Bitpeı kele jatqan daý 2020 jyly «Kýbleı» zaýytynyń janynan ákimdiktiń «Sıolkovskıı» turǵyn úı keshenin salýǵa ruqsat bergen kúnnen bastalǵanyn eske sala keteıik. Ákimdik 2014 jyly Úkimet bekitken qalanyń Bas josparyna ózgeris engizip, 2020 jyldyń mamyr aıynda zaýyttyń sanıtarlyq qorǵaý aımaǵyna kópqabatty turǵyn úı salýǵa ruqsat beretin qaýlyny shyǵaryp jibergen.
Tek sońǵy úsh jylda memlekettik bıýdjetke 5 mıllıard 652 mıllıon teńge salyq tólegen «Kýbleı» zaýytyna tóngen qaýip eldegi aýyl sharýashylyǵy salasyna da tikeleı keri áserin tıgizetinin joqqa shyǵarmaý qajet. Osy máselege oraı zaýyt ókilderi Almatyda da baspasóz máslıhaty ótip, BAQ ókilderinen arasha surap kelgenin bilemiz. Eger atalǵan zaýyttyń máselesi ońdy sheshilmese otandyq qaıta óńdeý salasy quldyrap, aýyl sharýashylyǵynyń básekege qabilettiligi tómendeı túsetindigi belgili.
«Kýbleı» JShS – 30 jyldyq tarıhy bar et, balyq jáne kókónis konservilerin óndiretin iri otandyq kásiporyndardyń biri. Kásiporynnyń et jáne et-ósimdik konservilerin óndirýdegi úlesi 65% quraıdy. Osylaısha, bul kásiporyn ishki naryqty et ónimderimen qamtamasyz etýge yqpal etedi. Sonymen qatar tek Qazaqstandy ǵana emes, ony О́zbekstanǵa, Qyrǵyzstanǵa, Tájikstanǵa jáne t.b. eksporttaıdy. Búgingi tańda konservileý zaýyty 100-den astam konservileý ónimderin shyǵarady: et, et jáne kókónis, balyq, delıkates, jemis-kókónis konservileri, taýyq konservileri, daıyn túski as jáne sút konservileri. Onyń qýaty bir aýysymda 200 myń banka konserviler. Batys Qazaqstan oblysynyń 3 myńǵa jýyq sharýa qojalyǵy kásiporynǵa et jetkizedi», dedi Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Jeńis О́serbaı.
Mınıstrliktiń málimetinshe «Kýbleı» zaýyty zamanaýı apparattarmen tolyqtaı jabdyqtalǵan, táýligine 70 tonnaǵa deıin konservi ónimderin shyǵaratyn jetekshi óndiris orny. Vıse-mınıstrdiń jaýabynda, zaýyt et ónimderi 405 tonnaǵa deıin arttyrǵany jazylǵan.
«Konservileý zaýytyna delıkates konservilerin óndirý sehy, kókónis konservilerin óndirý sehy, kókónis qoımasy, et konservilerin óndirý sehy, balyq konservilerin óndirý sehy, sút konservilerin óndirý sehy, tońazytqysh kameralary, shıkizatty saqtaý qoımalary, temirjol kirme joldary bar daıyn ónimdi saqtaý qoımalary kiredi. Zaýyttyń jabdyqtalýy men ınfraqurylymy táýligine 70 tonnaǵa deıin konservi ónimderin shyǵarýǵa múmkindik beredi. Batys Qazaqstan oblysynda 2021 jylǵy qańtar-qazan kezeńinde ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda et konservileriniń óndirisi 26,1%-ǵa (3 418 tonnadan 4 311 tonnaǵa deıin), et jáne ósimdik konservileriniń óndirisi 46,8%-ǵa (405 tonnadan 595 tonnaǵa deıin) ulǵaıdy», dedi vıse-mınıstr.
Mınıstrlik «Kýbleı» JShS zaýytynyń basyna tóngen qaýip sheshilmeı, óndiris orny sheneýnikterdiń kesirinen jabylsa Batys Qazaqstan oblysyndaǵy shamamen 3 500 sharýa qojalyǵyna keri áserin tıgizetinin eskertip otyr.
«Kýbleı» JShS zaýyty jabylýy ol shıkizattyń jetkiliksizdigimen, ishki naryqty et ónimderimen qamtamasyz etýi tómendeýimen eldegi aýyl sharýashylyǵynyń jumysyna keri áserin tıgizedi. Sonymen qatar eksportqa shyǵarylatyn taýarlar tómendep, ımporttyq taýardyń ishki naryqta kóbeıýine ákelip soǵady. Zaýyttyń jabylýynyń nátıjesinde 700 adam jumyssyz qalady. «Kýbleı» JShS konservileý ónimderin shyǵaratyn zaýyttyń ókilderi eki jyl boıy Oral ákimdigimen sot isin júrgizýde. Kásiporyn ókilderiniń aıtýynsha, ákimdik zaýyt ornalasqan ónerkásiptik aımaqtyń egjeı-tegjeıli josparlaý jobasyn zańsyz bekitken. Nátıjesinde osy aımaqta kóppáterli turǵyn úıler salyna bastady. Sanıtarlyq-qorǵaý aımaǵy turǵyn alabynan keminde 100 metr bolýy tıis», dep jaýap berdi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi.
Osy iske aralasyp júrgen zańger Baqytjan Bazarbek: «Bul jerde beıtarap sheshim joq. О́ıtkeni Oral qalasy ákiminiń qaýlysy zańsyz shyǵarylǵan. Ýákiletti organdardyń kelisimi joq. Egjeı-tegjeıli jobasy Oral qalasynyń bas josparyna sáıkes bolýy kerek. Sáýlet-qala qurylysy týraly talaptarǵa saı ónerkásiptik aýmaqtarda turǵyn úı salýǵa tyıym salynǵan. Zańnyń aty zań ǵoı endi.
Qorshaǵan ortany qorǵaý shemasy men egjeı-tegjeıli jospardy daıyndaý tapsyrmasy joq. Negizgi ýákiletti organnyń qorytyndysy jáne 8-9 ýákiletti organnyń kelisimi bolýy kerek, qala qurylysynyń topografııalyq sýreti bolýy tıis, qala qurylysy zonalaryn rastaıtyn jospar bolýy qajet. Odan bólek, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qorytyndy bolýy kerek, ekologııalyq saraptamanyń qorytyndysy bolýy qajet. Eshnárse joq», deıdi.
