni jaqsartý maqsatynda jańa Ekologııalyq kodeks jáne «Jasyl Qazaqstan» ulttyq jobasy qabyldanǵan edi. Sondaı-aq 2020 jyly óńirlerde ekojúıeni jaqsartý jóninde Jol kartasy bekitilip, aýqymdy jumys kezeń-kezeńimen iske asyp jatyr. Máselen, Astana qalasynda Jol kartasy negizinde 13 josparly jumys bekitilse, sonyń ishinde 8 tapsyrma oryndalǵan. Bir qyzyǵy, qalanyń gaz tartylǵan keıbir aýmaǵynda áli kúnge deıin qatty otyndy paıdalanatyndar azaımaǵan. Sondyqtan Ekologııa mınıstrligi ákimdikti «QazTransGaz» kompanııasymen baǵa saıasatyn qaıta qarap, áleýmettik áleýeti jaǵynan osal toptarǵa járdemdesýdi usyndy. Qalada bıyl 100 dana elektrobýs satyp alynsa, onyń 75 paıyzy gazben júretin rejimge aýysqan.
Mınıstr S.Brekeshov halyqty sý resýrstarynyń jaı-kúıi alańdatatynyn, ásirese Esil ózeni men onyń salalaryna sý aǵyzý týraly shaǵymdar jıi túsetinin ashyp aıtty. Bul – ınjenerlik jelige qosylǵan jeke sektordyń, ıaǵnı kásiporyndardyń paıdalanǵan sýdy zańsyz ári tazartýsyz jiberýiniń saldarynan týyndaǵan túıtkil. Sarybulaq ózeniniń boıynda, sý qorǵaý aımaǵynda ornalasqan jeke sektorda qaldyqtardyń kólemi artqany baıqalǵan. Sondaı-aq elorda turǵyndarynyń 8 paıyzy áli kúnge deıin ortalyqtandyrylǵan káriz júıesine qosylmaǵan. Sáıkesinshe, olar shuńqyrlardy paıdalanady. Búginde qala ákimdigi men mınıstrlik sý aıdyndaryn tazartyp, jaǵalaýyndaǵy qoqystardy shyǵarýǵa kirisken.
– Sý resýrstarynyń lastanýyn boldyrmaý maqsatynda ákimdik barlyq abonentti ortalyqtandyrylǵan kárizge qosý boıynsha jumysty uıymdastyryp, nóser aǵyndarynyń kollektoryna ruqsatsyz aǵyzýdy boldyrmaý boıynsha baqylaýdy qamtamasyz etýi kerek. Zańsyz aǵyzý kózderin anyqtaý jáne ınjenerlik sý qubyry jelilerin jóndeý úshin qalanyń jerasty sý qubyry jelilerin zerttep, olardy «Astana Sý arnasy» MKK tazartý stansalaryna qosýdy qamtamasyz etý qajet, – deıdi S.Brekeshov.
Bas qalada qaldyqtardy óńdeý, basqarýmen qatar ruqsat etilmegen polıgondardaǵy berekesizdik alańdatady. Sebebi kosmomonıtorıngtiń kómegimen bıyl 551 polıgon anyqtalyp, onyń 53 paıyzy ýtılızasııalanǵan.
– Qoqys polıgonynyń kóbeıýine Ekokodekstiń jańa talaptary áser etip otyr. Iаǵnı qoqys shyǵaratyn uıymdarǵa qurylys qaldyqtaryn qalanyń shetine shyǵarýǵa tyıym salynǵan. Polıgondardy joıý maqsatynda arnaıy keste de ázirlendi. Alaıda polıgondar joıylmady. Sondyqtan mınıstrliktiń jergilikti departamenti Esil aýdany ákimi orynbasarynyń jaýapkershiligin qaraý jumystaryn júrgizýde. Mınıstrlik zańsyz polıgondardy joıý maqsatynda birqatar sharany qolǵa alyp otyr, – dedi vedomstvo basshysy.
Bul máseleni úılesimdi sheshý úshin qala ákimdigine qaldyqtardy azaıtý baǵytyndaǵy jumystarǵa kirisip, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin kommýnaldyq qaldyqtardy jınaý, suryptaý jáne qaıta óńdeý sharalaryna tartý usynyldy. Sonymen qatar ákimdik qaldyqtardy basqarý jónindegi jaǵdaıdy halyqqa habardar etip, qoqysty basqarý boıynsha jedel baǵdarlama bekitýi mańyzdy ekeni aıtyldy.
Eske salsaq, jańa Ekologııalyq kodekste belgilengen talapqa saı jergilikti atqarýshy organdardyń qorshaǵan ortaǵa qatysty máselelerde ókilettigin edáýir kúsheıtý jáne keńeıtý kózdelgen. Endi ákimdikter aýa sapasy nasharlaǵan kezde qalaǵa qoǵadaı qaptaǵan kólikterdiń kirýin tyıyp, qolaısyz meteorologııalyq jaǵdaıda, máselen, jelsiz kúnde keıbir kásiporyndardyń jumysyna ýaqytsha shekteý qoıa alady.
Úkimet orman sharýashylyǵyn damytý máselelerine de beıjaı qaramaıdy. Qazir respýblıkanyń ormandylyǵy 5 paıyzdy qurasa, 2030 jylǵa qaraı kórsetkishti 5,3 paıyzǵa arttyrý kózdelgen. Prezıdent tapsyrmasymen byltyr 5 jylda 2 mlrd aǵash otyrǵyzý mejelenip, sol jyly 138 mln aǵash otyrǵyzylǵan. Endi bıyl jospar boıynsha 279 mln dana aǵash otyrǵyzý kózdelgen. Orman ósimin baqylap, monıtorıngteý úshin ınteraktıvti karta jasalǵan. Osy josparly sharýalardan tys eldi mekenderdi kógaldandyrý jumystary qarqyndy júrýde. Mysaly, elorda ákimdigi Qalany kógaldandyrý men jasyl aımaqtardy qurýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan óńirlik josparyn ázirlegen. Nátıjesinde byltyr qalada 1 mln 65 myń aǵash otyrǵyzylsa, osy baǵyttaǵy tapsyrmalar bıyl da úzilmeıdi. Budan bólek Astana qalasynyń tóńiregindegi jasyl beldeýdiń kólemi 90 myń gektardan asty.
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń aqparatynan túıgenimiz, Astana qalasynda ekologııalyq ahýaldy jaqsartýǵa baǵyttalǵan jumystar san alýan eken. Buǵan mınıstrmen kezdesýge kelip, kókeıdegi suraǵyn qoıǵan elordalyqtar kýá.
Sándibek ASANÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
