О́ndiris qaldyqtary qorshaǵan ortaǵa zor qaýip tóndiretin bolashaq kásiporyndy turǵyzý týraly sóz sonaý 2018 jyldan jalǵasyp kele jatyr. Birde jobany ázirleýshilerdiń jazba-syzbalary durys bolmaı, endi birde kópshiliktiń qarsylyǵynan talqylaýlar nátıjesiz aıaqtalyp, jobanyń bolashaǵy baıandy bolmaı tur. Ekologter keleshek jańa óndiris orny asa zııandy ekenin aıtýdaı-aq aıtyp júr. Alaıda zaýytty salýǵa qushtar ınvestorlar onyń óńir ekonomıkasyna orasan paıda ákeletinin dáleldegisi keledi.
«Pavlodar-Soda» JShS jylyna 200 myń tonna kalsıı qosylǵan soda óndiretin jobany 2018 jyly usynǵan-dy. О́ndiriste paıdalanylatyn qajetti shıkizattardy, máselen, tuzdy Úlken Qalqaman jáne Tuzdysor kólderinen, áktasty «Keregatas» kenishinen, al ammıakty syrttan satyp almaq nıette. Kalsıılengen soda shyny buıymdary, hrom qosylystary, natrıı fasfıtteri óndirisinde shıkizat retinde qoldanylady. «Qazaqstan alıýmınııi» AQ bul zaýyttyń negizgi tutynýshysy retinde kórsetilgen.
Jańa zaýyttyń qurylysy úshin oblys ortalyǵyndaǵy Soltústik ónerkásiptik aımaqtan 74 gektar jer de qarastyrylyp qoıǵan. Aýmaqta joba qurylysy men zaýyt jumysy úshin qajetti ınfraqurylymnyń barlyǵy – ınjenerlik jeliler, avtomobıl joldary jáne temirjol bar.
Jergilikti ekologterdiń aıtýynsha, soda zaýytynyń qurylysyn júrgizýge eshbir qajettilik joq. О́nimdi daıyn kúıinde syrttan satyp alýdy jalǵastyra berse bolady. Jańa óndiris salynsa, jergilikti ekologııalyq jaǵdaı odan saıyn kúrdelenýi múmkin.
Osydan birer jyl buryn ótken aldyn ala qoǵamdyq tyńdaýlar barysynda jobamen tanysqan pavlodarlyq ekologter qorshaǵan ortaǵa zııan ákeletin birqatar faktor baryn anyqtaǵan.
«Ekom» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Svetlana Mogılıýk eń áýeli qorshaǵan ortaǵa emıssııa týraly ruqsat qaǵazy joq ekenin alǵa tartady. Bul bolmasa Pavlodar aýmaǵynda zaýyttyń salynýy múmkin emes. Ekinshiden, munda daıyndalatyn bir tonna ónimnen keminde 2 tonna joıylmaıtyn qaldyq shyǵady. Iаǵnı bolashaq kásiporyn «jasyl» ekonomıkanyń erejelerine baǵynbaıdy. Úshinshiden, oǵan óndiristik jáne tehnologııalyq maqsatta 4,5 mln tekshe metr sý kerek. Bul – Pavlodarda ornalasqan barlyq óndiris oryndarynyń qajettiliginen eki ese kóp. Joba júzege asar bolsa, Ertis ózenindegi sý deńgeıi edáýir tómendep, ekojúıedegi ósimdik pen janýarlardyń qatary sıreıdi. Al paıdalanylǵan sýdyń úshten eki bóligi Bylqyldyq kóline jiberilip, sýdy odan ári lastaıdy.
2020 jyly qorshaǵan ortany qorǵaýshylar óndiristi shıkizatqa jaqyn aımaq – Baıanaýyl aýdanyndaǵy Maıqaıyń kenti aýmaǵynda salǵan áldeqaıda durys degen pikir aıtqan edi. Alaıda kásiporyn basshylyǵy olarmen kelispeıtinin bildirdi. Sebebi altyndy aımaqta jańadan qazandyq salý kerek bolady. Ol úshin qosymsha qarjy qarastyrýǵa týra keledi. Al Pavlodar qalasynda jylýdy jylý-elektr ortalyqtarynan ala alady.
Sońǵy eki jylda bul joba jyly jabylyp qoıǵandaı kóringen edi. Alaıda jýyqta Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi «Memlekettik saraptama» RMK mekemesi «Pavlodar-Soda» JShS-nyń jobasy boıynsha tehnıka-ekonomıkalyq negizdemege oń qorytyndy jasaǵanyn málimdep, oblys ortalyǵy turǵyndarynyń boıyndaǵy alańdaýshylyqty taǵy qozdatty.
Mınıstrliktiń resmı aqparatynda: «Kalsıılengen soda óndirýge baǵyttalǵan jobany júzege asyrý orny – Pavlodar qalasyndaǵy Soltústik ónerkásiptik aımaq. Qarjy kózi – kásiporynnyń menshik qarajaty. Qurylys úshin 74,3121 gektar jer bólý qarastyrylǵan. Kalsıılengen soda Solve ádisi boıynsha óndiriledi. Qoǵamdyq tyńdaýlardaǵy materıaldarǵa súıensek, Solve ádisi álemdik soda óndirisiniń 50 paıyzynan astamynda qoldanylady. Bul tehnologııamen eýropalyq, azııalyq jáne ońtústikamerıkalyq zaýyttar jumys isteıdi. Jańa ónim «Qazaqstan alıýmınııi» zaýytynda glınozem óndirisinde qoldanylatyn bolady. Qazirgi ýaqytta kásiporyn sodanyń bul túrin Reseı Federasııasynan jetkizýde», delingen.
Qoǵamdyq tyńdaýlar buǵan deıin 2019 jyldyń qańtar aıynda, 2020 jyldyń shilde jáne 2021 jyldyń maýsym aılarynda ótkizildi. Áıtse de ekologter sýdyń óte kóp mólsherde tutynylatynyn alǵa tartyp, jobany júzege asyrmaýdy suraǵan.
Jeltoqsan aıynyń basynda Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshev Pavlodar oblysy turǵyndarymen bolǵan kezdesýinde atalǵan jobanyń taǵdyry sheshilmegenin taǵy bir márte naqtylady.
– Meniń bilýimshe, bul boıynsha birneshe márte qoǵamdyq tyńdaý ótkizilip, qoǵam ókilderi men ekologter birqatar syn-eskertýin jetkizgen. Qazirgi ýaqytta Pavlodar oblysynyń ekologııa departamentine ekologııalyq ruqsat berý boıynsha materıaldar túsken joq. Joba qoǵamdyq tyńdaýdan sátti ótse ǵana ómirsheń etiledi, oǵan kúmándaryńyz bolmasyn. Jańa Ekologııalyq kodeks azamattardyń ekologııalyq sheshimderdi qabyldaýdaǵy rólin arttyrýǵa negizdelgenin aıtqym keledi. Sondyqtan qoǵam ókilderi qorshaǵan ortaǵa zııandy kez kelgen jobany ortaq talqylaýdan ótkizip baryp qana júzege asyrýǵa jibere alady. Jergilikti turǵyndardyń yqpaly bul jerde asa mańyzdy, – dedi mınıstr.
«Ekom» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Svetlana Mogılıýktyń pikirinshe, Ertis-Baıan óńiri ınvestısııalyq saıasattaǵy jaǵymdy ahýalyn saqtap qalǵysy kelse, qorshaǵan ortaǵa zııany joq tehnologııaǵa ıe jańa ádisterdi kóbirek tartýǵa tyrysýy kerek. Kúrdeli ekologııalyq jaǵdaı óndiris salasyna qarajat quıǵysy keletin ınvestorlardy tejep otyrǵany daýsyz. Sondyqtan aımaq basshylyǵy osy bastan «jasyl» tehnologııaǵa negizdelgen jobalarǵa arnaıy baıqaý jarııalasa quba-qup. Ekonomıkalyq tıimdilikti arttyramyz dep júrip, ekologııalyq tepe-teńdikti buzyp alsaq, onyń arty jaqsy bolmaıdy.
Pavlodar oblysy
