Panasyz jáne qaraýsyz qalǵan balalar máselesi sóz bolǵan jıynǵa saraptamalyq jáne ǵylymı qoǵamdastyq ókilderi, ýákiletti organdardyń basshylary, óńirlerdegi ákimderiniń orynbasarlary men bala quqyqtary jónindegi ýákilder, ortalyq memlekettik organdardyń ókilderi qatysty.
Balalar úshin qolaıly jaǵdaı jasaýdyń ózektiligine jan-jaqty toqtalǵan A.Balaeva bul baǵytta jumystyń mańyzdylyǵy memleketimizdiń əleýmettik saıasatyna júkteletinin atap ótti. Osy maqsatta əleýmettik jəne profılaktıkalyq sharalar kesheni iske asyrylyp jatyr.
«Balany ómirge ákelý bar da, oǵan qajetti qamqorlyq pen meıirim kórsetip, durys tárbıe berý bólek másele. О́kinishke qaraı, tıisti baqylaýsyz qalǵan balalar men jasóspirimderge qatysty másele jyldan-jylǵa ózektiligin joǵaltpaı keledi.
Bıyldyń ózinde durys qadaǵalaýdyń joqtyǵynan túrli quqyq buzýshylyqqa barǵan 73 myńnan astam balanyń ata-anasy jaýapkershilikke tartylyp, beımezgil túngi ýaqytta balalarǵa esik ashqan 1,5 myńǵa jýyq oıyn-saýyq ornyna aıyppul salynǵan. Árıne, birinshi kezekte, otbasynda ata-ananyń jaýapkershiliginiń myqty bolǵany qajet. Desek te, memleket tarapynan da bul másele únemi nazarda bolady.
Osy oraıda, tıisti jaýapty organdarǵa toqsan saıyn reıdtik tekserýdi kúsheıtip, monıtorıng jasaýdy, qajet bolsa árbir otbasy boıynsha jeke jospar ázirlep, bul máselemen kúrestiń jańa tásilderin ázirleý boıynsha birqatar tapsyrma berdim. Bul suraq Ulttyq komıssııanyń keler jylǵy jumys josparynda da únemi nazarda bolady. Onyń nátıjesin aldaǵy ýaqytta keńinen aıtamyz», dedi Aıda Balaeva.
Balalardyń qaraýsyz jáne panasyz qalýynyń aldyn alý salasyndaǵy aǵymdaǵy ahýal jáne osy saladaǵy jumys júıesin jetildirý sharalary týraly Oqý-aǵartý mınıstri Ashat Aımaǵambetov sóz sóıledi.
Vedomstvo basshysy keltirgen derekterge súıensek, qazirgi tańda elimizde 10 myńnan astam bala tárbıelep otyrǵan 6 myńnan astam qolaısyz otbasy bar. Ádette, qolaısyz otbasy jaǵdaıynda ósip, ata-analardyń baqylaýynan shyǵyp ketken bala jaǵymsyz ómirlik tájirıbe, qoǵamǵa jat jáne ádepsiz minez-qulyq úlgisin alady.
«Damyǵan elderdiń kópshiliginde kámeletke tolmaǵandarǵa, sondaı-aq qolaısyz otbasylarǵa jan-jaqty kómek kórsetý boıynsha arnaıy ortalyqtardyń jumysy keń taralǵan. Bul qyzmetter ata-analarǵa baǵyttalǵan jáne barlyq jastaǵy balalardy qoldaýǵa arnalǵan. Olardyń qyzmetine balalardy tárbıeleý boıynsha otbasylarǵa keńes berý, ata-analardy jumysqa ornalastyrý, áleýmettik jeńildikter tóleý, medısınalyq, quqyqtyq jáne áleýmettik kómek kórsetý máseleleri kiredi. Otbasyn qoldaýdyń osyndaı ortalyqtary bilim, halyqty áleýmettik qorǵaý júıesinde de bar. Alaıda sheshýdi qajet etetin birqatar másele bar», dedi A.Aımaǵambetov.
Mınıstrdiń sózine súıensek, «táýekel tobyndaǵy» otbasylar men balalardy anyqtaýda jáne olarǵa bilikti kómek kórsetýde keshendi vedomstvoaralyq tásil joq.
«2019 jyldan bastap jergilikti atqarýshy organdarǵa balalardyń qadaǵalaýsyz qalýynyń jeke profılaktıkasynyń bir túri retinde kámeletke tolmaǵandardyń medısınalyq-áleýmettik esebi bekitildi. Bul rette osy tetikti júrgizý tártibin ázirleý jónindegi ýákiletti memlekettik organnyń quzyreti aıqyndalmaǵan. Bul máseleni sheshý úshin otbasynyń sıfrlyq kartasynyń múmkindikterin paıdalaný qajet dep sanaımyz. Bul proaktıvti rejimde otbasylyq qolaısyzdyq táýekelderin erte kezeńde anyqtaýǵa, balalardy mektepke deıingi, qosymsha bilimmen, «Jappaı oqytý» qorynan áleýmettik qoldaýmen ýaqtyly qamtýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar búgingi kúni kámeletke tolmaǵandardyń isteri jónindegi mektep polısııa ınspektorlarynyń jumysy olardy mektepterden shyǵarý jolymen aımaqtyq bolyp qaıta quryldy. Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıtetiniń derekteri boıynsha bıylǵy 10 aıda kámeletke tolmaǵandar jasaǵan qylmystyq quqyq buzýshylyqtar sany 11,7 paıyzǵa ósti. Osyǵan baılanysty mektep polısııa ınspektorlarynyń tájirıbesin qaıtarý qajet dep sanaımyz», dedi A.Aımaǵambetov.
Ekinshiden, ata-ananyń jaýapkershiligi tómen. Statıstıka kórsetkendeı, kámeletke tolmaǵandardy tárbıeleý nemese bilim berý, olardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý mindetterin oryndamaǵany úshin jaýapkershilikke tartylatyn ata-analardyń sany jyl saıyn artyp keledi.
«Balalar óliminiń, jazataıym oqıǵalarynyń kópshiligi ata-analar tarapyn qadaǵalaýsyz qaldyrý sebebinen bolady. Máselen, Fransııa, Germanııa, Polshada balany qaraýsyz qaldyrǵan, mindetterin oryndamaǵan ata-ana 3 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin. Ata-analardyń balalaryn tárbıeleýdegi jaýapkershiligin qatańdatý máselesin qarastyrý qajet», dedi A.Aımaǵambetov.
«Ásirese, jazǵy kanıkýl kezinde qaraýsyz jáne panasyz qalǵan balalardyń sany azaımaı tur, bul olardyń bos ýaqytynyń uıymdastyrylmaýyn kórsetedi. Osyǵan baılanysty jergilikti atqarýshy organdar táýekel tobyndaǵy balalardyń sport seksııalaryna nemese shyǵarmashylyq úıirmelerge tegin barýǵa múmkindik berý máselelerin pysyqtaýdy qajet dep sanaımyz», dedi A.Aımaǵambetov.
Ishki ister mınıstriniń orynbasary Igor Lepeha ata-analardyń balalar minez-qulqyn baqylamaýy sebebinen olardyń quqyq buzatynyn, qylmys jasaıtynyn atap ótti.
«Sońǵy 5 jylda jasóspirimder jasaǵan qylmystyq quqyq buzýshylyqtar sany 2 eseden astam azaıdy. Bıyl karantındik shekteýlerdiń alynyp tastalýyna baılanysty mundaı quqyq buzýshylyqtar sany 14 paıyzǵa ósti. Ásirese, urlyq, tonaý, zorlyq-zombylyq jasaǵan balalar jıi kezdesedi. Jyl basynan beri aýyr jáne asa aýyr qylmys jasaǵan 347 bala sottaldy. Sonyń ishinde 66-sy ártúrli merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesildi», dedi I.Lepeha.
BUU Damý baǵdarlamasynyń áleýmettik máseleler jónindegi ulttyq sarapshysy Svetlana Jaqypova jedel sharalar qabyldaý jáne balalardyń panasyz qalýy problemalaryn sheshý úshin ıntegrasııalanǵan áleýmettik qyzmetter ınstıtýtyn engizý qajettiligi týraly tolyǵyraq aıtyp berdi.
«Bir sıfrly platformada ártúrli salalardyń (bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qorǵaý, quqyq qorǵaý organdary – árqaısysy óz quzyreti sheginde) sarapshylary jumys isteıdi. Bul muqtaj otbasylarǵa qajetti memlekettik qyzmetterdi jedel jáne tıimdi kórsetýge múmkindik beredi. Árbir nazardan tys qalǵan isti Memlekettik qyzmet isteri agenttigi baqylaıdy. Bul sheshim osyndaı otbasylarǵa qoldaý sharalaryn kórsetý merzimderin jáne tıisinshe memlekettik organdardyń ákimshilik shyǵystaryn qysqartýǵa múmkindik beredi», dep atap ótti spıker.
Ulttyq komıssııa tóraǵasy A.Balaeva Oqý-aǵartý mınıstrligine mektepterdegi profılaktıkalyq qyzmet pen baqylaýdyń biryńǵaı standarttaryn ázirlep, engizýdi tapsyrdy. Bul rette osy baǵyttaǵy barlyq ýákiletti organdardyń belsendi dáıekti jumysy qajet ekenin atap ótti.
Sonymen qatar Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi áleýmettik osal otbasylardy qoldaýdy tapsyrdy. Profılaktıkalyq esepte turǵan kámeletke tolmaǵandardyń bos ýaqytyn uıymdastyrý jónindegi jumysqa azamattyq sektordy keńinen tarta otyryp, aldyn alý sharalaryn ázirleýge tıis.
