О́tken tarıhty qaıta jańǵyrtqan etnofestıval

Festıval aıasynda aldymen jıylǵan jurttyń aldynan «Uly Jibek joly» kerýeni júrip ótti. Sonymen birge «Turan» etnofolklorlyq ansambli men jergilikti kórkemónerpazdar ulttyq naqyshtaǵy ánderden sha­shý shashty. «Tary», «Jeti tandyr», «Bro Shashlyk», «MaxPLOV» syndy megapolıstiń belgili ta­maqtaný ortalyqtary kelý­shilerge ulttyq jáne shyǵys dás­túrinde dámi til úıirer túrli ta­ǵamdar daıyndady. Odan ózge, ulttyq kıimder kórsetilimi uı­ym­­dastyryldy jáne ult­tyq t­aǵamdardyń ázirlený jol­da­ryn kelgen qonaqtar óz kóz­derimen kórýge múmkindik aldy. Budan basqa qalanyń jer­gilikti qolónershileri jáne teat­r ár­tisteri men sýretshileri de festıvalǵa óz úlesterin qosyp, shy­ǵarmashylyq ıdeıalary­nan týyn­daǵan keremetteı jumys­ta­ryn kópshilik nazaryna usyndy.

Sonymen birge festıvaldy uıymdastyrýda kózdegen maqsat­tardyń biri qala turǵyndary men qonaqtaryna tarıhı derekterge súıene otyryp, Jibek joly boıyndaǵy kóne Shymkent shaharynyń sol kezeńdegi atmosferasyn sezindirý jáne kóne dáýirdegi halqymyzdyń turmys-saltymen jaqynyraq tanystyrý boldy.

Sondaı-aq mádenı is-shara barysynda qolóner, kádesyı buıymdaryn jasaýdan, ulttyq taǵamdar ázirleýden sheberlik saǵattary uıymdastyryldy. Al keshki ýaqytta janglerler ja­nyp turǵan otty qoldarymen oınatyp, aınala tegis baraban únimen jańǵyryp, lazerlik ja­ryqshoýdan óte áserli qoıy­lymdar qoıyldy. Sondaı-aq «Tu­ran» etnofolklorlyq an­sam­bli qyzyqty dýmandy tama­shalaýǵa kelgen kórermenderge óziniń konserttik baǵdarlamasyn usyndy.

Qalalyq týrızm jáne syrtqy baılanystar basqarmasynyń basshysy E.Qadyrov aldaǵy ýaqytta da shahardyń ǵasyrlar qoınaýynan syr shertken tereń tarıhy men mádenıetin jáne kóne dástúrlerin ushtastyrǵan osy sekildi ıgi is-sharalardy tu­raqty túrde ótkizip otyrýdy josparlap jatqanyn aıtady. Sony­men qatar mundaı fes­tıvaldar arqyly jergilikti ákimdik tarapy Shymkenttiń tany­­maldylyǵyn arttyrýdy jáne megapolıs turǵyndary men qonaq­tarynyń jadynda este qalarlyqtaı áserli sátterdiń bolǵanyn qalap otyr.

Jalpy, búginde Shymkenttiń tarıhı-mádenı oryndaryna saıahattaý úshin túrli týrıstik marshrýttar ázirlengen. Olar jaıly aqparat beretin gıd-ekskýrsovodtar qyzmeti de ju­mys isteıdi. Jáne saıahattap kel­genderdi arnaıy týrıstik avto­býs­tar belgilengen baǵyttar bo­ıynsha tasıdy.

Sońǵy 9 aıdaǵy ekspress kórsetkishke súıener bolsaq, Shymkent qalasyna 350 myńǵa jýyq adam týrıst retinde kelse, onyń 25 myńnan astamy sheteldikter eken.

Jalpy, festıvaldy uıym­das­­tyrýshylar osyndaı is-shara­lardy kóbirek qolǵa alý arqyly shaharǵa kelgen saıahatshylar sanyn 400 myńǵa jetkizemiz dep otyr. Al Shymkent qalasynyń «Shym Qala» etnoaýyly týrıs­ter qyzyǵatyn megapolıstegi birden-bir tarıhı ári mádenı oryn bolyp sanalady. Jalpy, osyndaı ulttyq salt-dástúrdi dáripteıtin is-sharalar qalalyq týrızm jáne syrtqy baılanys­tar basqarmasy tarapynan jyl saıyn júıeli túrde uıym­das­tyrylyp keledi. Al kóne qalany kóz aldyńa ákelgen sol dáýirdiń tynysyna bólegen osynaý ıgi bastamany qaladaǵy 30-ǵa jý­yq qolóner sheberi qoldap, qaty­sýǵa nıet bildirgen. Osy rette aıta ketken jón, festıvalǵa kelýshiler sheberlerdiń týyn­­dylaryn tamashalap qana qoı­maı, olardy satyp alý múm­kin­digine de ıe boldy.

Ásirese qala turǵyndary men qonaqtaryn alańdy sherý tartyp júrip ótken «Uly Ji­bek joly» kerýeni erekshe tańǵal­dyrdy. Sonymen birge «Tu­ran» etnofolklorlyq ansam­bli­niń qulaqtyń quryshyn qan­dyr­ǵan ulttyq naqyshtaǵy ánde­ri kóp­shilikke jaǵymdy áser qal­dyrdy.

Sonymen osynaý festıval­dyń nátıjesinde qala tur­ǵyn­dary men qonaqtary «Uly Ji­bek joly» boıyndaǵy kóne Shym­kent qalasynyń eski kel­betin tamashalady, burynǵy ótken tur­mys-tirshiligin kórip, ata-baba­larymyzdyń ómir sal­tymen jaqynyraq tanysty. Basqarma basshysynyń málim­deýinshe, endigi jerde mundaı aýqymdy is-shara jyl saıyn dástúrli túrde uıymdastyrylyp otyr­maq. Sondaı-aq osy festıvalda kıiz basý, dombyra jasaý, besikke salý, tusaýkeser, qyz uza­tý sekildi qazaqtyń ult­tyq dás­­túrlerinen arnaıy qoıy­lym­dar kórsetilip, keshke deıin kelý­shiler túrli qyzyqty kon­­sert­tik baǵdarlamalardy tama­sha­lady.

Shymkent kóne shahar, sebebi munda tarıhı jáne mádenı oryndar kóp, budan bólek ol óziniń qonaqjaılylyǵymen de tanymal. Sondyqtan da týrıster osy erekshe qasıetterge qyzyǵyp, shahardy tamashalaýǵa asyǵady. Endigi rette qalanyń ózindik týrıstik brendin qalyptastyrý baǵy­tynda jumys aýqymyn arttyra túsetin bolamyz, deıdi týrızm jáne syrtqy baılanys­tar bas­qarmasynyń basshysy E.Qy­dyrov.

Osy rette festıvaldyń erekshe qonaǵy bolǵan gollondııalyq Renzo Koster qazaqtyń ádep-ǵuryptarynyń tárbıelik máni joǵary ekenin aıtyp, qolóner sheberleriniń týyndylaryna óz basy aıryqsha tánti bolypty.

«Otbasymyzben Qazaqstanǵa kelgenimizge 4 jyl boldy. Qa­zaqtyń salt-dástúriniń kóp­shiligin meńgerip kele jatyrmyn. Ásirese maǵan qazaq hal­qynyń jasy úlken adamdy syılaýǵa, ózińnen kishige qamqor bolýǵa úndeıtin dástúri, ómirlik ustanymy erekshe unaı­dy. Osyndaıda «úlkenge qurmet, kishige izet» degen sóz bar emes pe sizderde. Osy sekildi ártúrli ustanymdar, ádet-ǵuryp, salt-dás­túrlerdi, sonyń ishinde qa­zaqy naqyshta ótetin toılardy erekshe janym súıedi. Sondaı-aq qazaqtyń as-aýqaty meniń as mázirimdegi eń súıikti taǵamdarym. Qazy-qarta, asylǵan et adamdy toıdyryp qana qoımaıdy, boıǵa qýat, kúsh beredi. О́ıtkeni et jegen adam toqtyqta júredi jáne artyq salmaq jınamaıdy. Sol úshin de qazaqtyń ulttyq taǵamdary aqýyzǵa baı keledi. Al ótip jatqan festıval meniń kóńilimnen shyqty. Mundaı is-shara ásirese, biz sekildi shetel­dikterge qazaq halqynyń tarıhy men dástúrin taný úshin kerek jáne óskeleń urpaqtyń ata-babalarynyń kim bolǵanyn, ótken dáýirlerde qalaı ómir súrgenin bildirý, eske salyp turý úshin de mańyzdylyǵy zor dep esepteımin. Demek, osyn­daı tárbıelik máni bar mádenı basqosýlardy jıi uıymdas­tyrǵan jón. Festıvalda maǵan qolóner sheberleriniń buıym­dary asa qyzyqty kórindi. О́te kúrdeli tásilmen jasalǵan áshe­keı buıymdar qazaq ultynyń ejelden kele jatqan joǵary máde­nıettiliginiń aıǵaǵy, sonymen birge ejelgi kezdiń ózinde qa­zaqtar túrli baǵaly metalmen jumys isteı bilgenin, onyń qyr-syryn tereń meńgergenin ańǵar­tady», dedi sheteldik meıman.

Jalpy, qalada týrısterdi jaıǵastyratyn 140 ornalastyrý orny bar. Onyń 28-i qonaqúı. Shymkent bir kúnde on myńǵa jýyq saıahatshyny qabyldaı alady. Halyqaralyq standartqa sáıkes bes juldyzdy «Rıksos Hadısha» qonaqúıin aıryqsha atap ótýge bolady. Odan bólek «Qaınar» qonaqúıi de qazaq­standyq standart boıynsha bes juldyzdy qonaqúı sanatyna jatady. Sondaı-aq tórt, úsh, eki juldyzdy jáne sanaty joq qonaqúıler de bar.

Sonymen birge shaharda týrızm­niń tek saıahattaý tú­rinen basqa ózge de salalary qar­qyn­dy damyp keledi. Máselen, medı­sınalyq týrızmdi alyp qaras­tyrýǵa bolady. Sońǵy jyldary ol úshinshi megapolıste erekshe qanat jaıǵandyǵy baıqalady. Aıtalyq, osy kúni jan-jaqtan, tipti shetelderden Shymkentke kelip emdelip jatqan naýqastar sany kóp, tipti jyldan-jylǵa artyp barady. Naýqastar ne­gizinen Shymshaharda júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn emdeýge, onkologııalyq keseldermen kúresýge jáne basqa da kúr­deli operasııalar jasatýǵa keledi. So­nyń ishinde transplantologııa bo­ıynsha Shymkent respýb­lıka­­daǵy áleýeti joǵary óńir­lerdiń qataryna kiredi. Al jer­gilikti ákimdik tarapynan medı­sınalyq týrızm jarnamasyn kúsheıtý maqsatynda ar­naıy aqparattyq habarlamalar, býkletter daıyn­dalyp otyrady. Máselen, sol aqparat kózde­rinde qalada medısınanyń qaı salasy erekshe damyǵandyǵy anyq kór­setilip jazylǵan. Tipti óziniń salasy boıynsha qandaı bilikti dá­rigerlerdiń bar ekendigi jóninde jáne solar týraly naqty ári jan-jaqty maǵlumat alýǵa bolady.

Saıahattyń taǵy bir qulashyn keńge sermep kele jatqan túriniń biri – bilim týrızmi. Bulaı deýi­mizge de sebep joq emes. О́ıtkeni qazirgi tańda Shymkentte bilim alyp jatqan joǵary oqý oryndary shákirtteriniń arasynda sheteldik stýdentterdi de kóptep kezdestire alasyz. Osy oraıda búgingi ýaqytta qalalyq ákimdik shet memlekettermen bilim máse­lesi boıynsha tyǵyz baılanys­tar ornatyp, soǵan sáıkes ju­mystardy qolǵa alý ústinde. Máselen, megapolıstegi irgeli oqý orny medısına akademııasynda búgingi tańda 1200-den astam úndistandyq stýdent bilim alyp jatyr. Elimizdiń ońtústigindegi shaharda shet memleketterden kelgen talapkerlerdi oqytyp jatqan munan basqa da joǵary oqý oryndary jeterlik.

ShYMKENT