Matematıktiń derbes kabıneti

Kezdesý osy mektepte Sh.Aı­panov atyndaǵy ınforma­tıka kabınetiniń ashylý rási­mimen bastaldy. Kosmos zymyrandaryn jerden basqarýdyń mate­ma­tıkalyq aspektilerimen aına­lysqan ǵalym 1951 jyldyń 7 qa­zanyn­da Muǵaljar aýdany Em­bi qala­synda kópbalaly otbasynda dúnıege kelgen. Ákesi Ábil Aı­panov Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń mú­gedegi, anasy Dámeli maıdan jyl­dary temirjol boıynda qara jumys istegen. Embi qalasyndaǵy №7 mektepte 8-synypqa deıin oqyǵan Shámshi ári qaraı bilimin Reseıdiń Novosibir qalasynda jalǵastyrǵan.

Aýyl mektebinde oqyp júrgen balanyń keńes odaǵyndaǵy eń tańdaýly Novosibir fı­zı­ka-ma­tematıka arnaýly mek­te­bi­ne qa­­byldaný tarıhy da ózge­she. Sol jyldary odaqtyq res­pýb­­lıkalardaǵy merzimdi ba­sy­lymdar betine matematıka páni boıynsha olımpıadalyq esepter jarııalanyp, sony úzdik sheshkenderge shaqyrtý keletin. 1965 jyly Embi mektebiniń 7 sy­nybynda oqyp júrgen Shám­shi «Lenınshil jas» gazetine jarııalanǵan esepterdi shyǵaryp, kór­setilgen mekenjaıǵa ji­­be­redi. Kóp keshikpeı ol Novo­sibir ýnıversıtetinde uıym­das­ty­rylǵan jazǵy matema­tıka­lyq mektepke shaqyrtý alyp, 7 myń ta­lapkerdiń arasynan taǵy da úz­dik shyǵyp, Novosibir ýnı­versıteti janyndaǵy fızıka-matematıka mektebiniń 8-synybyna qabyldanady. 1968 jyly mektepti úzdik bitirgen Shámshi osy ýnıversıtettiń qol­danbaly matematıka maman­dyǵy boıynsha oqýǵa túsedi. Dıplom alǵan soń birden elge oralyp Ál-Farabı atyndaǵy Qa­zaq ulttyq ýnıversıtetine as­pırantýraǵa túsip, kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. Ushaqtar men kosmos zymyrandarynyń ushý traektorııasyn belgileýdi jáne ony qashyqtan bas­qarýdy qam­tamasyz etetin mate­matıkalyq baǵdarlama ja­­saýmen aınalysty. Osy qara shańyraqta qyryq jyl ustaz­dyq etken jyldary Shámshi Ábilulynyń jetekshiligimen 6 aspırant kandıdattyq dıssertasııasyn qorǵady. Uzaq jyl boıy ýnıversıtettiń ǵylymı kadrlar daıarlaý bóliminiń meń­gerýshisi, odan soń Almaty teh­nologııalyq ýnıversıtetinde, Ulttyq ǵylym akademııasynyń Informasııalyq tehnologııalar ınstıtýtynda ju­mys istedi. Aǵylshyn tilin­de erkin sóıleıtin Shámshi Ábiluly Germanııa men Úndistan ýnıver­sıtetterinde, Bel­gııadaǵy NATO zert­hanasyna ǵylymı zertteýler júrgizýge shaqyrtý aldy. Ushaq­tar men kosmos zymyrandaryn qa­­shyqtan (jerden) basqarýǵa ar­nalǵan ǵylymı maqalalary halyqaralyq SCOPUS jáne Web of Science bazasyna kiretin jýrnal­darda jaryq kórdi. Shámshi Ábil­uly jastardy ǵy­lymǵa tar­týǵa, oqý­shylardy matema­tı­ka­lyq olım­pıa­daǵa daıyn­daýǵa kóp eńbek sińirdi.

Embidegi kezdesýde joldas­tary Shámildiń jas kezinde eń­bek­qorlyǵymen kózge túsip, aı­­nalasyna qamqor, otbasynda úlgili áke, súıikti jar bolǵanyn aıtyp ótti. Jary Gúljaýhar Ká­­kenqyzynyń da ǵylymmen aı­nalysýyna jaǵdaı jasap, eki uly­nyń jaqsy azamat bolyp qa­lyptasýyna úlken eńbek sińir­gen. Ǵalymnyń ushý traektorııa­syna baılanysty zertteýleri ǵylymda keń qoldanysqa endi.

Aqtóbe oblysy

Muǵaljar aýdany