Qaraly qańtar: Eldiktiń syn saǵaty

Kókeıdegi saýaldarǵa jaýap berilýi kerek

Májilis otyrysy qańtar oqıǵasy kezinde qaza tapqandardy bir mınýt únsizdikpen eske alýmen bastaldy. Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov jalpy otyrysty ashqannan keıin «Jańa Qazaqstan» tobynyń atynan Edil Jańbyrshın sóz aldy. Depýtat elimizdiń Bas prokýrory Berik Asylovqa saýal joldady.

«Qańtar kúnderi Táýelsizdiktiń qadir-qasıetin, tynyshtyq pen beıbitshilik qanshalyqty mańyzdy ekenin jan-júregimizben sezindik. Qańtardyń basy Mańǵystaýda óris alǵany belgili. Oqıǵa suıytylǵan gaz baǵasyn tómendetý kerek degen uranmen bastaldy. Basynda beıbit túrde bastalǵan sherýdi arandatýshy toptar paıdalanyp, onyń sońy iri qalalarda tártipsizdik pen qaıǵyly oqıǵalarǵa ulasty.

Tóńkeris jasaýǵa umtylǵandardyń basynda belgili saıası laýazymdaǵy adamdardyń bolǵany anyq. Olar satqyndyq jasap, Memleket basshysyna eldegi ahýal týraly jalǵan aqparattar berdi. Ishten shyqqan jaýlar, muqııat oılastyrylǵan aýqymdy operasııada, kásibı daıyndyqtan ótken baskeser-sodyrlardy esh tartynbastan paıdalandy. Iri shaharymyz aıaýly Almaty men keıbir qalalarymyzda urystar oryn aldy. Eń sumdyǵy ishki jáne syrtqy jaýlarymyz birige qylmystyq qımyl jasap, bılikke qarsy qoldarynan kelgenin istedi. Olar memlekettik organdarǵa, strategııalyq nysandarǵa, qarý-jaraq dúkenderi men bızneske tıesili ǵımarattarǵa aıaýsyz shabýyldar uıymdastyrdy. Shyn máninde, bul eldik pen memleketimizge tóngen asa qaýipti syn-qater edi», dedi saýaldy oqyǵan E.Jańbyrshın.

Depýtat óz sózinde qańtar qasiretin ashyq talqylaý úshin «Jańa Qazaqstan» depýtattyq toby Bas prokýrorǵa de­pýtat­tyq saýal joldaǵanyn eske saldy. Son­daı-aq bul saýalǵa Parlamentte ar­­naıy jaýap berilgenin de atap ótti. Qu­qyq qorǵaý organdary tergeý qory­tyndylary týraly esep berilgenin de jet­kizdi. Sol kezde birinshi ret qaıtys bol­ǵan 238 adamnyń tizimi men 3 myńnan astam qarýdyń urlanǵany habardar etildi.

«Qoǵamdy mazalaǵan suraqtardy búkpesiz qoıdyq. Birine jaýap alsaq, endi keıbirine tergeý amaldarynan soń naqty jaýap aıtylady delindi. Sondaı-aq Memleket basshysy 16 naýryzdaǵy halyqqa Joldaýynda: «Kimniń qandaı laýazym ıelenip otyrǵanyna, qoǵamdaǵy orny qandaı ekenine qaramastan osy qaıǵyly oqıǵalarǵa kináli adamdar túgeldeı laıyqty jazasyn alady dep ýáde beremin» degeni bar emes pe?!

Iá, búginde halyqtyń kókeıinde áli de jaýaby joq suraqtar jetkilikti. Sonymen, «Muny uıymdastyrǵan kimder, óıtkeni barlyq óńirlerde bir mezgilde tolqýlar bastaldy jáne qaskóılerdiń negizgi maqsaty ne boldy?», «Qańtar oqıǵasy qandaı zaqymdar men shyǵyndar keltirdi?», «Laýazymdyq mindetterin atqarý kezinde qaıtys bolǵan jáne zardap shekken qyzmetkerlerdi áleýmettik jaǵynan qorǵaý, kezdeısoq qaza bolǵan azamattarymyzdyń jaqyndaryna kómek kórsetý boıynsha qandaı jumystar júrgizildi?» degen saýaldar el ishinde aıtylyp júr.

Búgingi kúni bolǵan oqıǵa boıynsha tolyq túsinik qajet. Eldi ydyratý úshin jasalǵan opasyzdardyń júıeli qımyly, qyraǵy daıyndyǵy týraly tek qana boljamdar bar. Ashyǵyn aıtsaq, qazir qoǵamda túrli qaýeset taraýda. Bul
ahýal jalǵan túsinik qalyptastyryp, feık aqparattardyń taraýyna zor yqpalyn tıgizip otyr. Sondyqtan quqyq qorǵaý organdarynyń tergeý amaldarynyń qorytyndysyna súıengen, oqıǵanyń birizdi mán-jaıy ashyq aıtylyp, onyń ádil baǵasy berilýi kerek dep sanaımyz», dedi E.Jańbyrshın.

Depýtattyń aıtýynsha, kóterilgen máseleniń mańyzyn eskere kele, tıisti kúshtik qurylymdar men memlekettik organdar halyqtyń kókeıindegi saýaldarǵa búkpesiz ashyq jaýap berýi qajet.

Qarý qashan qoldanyldy?

Budan keıin sóz alǵan Bas prokýror Berik Asylov qańtar oqıǵasy búkil eldi dúr silkindirgenin atap ótti. Osy oraıda, oqıǵa týraly naqty aqparat jáne zańdy baǵa berý maqsatynda Parlament qabyrǵasyna kelgenine toqtaldy.

«Búginde qolymyzda tolyq málimet bar. Tergeý organdary oqıǵa hronologııasyn, negizgi uıymdastyrýshylardy anyqtady. Olardyń ishinde joǵary laýazymdy adamdar men uıymdasqan qylmystyq top músheleri bolǵan. Barlyq qaza bolǵandardyń kim ekenin, olardyń qaıtys bolý sebepterin zerttedik. Qarý-jaraqty izdeý jalǵasa beredi. Qylmyskerler jaýapqa tartylyp jatyr, onyń ishinde qyzmet múddesine opasyzdyq jasap, azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etpegender de bar. Azaptaý boıynsha isterdi aıaqtap qaldyq», dedi B.Asylov.

Budan keıin ekrannan qańtar oqıǵasy qalaı órbigeni týraly Bas prokýratýra tarapy ázirlegen beıne rolıkti kórsetti. Vıdeo aıaqtalǵan soń sózin jalǵastyrǵan B.Asylov sol kezde táýelsizdigimizge orasan zor qater tóngenin atap ótti. Kóp­tegen iri qalada ǵımarattar órtke oranyp, astań-kesteń bolǵanyn jetkiz­di. Bas prokýrordyń sózine súıen­sek, Prezıdent qabyldaǵan batyl qımyl­dardyń nátıjesinde ǵana elge tóngen qaýip-qaterdiń beti qaıtty.

«Sol kúnderi barlyq zańdar buzyldy. Qoǵamda beıbit mıtıng ótkizý mádenıeti qalyptaspaǵanyn moıyndaýymyz kerek. Adamdar jınalyp, kóshege shyqqan kezde beıbit mıtıngter týraly zańnyń barlyq normalaryn buzdy. Uıymdastyrýshylar ákimdikti habardar etpeı, myńdaǵan adamdy jınady. Ýatsap pen Telegram arqyly tártipsizdikke qatysýshylardyń jınalýyn jáne qozǵalysyn úılestirgen.

Almatyda sanaýly saǵattar ishinde bir topta qatysýshylar sany 5 jarym myńǵa deıin kóbeıdi. Sol sekildi Jambyl oblysynda chatta qatysýshylar sany 4 myńǵa deıin ósti. Keıin «tobyr áseri» oryn alyp, adamdar polısııanyń zańdy talabyn oryndamaı, qarsylyq kórsetti. О́rt qoıyp, tonady jáne kúsh qoldana bas­tady. Al bul degenimiz – naǵyz qylmys. Bul úshin Almatyǵa arnaıy kórshi oblys­tardan adamdar kelgen. Keıin jaǵdaı odan ári ýshyǵa tústi. Tek bir kúnde – 5 qańtarda 8 óńirde ákimdikterge shabýyl jasaldy. Tártipsizdikke qatysýshylar úshin olar birinshi kezektegi obekti boldy. Olardy bıliktiń sımvoly retinde basyp alǵysy keldi», dedi B.Asylov.

Bas prokýror keltirgen málimetke súıensek, 5 qańtarǵa qaraǵan túni shabýyldaýshylar Almaty ákimdiginiń ǵımaratyna basyp kirgen. Bir saǵattan keıin Shymkenttegi ákimdik ǵımaratyna shabýyl bastaldy. Sol kúni, saǵat 15:00-de qylmyskerler Atyraý men Qyzylorda oblysy ákimdikteriniń ǵımaratyna shabýyl jasaı bastady. Shamamen sol ýaqytta Almatyda shabýyldaýshylar ákimdikti órtep, Prezıdent rezıdensııasyna qaraı baǵyt alǵan. «Anna», «Qorǵan» jáne «Alpamys» ańshylyq dúkenderi tonaldy. Keıin olar qarý-jaraqty mashınamen alańǵa jetkizip, mıtıngke qatysýshylarǵa tarata bastady.

«Almatynyń Polısııa departamenti men bólimderine shabýyl jasaldy. Olardyń maqsaty – qarý-jaraq bólmeleri edi. Saǵat 18:00-de Taldyqorǵan men Aqtóbede oblys ákimdikterin, Semeı qalasy ákimdigin basyp aldy. Túnde birneshe ret jasalǵan shabýyldan keıin Jambyl oblysy ákimdigine zańsyz kirdi. Odan bólek, 5 qańtar kúni keshke, Almaty men Aqtóbe halyqaralyq áýejaılaryn bir ýaqytta basyp aldy. Iаǵnı eń qaýipti jaǵdaı ońtústik astanada oryn aldy.

Tártipsizdikke qatysqan kóp adamdy toqtatýǵa quqyq qorǵaý kúshteriniń múmkindigi bolmady. Onyń ústine, qyzmetkerlerdiń basym bóliginde qarý bolǵan joq. Olar sońyna deıin tek arnaıy quraldardy qoldandy. Bul – sý atqyshtar, rezınalyq taıaqshalar jáne basqalar. Biraq sol ýaqytta júzdegen tártip saqshylary jaralanǵan edi, onyń ishinde oqtan jaraqat alǵandar da boldy. Al bir ofıser qalalyq ákimdikte bolǵan órt kezinde tirideı janyp ketti», dedi B.Asylov.

Bas prokýror keltirgen málimetine súıensek, kúshtik qurylym qyzmetkerleri jaýyngerlik qarýdy birinshi ret Alma­tydaǵy Prezıdent Rezıdensııasyn qorǵaý kezinde – 5 qańtar kúni saǵat 16:00 shamasynda qoldanǵan. Odan soń polısııa men ákimdikter ǵımarattaryna jáne basqa da obektilerge shabýyl jasal­ǵan ýaqytta, ıaǵnı tártipsizdikter kúsh kórsetý satysyna ótken kezde quqyq qor­ǵaý organdarynyń qyzmetkerleri qarý paı­da­lanǵan. Keıin – qalalardy qarýly sodyr­lar­dan «tazalaý» kezinde osyndaı ádiske júgingen.

Esterińizde bolsa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev terrorısterdi es­ker­týsiz atý týraly buıryqty 7 qań­tarda bergen bolatyn. «Demek shabýyl­daý­shylarǵa qarsy oq atý Prezıdenttiń belgili sóz sóıleýinen edáýir buryn bolǵan. Bul jaǵdaı týraly barlyq dıskýs­sııa qoǵamdyq pikirdi ádeıi basqa baǵyt­qa buryp jatyr. Is júzinde, qylmys­kerlerge oq atý úshin kúshtik qurylym­darǵa arnaıy buıryq qajet emes. Bul týraly quqyq qorǵaý qyzmeti týra­ly, Ulttyq ulan týraly, terrorızm­ge qarsy is-qımyl týraly zańdarda tike­leı normalar bar. Olar adamdardyń ómiri men densaýlyǵyna qater tóngen jaǵ­daıda shabýyldy toıtarý úshin atys qarýyn qoldanýǵa múmkindik beredi. Dál sondaı qaterli jaǵdaı 5 qańtar kúni oryn alyp, 8 qańtarǵa deıin, ıaǵnı jaǵdaı turaqtalǵanǵa deıin jalǵasty.

Endi qaza bolǵan adamdarǵa toqtalsaq. Shabýyldy toıtarý kezinde, tótenshe jaǵdaı men antıterrorıstik operasııa barysynda 238 adam qaıtys boldy. Onyń ishinde 41 adam buryn sottalǵan. Qaza bolǵandar sany týraly málimet durys, júrgizilgen tergeý aıasynda muqııat tekserildi. Sonyń ishinde 67 adam shabýyldaýshy dep tanyldy, ıaǵnı jappaı tártipsizdikke qatysqan kúdiktiler. 142 adam tótenshe jaǵdaı men antıterrorıstik operasııa rejimin buzýshylar. 4 adam basqa da qylmystar jasaý kezinde ólgen. Jalpy, Almaty qalasynda 151 adam qaza tapty. Olardyń kóbi Prezıdent Rezıdensııasyn shabýyldaý kezinde qaıtys bolǵan. Adam ólimi Qyzylorda, Shymkent jáne Taraz qalalarynda tirkeldi», dedi B.Asylov.

Qańtar oqıǵasyn uıymdastyrǵan kim?

Bas prokýrordyń keltirgen málimetine súıensek, qańtarda jasalǵan qylmystar boıynsha 5 300 qylmystyq is qozǵalǵan. Basym bóligin Ishki ister mınıstrligi tergegen. Olar negizinen adam óltirý, urlyq, qaraqshylyq, qarý-jaraq urlaý baptaryna qatysty. Al Ulttyq qaýipsizdik komıteti memleketke opasyzdyq jasaý, bılikti basyp alý, asa iri kólemde para alý faktilerin tergegen.

«Arnaıy prokýrorlar basqarǵan vedomstvoaralyq toptyń tergeý nátı­jesine toqtalaıyn. Biz 4 baǵyt boıyn­sha jumys istedik. Olar jappaı tártip­sizdikterdi uıymdastyrýshylar men qaty­sýshylar, terrorızm aktileri, kúsh qu­rylymdarynyń birqatar basshy­larynyń áreketteri boıynsha jáne azaptaý faktilerin tergedik. Osy oraıda, jappaı tártipsizdikterdiń terrorızm aktilerinen qandaı aıyrmashylyǵy bar ekenin túsindirgim keledi. Ekeýinde de kúsh qoldaný, tonaý, órteý, bılikke qarsy kúsh kórsetiledi. Biraq tártipsizdikter kezdeısoq kúıde ótedi. О́z kezeginde, terrorıstik aktilerdiń naqty maqsaty bolady. Halyqty qorqytyp, memlekettik organdardyń qyzmetine qasaqana kedergi keltirý. Qylmystyq kodekske sáıkes terrorızm aktisimen qatar mynalar terrorıstik qylmystarǵa jatady. Terrorızmdi nasıhattaý, ǵımarattarǵa, qurylystarǵa, qatynas jáne baılanys quraldaryna shabýyl jasaý nemese olardy basyp alý, adamdy kepilge alý jáne basqalary. Buǵan deıin aıtqanymdaı, ákimdikter, áýejaılar, UQK, polısııa, televıdenıe jáne baılanys ǵımarattaryn basyp alyp, joıyp jiberdi. Iаǵnı terrorıstik aktiler jasaldy.

Arnaıy prokýrorlar 720 qylmystyq isti tergedi. Bul ister boıynsha tyıym salynǵan ekstremıstik toptardyń 25 múshesi ustaldy. Uıymdasqan qylmystyq toptardyń 42 múshesi qamaýǵa alyndy. Odan bólek, kúdiktilerdiń arasynda destrýktıvti dinı aǵymdardyń 8 jaqtaýshysy bar. 126 adam kisi óltirý, urlyq, tonaý jáne qaraqshylyq jasa­ǵandary úshin buryn sottalǵan. Negizinen jappaı tártipsizdikke qatysýshylardyń kóbi – 35 jasqa deıingiler. Budan bólek, sheteldik azamattar jappaı tártipsizdikke qatysýǵa jáne basqa qylmystar bo­ıynsha kúdikti bolyp tanyldy. Onyń ishinde О́zbekstan, Reseı, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan azamattary bar», dedi B.Asylov.

Spıkerdiń aıtýynsha, Bas prokýratýra tergegen ister boıynsha 573 adam sot­talǵan. Sonyń ishinde eki is terakt ja­saý faktisi boıynsha qaralǵan. Budan bó­lek, B.Asylov qazirgi tańda jappaı tár­tipsizdikti uıymdastyrýshylar retinde 18 adam anyqtalǵanyn jetkizdi. Olardyń 13-ine qatysty is sotqa jiberilgen.

«Qyzylordada Qudaıbergenov áskerı qyzmetkerdiń avtokóligin tartyp alyp, áskerıler tobyna shabýyl jasaǵan. Sonyń saldarynan Qaısarov qaza boldy. Tarazda Bekbolov ákimdiktiń ǵımaratyna shabýyl jasaýǵa qatysyp, polısııa qyzmetkerleri men áskerılerdiń basynan atýǵa shaqyrǵan.

Jalpy, tergeý kelesi suraqtarǵa ja­ýap tabýy qajet boldy. Tonaýshylardyń áreketin kim úılestirdi? Uıymdastyrýshy kim? Olardyń kózdegen maqsaty ne? Men aıtyp ótkendeı, qańtarda elimiz­degi jaǵdaı óte kúrdeli boldy. Arnaıy jasalǵan ssenarıı boıynsha bizdiń qoǵamdaǵy tatýlyqty ádeıi shaıqa­ǵany qazir túsinikti. Ol kezde kópshi­lik teńsizdikke narazylyq bildirdi, ádilet­tilikti ańsady. Tek bir syltaý qajet edi. Ol – gaz baǵasynyń ósýi boldy.

Ereýildi basqa qalalar da qoldady, bári gazdy umytyp, radıkaldy talaptar qoıa bastady. Osynyń barlyǵy tra­gedııaǵa, adam ólimine ákelip soqty. Biz basqarylatyn haos kezinde elimizdiń jo­ǵar­ǵy basshylyǵyn aýystyrýǵa baǵyt­talǵan operasııa tyńǵylyqty jospar­lan­­ǵan dep aıta alamyz. Shyn máninde, mem­le­kettik tóńkeris jasaýǵa áreket jasaldy.

О́zderińiz biletindeı, Ulttyq qaýip­sizdik komıtetiniń burynǵy basshylaryna qatysty memleketke opasyzdyq jasaý jáne basqa da asa aýyr qylmystar týra­ly is «asa qupııa» rejiminde tergeldi. Ma­terıaldardy jarııalaýǵa shekteý qo­ıyl­ǵan, óıtkeni olarda memlekettik qu­pııalar bar. Iste syrtqy saıası, qarsy bar­laý jáne jedel-izdestirý qyzmetine qatys­ty málimetter engen», dedi B.Asy­lov.

Baıandamashynyń sózine súıensek, ondaǵy málimetterdi jarııalaý ulttyq qaýipsizdik múddelerine nuqsan keltirýi múmkin. Qylmystyq is qazir sotta qaralyp jatyr. Sondaı-aq Bas prokýror UQK-niń burynǵy tóraǵasy Kárim Másimov pen onyń burynǵy orynbasary Sadyqulovqa qatysty memleketke opasyzdyq jasaý, bılikti kúshtep basyp alýǵa baǵyttalǵan áreketter, laýazymdyq ókilettikterdi asyra paıdalaný boıynsha is sotqa berilgenin atap ótti.

«Taǵy bir burynǵy orynbasary Erǵojın bılikti kúshtep basyp alýǵa baǵyttalǵan áreketter, laýazymdyq ókilettigin asyra paıdalaný boıynsha aıyptalǵan. Sondaı-aq burynǵy orynbasary Osıpovke jáne UQK bólimsheleriniń basqa basshylaryna ókilettikterdi asyra paıdalaný aıyby taǵylyp otyr. Basqa aqparatty asha almaımyn. Qastandyqtyń naqty egjeı-tegjeıin aıtýǵa quqyǵym joq. Jyl boıy, jasyryn túrde radıkaldy shara qoldaný úshin oryndaýshylardy daıyndaý júrgizilgenin ǵana aıta alamyn. Oryndaýshylardyń qatarynda uıymdasqan qylmystyq toptar bolǵan. Olar adamdardy jınap, qarýlandyrǵan, rasııa jáne kólik satyp alǵan.

Tergeý anyqtaǵandaı, osy búl­dirgi áreketterdiń basynda kúsh qury­lymdarynyń jekelegen ókilderi turǵan. Mysaly, tergeý versııasy boıynsha Almatyda Jumageldıev erekshe ról atqarǵan. Onyń áreketin UQK-degi kýratory úılestirgeni anyqtaldy. Ol tártipsizdikterdi uıymdastyryp, adamdar tobyn basqarýdy óz qolyna alyp, bılikke bultartpas talap qoıý úshin «halyq keńesi» degendi qurýy tıis bolǵan. Oǵan Almaty qalalyq máslıhatynyń eks-depýtaty, sondaı-aq qylmystyq toptyń belsendi múshesi Mahatov kómektesken. Ol Almatydaǵy «Qazaqstan» qonaqúıine kelýshi bandıtterdi qarýlandyrǵan. Alaıda olar jappaı narazylyqty basqara almady. Halyq olarǵa ermegen.

UQK-niń burynǵy tóraǵasynyń ustal­ǵany týraly aqparat alǵan soń, senimdi alıbı jasaý maqsatynda, maroderlermen kúresti jeleý etip, sodyrlarǵa qala turǵyndaryna shabýyl jasaý tapsyrylǵan. Sol úshin 6 qańtarda olar qalanyń ár jerinen 24 kezdeısoq adamdy urlap ketken, sosyn «Ritz Carlton» jáne «Qazaqstan» qonaqúıleriniń parkınginde olardy uryp-soǵyp, ustap otyrǵan. Keıin olardy qalanyń shetine aparyp, UQK qyzmetkerleriniń qarýly kúzetimen konteınerde túnetken. Sosyn olardy áýejaıǵa jetkizgen, sol jerde О́tepbaev azaptaýdan qaıtys bolǵan. Osy faktiler boıynsha tergeýdi aıaqtadyq», dedi B.Asylov.

Antynan taıqyǵan ofıserler

Sondaı-aq baıandamashy aýmaqtyq kúshtik organdar basshylarynyń bılikti asyra paıdalanýy týraly fak­ti­lerge toqtaldy. Máselen, jappaı tártip­sizdikter shegine jetken kezde Almaty qalasy, Almaty oblysy men Qyzylorda oblysynyń Ulttyq qaýipsizdik komıteti departamentteriniń jeke quramynyń bári ǵımarattardy tastap ketken.

«Tergeý málimeti boıynsha 5 qań­tarda jeke quramdy ǵımarattan ketýge daıyn bolý qajettigi týraly Ulttyq qaýip­sizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary Sadyqulovtyń nusqaýy kelip túsken. Másimovtiń tapsyrmasy boıyn­sha Almaty qalasy men Qyzylorda obly­synyń Ulttyq qaýipsizdik komıteti depar­tamentteriniń jeke quramy jumys oryndarynan ketip qalǵan. Sondaı-aq basshylyqtyń nusqaýy boıynsha Almaty jáne Jambyl oblystarynyń Polısııa departamentteri óz ǵımarattaryn tastap ketken.

Týrasyn aıtqanda, osy basshylar álsizdik tanytty. Bul óz kezeginde jeke quramnyń rýhyn túsirdi. Sonyń saldarynan tártipsizdiktiń jolyn kesý boıynsha sharalar ýaqtyly qabyldanbady, Almaty men Taldyqorǵan 2 kún boıy qarýly sodyrlardyń bıliginde boldy. Olar qarý-jaraqtyń úlken arsenaly – 3 myńǵa jýyq avtomat, tapansha, snaıperlik vıntovka jáne on myńdaı oq-dárini tonap ketti. Iаǵnı osy basshylardyń kesirinen eń qaýipti atys qarýlary búlikshilerdiń qolyna tústi. Áli kúnge deıin 2 myńǵa jýyq qarýdyń qaıda ekeni belgisiz.

Arnaıy prokýrorlar bılikti asyra paıdalanýdyń osy faktileri boıynsha tergeýdi aıaqtady. Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń 3 aýmaqtyq departamentiniń eks-basshylary, Almaty oblysy Polı­sııa departamentiniń burynǵy bas­tyǵy jáne basqa adamdarǵa qatysty qylmystyq ister sotqa joldandy. Qazir sot talqylaýy bolyp jatyr. Olardyń kinásiniń dárejesi men jaza túrin sot anyqtaıdy. Jambyl oblysy Polısııa departamentiniń eks-bastyǵyna qatysty qylmystyq qýdalaý qaıtys bolýyna baılanysty toqtatyldy», dedi Bas prokýror.

B.Asylovtyń aıtýynsha, áskerı sotta burynǵy qorǵanys mınıstri Bektanovtyń isi boıynsha tyńdaý jalǵasyp jatyr. Tergeýge sáıkes ol tótenshe jaǵdaı kezeńinde kórineý zańsyz buıryq bergen jáne strategııalyq obektilerdi áskerılerdiń kúzetinsiz qaldyrǵan.

«Burynǵy Qorǵanys mınıstri elimizde konstıtýsııalyq tártip ornatý jóninde sharalar qabyldamaǵan. Tártipsizdikke qatysýshylar, ásirese Almatyda sany jaǵynan basym bolǵan. Olar qorshaýdy buzǵan, polısııa men Ulttyq ulan kúshterin basyp, halyqqa zorlyq-zombylyq jasaǵan.

Sonyń saldarynan qylmyskerler qolynan adamdar qaza bolǵan, qalalar tonalǵan jáne órtelgen. Sondyqtan Bektanov urys jaǵdaıynda jasalǵan bılikti asyra paıdalaný boıynsha aıyp­taldy. Sot onyń is-áreketterine túpkilikti baǵa beredi jáne onyń jazasyn anyqtaıdy», dedi B.Asylov.

Budan keıin Bas prokýror haos kezinde kúshtik organdardyń birqatar qyzmetkeri ustalǵandarǵa qatygezdik tanytqanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, mundaı jaǵ­daıdy esh nársemen aqtaýǵa bolmaıdy.

«Prezıdent tapsyrǵandaı, azaptaý qoldanǵan qyzmetkerler, shenine qaramastan, tıisti jazasyn alady jáne alyp ta jatyr. Azaptaýlar týraly shaǵymdar boıynsha barlyǵy 329 qylmystyq is qozǵaldy. Olardyń basym bóligi Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl qyzmetinde. Arnaıy prokýrorlar polısııa men Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń 34 qyzmetkerine qatysty isti tergedi. Almaty oblysynyń polısııa ǵımaratynda 24 adamdy azaptaý faktileri týraly ister sotqa joldandy.

Sondaı-aq Almaty qalasynyń Ýaqytsha ustaý ızolıatorynda jáne Bostandyq aýdanynyń polısııa bóliminde 3 adamdy azaptaý faktisi boıynsha ister de sotqa joldandy. Odan bólek, azaptaý saldarynan Taldyqorǵanda Muqashev, Almatyda О́tepbaev, Semeıde Jotabaevtyń qaıtys bolý faktileri bo­ıynsha tergeý aıaqtaldy. Materıaldarmen tanystyrǵannan keıin olardy sotqa joldaımyz», dedi B.Asylov.

Baıandamashynyń málimetine súıen­sek, qańtar oqıǵasy boıynsha sottar 1221 adamǵa qatysty isterdi qaraǵan. So­nyń ishinde 1 205 adam sottaldy. Bas prokýror osy oraıda Memleket bas­shy­sy Joldaýynda raqymshylyq jasaý týraly aıtqanyn eske saldy. «Raqym­shylyq jasaý týraly» zań aıasynda aran­datýshylardyń aıtqanyna kónip, jap­paı tártipsizdik kezinde qylmys jasa­ǵandar jazadan bosatyldy. Jalpy, raqym­shylyq 1 095 adamǵa qoldanyldy. Atap aıt­qanda, sot aýyr qylmystar úshin sottal­ǵan 1 001 adamnyń jaza merzimin qysqart­qan. Budan bólek, qazirgi tańda 315 adamǵa qatysty 127 qylmystyq is tergelip jatyr.

Jappaı tártipsizdikke ulasqan beıbit sherý

Kelesi kezekte minberge Ishki ister mınıstri Marat Ahmetjanov kóterilip, vedomstvo tarapynan qabyldanǵan sharalar týraly baıandady. Osy oraıda, sala mınıstri 2020 jyly «Beıbit jınalystar týraly» jańa zań kúshine engenin atap ótti.

«Mıtıng uıymdastyrý prosesi «ruqsat berý» júıesinen «habarlama» qaǵı­datyna kóshti. Qazir qarym-qatynas tek aksııa uıymdastyrýshy jáne jergilikti atqarýshy organ arasynda oryn alady. Mıtıngke qatysýshylar tarapynan qoǵamdyq tártipti saqtaý mindeti uıym­dastyrýshyǵa júktelgen. Osyǵan oraı, polısııanyń qoǵamdyq tártipti qam­tamasyz etý ádisteri ózgerdi. Qarý men arnaıy quraldarmen jabdyq­talmaıdy. Qyzmetkerler mıtıng ótetin aýmaqqa jaqyn jerde ornalasady. Jınalǵandarmen tikeleı qarym-qatynas júrgizbeıdi. Polısııa mıtıngti toqtatý úshin azamattardyń ómiri men densaýlyǵyna, qoǵamdyq tártipke qaýip tóný, múlikke zalal keltirý, áleýmettik, násildik, dinı alaýyzdyqty qozdyrý, konstıtýsııalyq qurylysty, aýmaqtyq tutastyqty kúshpen qulatýǵa shaqyrý jaǵdaılarynda ǵana tartylady.

Týra osy algorıtm qańtar oqıǵa­lary­nyń alǵashqy kúnderinde qoldanyldy. Esterińizde bolsa, ótken jyldyń 1-3 qańtar aralyǵynda jınalǵan azamattar áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi kóterdi. Bul 6 óńirde – Mańǵystaý, Atyraý, Aqtóbe, Taldyqorǵan, Almaty jáne Astanada boldy. Úkimet pen ákimder máseleni sheshý úshin barlyq kúsh-jigerin jumsady. 4 qańtarda buǵan 8 óńirdiń turǵyndary qosyldy. Olar: Shymkent, Kókshetaý qalalary, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Qaraǵandy, Qyzylorda oblystary.

Barlyq jerde túsindirý jumystary júrgizildi. Dıalog ornatyldy. Biraq, óki­nishke qaraı, araǵa kásibı arandatýshylar qosyldy. Olar halyq atyn jamylyp, zańsyz talaptar qoıa bastady. Kópshilikke teris pikir berip, basqarýǵa tyrysty. Shyndyqty burmalady, popýlıstik urandar taratyldy, jappaı ádiletsizdik beınesin qalyptastyrǵysy keldi», dedi M.Ahmetjanov.

Ishki ister mınıstri osyndaı áreket­terdiń saldarynan beıbit sherýdiń zań­syz­dyqqa ulasqanyn jetkizdi. Máselen, Almatyda qalanyń eki jaǵynan jınalǵan myńdaǵan adam ortalyq alańǵa bet alǵan kórinedi.

«Qoǵamdyq jappaı tártipti buzý bas­taldy. Zańsyz sherý uıymdastyryldy, qa­lada keptelister paıda boldy, nara­zy­lyqqa shyqqandardyń sany artty. Demonstranttar kólikterdi toqtatty. Júrgizýshiler men jolaýshylardy alańǵa barýǵa májbúrledi. Jolda olar armatýra, taıaqtar jáne tastarmen qarýlandy. Polısııanyń zańdy talaptaryna baǵyn­bady. Onymen shektelmeı, zańsyz sherýdi toqtatýǵa jumylǵan Ulttyq ulannyń 250 áskerı qyzmetkerine shabýyl jasady. Olardyń 30-y dene jaraqatyn aldy. Olarǵa kómektesý úshin qosymsha qyzmetkerler men jedel jasaq sarbazdary tartyldy», dedi M.Ahmetjanov.

Ishki ister mınıstriniń sózine sensek, polıseıler men Ulttyq ulannyń sarbazdaryna atys qarýy berilmegen. Olar tek arnaıy quralmen ǵana jabdyqtalǵan. Halyqaralyq tájirıbege sáıkes, qoǵamdyq tártipti saqtaý úshin osyndaı tásil qoldanylady. Vedomstvo basshysy narazylardyń kóbeıgenine baılanysty Ulttyq ulan men polısııa qyzmetkerleri orta­lyq alańǵa toptastyrylǵanyn jetkizdi. 5 qańtar kúni 00:30-da qalalyq ákimdikke jappaı shabýyl jasalǵan. Ony toı­tarǵanymen, birneshe arnaıy avtokólik órtelgen.

«5 qańtarǵa qaraǵan túni birqatar óńirde mıtıngiler uıymdastyryldy. Avto­joldar men temirjoldardy japty, vok­zaldar men áýejaılardy buǵattady, memlekettik organdar ǵımarat­taryn qor­shady. Iаǵnı eldi mekender­diń ınfra­qu­ry­lymy men kúndelikti tir­shiligine kedergi keltirdi. Iаǵnı qarapaıym qazaq­stan­dyq­tardyń qoǵamdyq quqyqtary buzyldy.

Bir mezgilde Taraz, Aqtóbe, Aty­raý, Shymkent, Oral qalalarynda mem­lekettik bıliktiń sımvoly retinde ákim­dikterdiń ǵımarattaryna shabýyl jasaldy. Barlyq jerde qyzmetkerlerge qarsy kúsh qoldanyldy, nátıjesinde kóbisi aýyr jaraqat aldy. Ǵımarattar, qyzmettik avtokólikter, beınebaqylaý kameralary zaqymdandy. Qysqasy, muny «beıbit mıtıng» dep aıtýǵa múldem kelmeıdi», dedi M.Ahmetjanov.

Ishki ister mınıstriniń aıtýynsha, 5 qańtar kúni kúndiz tártipsizdik keńinen tarady. Olar Qyzylorda, О́skemen, Semeı, Qostanaı, Taldyqorǵan qalalarynda jalǵasty. Saldarynan Qyzylorda qalasynda saǵat 15:30-da Ulttyq ulannyń áskerı qyzmetshisi M.Qaısarovty, saǵat 16:00-de Taldyqorǵanda taǵy bir áskerı qyzmetshi A.Amanovty jaýlap alǵan arnaıy kólikpen qasaqana qaǵyp óltirgen. Qyzylordada saǵat 16:15-te qarý-jaraq ıemdený maqsatynda polısııa bólinisine shabýyl jasalǵan.

«Halyqtyń, sonymen qatar polısııa qyzmetkerleriniń ómiri men densaýlyǵyna qaterdiń aldyn alý maqsatynda qylmyskerlerge qarsy qarý qoldanyldy. Qarý qoldaný «Quqyq qorǵaý qyzmeti týraly» zańǵa sáıkes júzege asyryldy. Ol úshin barlyq negiz boldy. Iаǵnı azamattardy qylmystyq ozbyrlyqtan qorǵaý, qarý ıelenýge tyrysýshylardyń jolyn kesý, qyzmetkerlerge, qyzmettik jáne áskerı kezekshilikterge, kúzetiletin nysandarǵa shabýyldy toıtarý. Eger polısııa qyzmetkerleri zańda kózdelgen keshendi is-sharalardy oryndamaǵanda tragedııa munan da aýqymdy bolar edi. Prokýratýra quqyqtyq baǵa berdi. Olardy qoldaný zańdy dep tanyldy», dedi M.Ahmetjanov.

Urlanǵan qarýda esep joq

Vedomstvo basshysynyń málimetine saı, Almatyda 5 qańtarda úsh polısııa basqarmasyna, 7 qarý-jaraq dúkenine shabýyl jasalǵan. Tonaýshylar esikterdi syndyryp, áreketin júzege asyrý úshin avtokólikter qoldanǵan.

«Sol kúnnen bastap aımaqtarda tótenshe jaǵdaı rejimderi men komen­danttyq saǵattar engizildi. 6 qańtarda saǵat 00.00-den bastap terrorızmge qar­sy operasııa jarııalandy. Bul qysqa mer­zimde eldegi quqyqtyq tártipti qalpyna keltirýge múmkindik berdi. О́kinishke qaraı, 19 qyzmetker qaza tapty. 3 037 polısııa men áskerı qyzmetkerler jaraqat aldy. 28-ine oq tıse, 177-niń súıekteri synǵan. 111-iniń denesi sýyq qarýmen pyshaqtalǵan. Kóp qyzmetker áli de em alyp jatyr.

Jalpy, polısııa qańtar oqıǵalary boıynsha 4 623 qylmystyq isti tergedi. Olardyń kóbi – adam óltirý, urlyq, qarý-jaraqtyń zańsyz aınalymy, buzaqylyq, bóten múlikti qasaqana búldirý qylmystary. 20 myńnan astam azamattan jaýap alyndy. 5 myńnan astam saraptama taǵaıyndaldy. Urlanǵan múliktiń kóbi tárkilendi. Qylmystyq ister boıynsha 983 adam ustaldy. Onyń 502-si arnaıy prokýrorlarǵa berildi», dedi M.Ahmetjanov.

Baıandamashynyń sózine sensek, ra­qym­shylyq týraly zańǵa saı sottylyǵy joq jáne zalaldy óz erkimen ótegen 255 azamat bosatylǵan. Olardyń kópshiligine bas bostandyǵynan aıyrmaıtyn bultart­paý sharalary qoldanylǵan.

«Tótenshe jaǵdaı kezinde aýyr qyl­mys jasaǵany úshin 12 kámeletke tolma­ǵan jasóspirim anyqtaldy. Olarǵa qarsy bultartpaý sharasy, bas bostandyǵynan aıyrmaý sharasyna ózgertildi. Jalpy, tergeý qylmystyq prosestiń úsh býyndy modeline sáıkes júrgizilip jatyr. Iаǵnı ter­geýshilerdiń barlyq negizgi she­shimderi pro­kýrordyń qadaǵalaýy arqy­ly keli­si­mimen jáne sottyń baqylaýy­men ótedi.

631 aıyptalýshy sotqa joldandy. Olardyń 132-si – bas bostandyǵynan aıy­ryldy, al qalǵandaryna shekteý, qoǵamdyq jumystar men aıyppuldar salyndy. Birqatar kúdikti jábirlenýshilerge kel­tirilgen zalaldy óz erkimen ótedi. Qazirgi tańda «Raqymshylyq týraly» zań normalary 980 adamǵa qoldanyldy. Qamaýdan 76-sy bosatyldy. 904 sottalǵandarǵa qar­sy merzimderi qysqartyldy. Qazir óndi­riste 36 qylmystyq is bar», dedi M.Ah­met­janov.

Baıandamashy keltirgen málimetke súıensek, qylmyskerler 2 960 qarý-jaraq pen shamamen 63 myń oq-dárini urlap ketken. Qazirgi ýaqytta urlanǵan qarýdy izdeý qarqyndy júrgizilip jatyr. Qylmystyq is aıasyndaǵy jedel izdestirý is-sharasy barysynda 200-den astam qoıma joıyldy. Olardan 4 160 qarý-jaraq pen 57 myń oq-dári tabyldy. Búginde 964 qarý-jaraqtyń qańtar oqıǵasy kezinde urlanǵany anyqtalǵan.

«3 196 qarý-jaraq, onyń ishinde 7 granatomet, 1 pýlemet boıynsha tekserý júrgizilip jatyr. Osylaısha, qyl­mys­­ker­lerdiń qolynda 1 myńnan astam krı­­mınaldyq qarý-jaraq bolǵan. Shabýyl­­daýshylar olardy qoldanýdy josparlaǵan.

Tártipsizdikter kezinde 25 polısııa ǵımaraty men 19 modýldik beket zaqymdandy. Shyǵyn kólemi 3 mlrd teńgeden asty. Ǵımarattardy qalpyna keltirý úshin Úkimet rezervinen qarajat bólindi. Qazir olardyń barlyǵy iske qosyldy. 3 modýldik bekettiń jumysy bastaldy. Alaıda 16 beket qalpyna keltirýge jatpaıdy.

Sonymen qatar qańtar oqıǵasy kezinde Almaty, Shymkent, Aqtóbe Qyzylorda, Taldyqorǵan jáne Taraz qalalarynda 900 beınebaqylaý kamerasy zaqymdandy. Búgingi kúni qalpyna keltirý jumystary aıaqtalyp, beınekameralar shtattyq rejimde jumys istep tur. Sondaı-aq qosymsha 6 myńnan astam beınekamera ornatyldy», dedi M.Ahmetjanov.

Sodyrlardy úılestirgender qaıda joǵaldy?

Budan keıin depýtattar negizgi baıan­damashylarǵa saýaldaryn qarsha boratty. Máselen, depýtat Erlan Saırov Bas prokýrordan qańtar oqıǵasy kezinde so­dyrlardyń áreketin arnaıy rasııa arqyly úılestirgen, áskerı kıimmen júrgen toptyń kim ekenin surady.

«Qańtar oqıǵasy kezinde Almaty qala­synda áskerı kıingen, tolyq qarýlanǵan, baılanys quraldarymen óte joǵary dárejede qamtylǵan top paıda boldy. Olar qalanyń ishinde sodyrlardyń búkil júris-turysyn basqardy. Biraq qalada jaǵdaı rettelgennen keıin ol sodyrlar lezde joǵalyp ketti. Osy bir jyldyń ishinde sol sodyrlardyń bireýi tabyldy ma? Olarǵa áskerı kıim men qarýdy, rasııa­ny kim berdi? Osy máseleniń mán-jaıy zertteldi me?», dedi E.Saırov.

Bas prokýrordyń aıtýynsha, ondaı áskerı kıim kıgen toptyń bolǵany ras. Biraq olardyń kim ekeni áli anyqtalmaǵan.

«Bul faktiler boıynsha vedomstvo­aralyq jedel tergeý toby arnaıy qu­rylǵan, tergeý júrip jatyr. Sol kúnderi áskerı kıingen adamdar Raıymbek batyr kóshesin tolyq basyp alyp, bógetter ornatyp, kósheni jaýyp tastaǵany bári­mizge belgili. О́zińiz aıtqan balalar ınfek­sııalyq emhanasy fılıalynyń mańa­ı­ynda, onyń túbinde turǵan avtokólik turaǵynyń janynda, janar-jaǵarmaı stansasynyń janynda turǵan kóptegen qylmysker bolǵan», dedi Berik Asylov.

Alaıda bul kúdiktiler áli kúnge deıin qolǵa túspegen. Olardyń bári boı tasalap, qashyp ketti. Bas prokýrordyń sózine sensek, olardyń kim ekeni tergeý kezinde áli anyqtalmaǵan. Degenmen B.Asylov olardyń qaı jaqqa ketkenin anyqtaýǵa ýáde berdi.

Sondaı-aq talqylaý kezinde depýtattar qańtar oqıǵasy kezinde kelgen shyǵyn týraly da surady. Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıardyń aıtýynsha, qańtar qyrǵyny kezinde elimizde 42 memlekettik mekeme zardap shekken.

«Orasan nuqsan kelgen nysandardyń biri – Almatydaǵy Prezıdent rezıdensııasy. О́zderińiz biletindeı, bul nysandy qalpyna keltirmeı, buzý týraly sheshim qabyldandy. Qalǵan 41 nysan úshin 31 mlrd 100 mln teńge bólindi. 37 nysan qalpyna keltirildi. Bıylǵy qańtar aıynda Jetisý oblysy ákimdiginiń ǵımaratyn qalpyna keltirý aıaqtalady. Naýryz aıynda Almaty qalasy Bas prokýratýrasynyń Quqyqtyq statıstıka jáne aqparat ortalyǵynyń ǵımaraty men Almaty qalasy ákiminiń ǵımaraty qalpyna keledi. Ony rekonstrýksııalaý bıyl ekinshi toqsanda aıaqtalady», dedi R.Sklıar.

Almaty qalasyndaǵy Teleradıokeshen ǵımaratyn da jóndeýden ótkizý múmkin emes. Sondyqtan ǵımarat qaıta salynyp, jyl sońyna deıin aıaqtalady. Oǵan qosymsha memlekettik saraptama arqyly naqtylanǵan qarajat bólinedi.

«Qazir memlekettik saraptama ótip jatyr. Kommersııalyq nysandarǵa kelsek, jalpy 356 kommersııalyq nysan zardap shekti. Qazir olardyń barlyǵy qalpyna keltirildi. 1 789 kásipkerlik sýbektisi zalaldy tikeleı óteýge ótinim berdi, barlyq shaǵyn jáne orta bıznes obektileri bo­ıynsha 16 mlrd 700 mln teńge óteldi», dedi R.Sklıar.

Depýtat Darhan Myńbaı elimizde azap­taýlarǵa jol bermeý baǵytynda qan­daı sharalar qabyldanǵanyn surady. Saýalǵa jaýap bergen Bas prokýror Be­rik Asylov arnaıy prokýrorlar polısııa men Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń qyz­metkerine qatysty isti tergegenin aıtty.

«Azaptaý týraly qylmystyq ister­diń basym bóligin Sybaılas jemqor­lyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tergedi. Prokýrorlar neǵurlym rezonansty jáne adam ólimine qatysty isterdi qamtydy. Arnaıy prokýrorlar polısııa men Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń 34 qyzmetkerine qatysty isti tergedi. Almaty oblysynyń polısııa ǵımaratynda 24 adamdy azaptaý faktileri týraly isti sotqa joldadyq. Jalpy, biz qaraǵan azaptaý isteri bo­ıynsha aıyptaýdan bas tartqan derekter bolmady. Barlyǵyn tergep, sotqa joldap otyrmyz», dedi B.Asylov.

Onyń aıtýynsha, qazirgi kezde eli­mizdegi kolonııalarda beınebaqylaý júıesi ornatylǵan. Osy júıe arqyly proký­ror­lar tıisti baqylaý júrgize alady. О́z kezeginde Ishki ister mınıstri Marat Ah­metjanov azaptaýlarǵa jol bermes úshin vedomstvo tıisti sharalar qabyldap jatqanyn aıtty.

«Ár polısııa qyzmetkerinde beıne­ba­qylaý jetony bar. Sonymen qatar bizdiń organdardaǵy aýqymdy jumystar jaıynda aldaǵy ýaqytta depýtattarǵa tolyq baıandap beremiz. Qazir jeke quram azaptaý sekildi teris áreketter polısııa qyzmetine saı emes dep sanaıdy», dedi mınıstr.

Amanatqa adal «Amanat»

Quqyq qorǵaýshy, advokat Abzal Qus­pan qańtar tragedııasy boıynsha «Amanat» komıssııasynyń atqarǵan qyz­meti men bolashaqta osyndaı oqıǵalardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan usynystaryn baıandady.

«Amanat» komıssııasy 2022 jyldyń 22 qańtardan bastap, jyl sońyna deıin óz qyzmetin atqaryp keldi. Komıssııa quramy negizinen advokattar men quqyq qorǵaýshylardan turdy. Sonymen qatar ýákiletti memlekettik organdardan ókilder kirdi. Tergeý ızolıatorlaryna kirýdi, qylmystyq is qujattarymen tanysýdy jergilikti prokýratýra organdary qamtamasyz etti.

«Biz qańtar oqıǵasyna qatysýshylardy shartty túrde 3 topqa bólip qarastyrdyq. Birinshisi – uıymdastyrýshylar. Ekinshisi – arandatýshylar. Úshinshisi – arandap qalǵandar. Iаǵnı áý basta beıbit mıtıngi dep shyǵyp, uıymdastyrýshylar men arandatýshylardyń aıtaǵyna erip, ártúrli sıpattaǵy quqyq buzýshylyq jasaǵandar. Negizgi adamdar sanyn osy úshinshi top qurady jáne bizdiń komıssııa osy toppen maqsatty túrde jumys istedik», dedi A.Quspan.

Onyń atap ótýinshe, komıssııa alǵash­qy jumysyn 24 qańtar kúni Almaty qalasynda tergeý ızolıatoryna kirip, qamalǵandardyń jaǵdaıymen jeke tanysýdan, iske qatysty málimetterdi óz aýyzdarynan estip, olardyń týystary, advokattary, sonymen qatar elge belgili qoǵam qaıratkerlerimen kezdesip, qalalyq prokýratýra arqyly qylmystyq ispen tanysýdan bastaǵan.

«Nátıjesinde komıssııa birinshi kúni-aq ondaǵan adamdy qamaýdan bosatýǵa yqpal etti. Olar negizinen qańtar oqıǵasy kezinde alańda jaraqat alǵan azamattar bolatyn. Bul baǵyttaǵy jumys keıin Taraz, Taldyqorǵan, Shymkent, Semeı qalalarynda jalǵasyn taýyp, qyl­mystyq ister boıynsha qamaýǵa alynǵan 1 600-deı adamnyń 600-ge jýyǵynyń bas sharasyn ózgertýge tikeleı yqpal ettik. Mundaı jaǵdaı qoǵam tarapynan oń baǵasyn alyp, ádildikke, ádil tergeýge degen eldiń senimin oıatty deýge tolyq negiz bar», dedi Abzal Quspan.

Belgili advokattyń aıtýynsha, óńirdegi keıbir quqyq qorǵaý organdary basshylarynyń Prezıdenttiń qańtar oqıǵasyn obektıvti túrde tergeý týraly tapsyrmasyn oryndamaý, tipti sabataj jasaý faktilerin áshkerelegen.

«Qańtar oqıǵasy kezinde aran­da­tý­shylardyń jetegimen qylmystyq áreketterge barǵan azamattarymyzǵa raqym­shylyq qoldaný týraly Prezı­dentke usynys berdik. Osy zańnyń qabyl­danýyna muryndyq boldyq. Qazirgi tańda osy zańnyń oryndalýyna da atsalysýdamyz. Raqymshylyq zańynyń arqasynda qyl­mysqa tartylǵan myńdaǵan adamnyń basym bóligi jaýapkershilikten bosatyl­dy nemese jeńildikterge ıe bolady. Jal­py, naqty bir oqıǵaǵa baılanys­ty, biz­diń jaǵdaıda qańtar oqıǵasyna qatys­ty bir rettik raqymshylyq alǵash ret qol­da­nyl­ǵanyn atap ótkim keledi», dedi A.Quspan.

Advokattyń aıtýynsha, qańtar oqıǵa­synda 238 adam mert bolsa, onyń 148-i – Almaty qalasynyń turǵyndary. Osy­ǵan baılanysty komıssııa Almaty qa­lalyq prokýratýrasymen birge qyl­mystyq isterdiń ádil tergelýi, qaza tap­qan azamattarǵa qatysty zańdy prosestik sheshim qabyldanýy, olardyń otbasylaryna materıaldyq-áleýmettik, tipti psıho­logııalyq kómek uıymdastyrý baǵy­tynda jumys atqardy.

«Almaty qalasynda qaza tapqan azamattardyń týystaryna materıaldyq-áleýmettik kómek kórsetý máseleleri negizinen qalalyq prokýratýranyń uıymdastyrýymen memlekettik organdar tarapynan ishinara sheshimin tapqanyn da basa aıtqym keledi. Atap aıtqanda, olar­dyń kredıtteri Qarjylyq monıto­rıng agenttiginiń aralasýymen bankter tarapynan keshirilip, balalaryn balabaqshaǵa ornalastyrý, mektepke daıyndaý, qajetti medısınalyq kómek uıymdastyrý, tipti páteraqylaryn tóleý sııaqty turmystyq máseleler qam­tyldy. О́kinishke qaraı, komıssııa óz qyzmeti barysynda keıbir áttegen-aı degizetin jaǵdaılardyń da kýási boldy. Atap aıtqanda, alańda qaza tapqan azamattarymyzdyń artynda qalǵan kóptegen jas otbasy páteraqy men azyq-túlik baǵasynyń kúrt qymbattaýy saldarynan qıyn materıaldyq jaǵdaıǵa tap bolǵan edi. Osyǵan baılanysty komıssııa­dan materıaldyq kómek surap kelýshiler az bolǵan joq. Sol sebepti komıssııa elimizdiń munaı-gaz salasyndaǵy iri kompanııalarǵa hat joldap, onda komıssııa arqyly nemese tikeleı muqtaj jandarǵa kómek berý týraly ótinishimizdi bildirdik. О́kinishtisi sol, birde-bir kompanııa óz kelisimin bermedi. Tipti, «Qazaqstan halqyn qoldaý qory» da qańtar oqıǵasy boıynsha tek memlekettik organdarmen jumys isteıtin yńǵaı tanytty. Osydan-aq Prezıdenttiń «kásipkerlerdiń tómen áleýmettik jaýapkershiligi týraly» aıtqan synnyń qanshalyqty oryndy ekenin baıqaýǵa bolady», dedi A.Quspan.

Budan bólek, advokat qańtar oqıǵasy­nyń yzǵary áli basylmaı turǵanyn jetkizip, keıbireýler ony ýshyqtyrǵysy kele­tinin de atap ótti. Sondaı-aq narazy­lyqqa qatysqandardyń bári bireýdiń aıtaqtaýymen shyqpaǵanyna da toqtaldy.

Jalpy, otyrysta «Sana-Sezim» áıel­der bastamalary quqyqtyq ortalyǵy qoǵamdyq birlestiginiń dırektory Shah­noza Hasanova, Almaty qalasy polısııa departamentiniń aǵa ınspektory, podpolkovnık Botagóz Isenova, Almaty qalasy №7 aýrýhanasy reanımasııa bólimshesiniń meńgerýshisi Eseneı Espenbetov, «Qorǵan ortalyq» qarý-jaraq dúkeniniń dırektory Artýr Osıpov, erikti Baǵdat Anarbaeva baıandama jasady.

Memlekettigimizdi saqtap qaldyq

Jıyn sońynda Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov pikir bildirdi. Onyń aı­týynsha, uıymdastyrýshylardyń kózde­geni – qan tógispen bolsyn, qandaı da jolmen bolsyn bılikti basyp alý boldy.

«Qańtar oqıǵasyna týra bir jyl tolyp otyr. Memleket basshysy aıtqan­daı, elimiz úshin ol – táýelsizdik jyldaryn­daǵy zor syn-qater boldy. Búgin Májilis qabyrǵasynda osymen ekinshi ret Bas prokýror men quqyq qorǵaý organdarynyń basshylaryn tyńdadyq. Eń basty aıta ketetin nárse – bul Parlamenttegi tyńdaý tikeleı efırde ótip jatyr. Bul memlekettiń, bıliktiń ashyqtyǵyn jáne osy aýyr máseleniń eg­jeı-tegjeıin anyqtaýǵa erekshe múddeli ekenin kórsetedi. Halqymyzdan jasyratyn eshteńe joq, qoǵam da shyndyqqa kóz jetkizýi kerek dep sanaımyz!

О́zderińiz kórip otyrsyzdar, tyń­daýǵa sol qańtar oqıǵasynyń tikeleı kýágerleri, qoǵamdyq tártipti qorǵaǵan, zardap shekken, óz kásibinen aıyrylǵan qarapaıym azamattar da qatysyp, sóz sóıledi. Olardyń áńgimesinen biraz jaıttardy qaz-qalpynda kóz aldymyzǵa keltirýge múmkindik aldyq. Menińshe, qańtar oqıǵasynyń naqty josparlanǵan, aýyr qylmys ekenin dáleldeıtin faktiler jetkilikti aıtyldy.

Bul jaıttar Bas prokýrordyń baıan­damasynda da tolyq jáne ashyq qamtyldy. Bir sózben aıtqanda, búgingi kúni qańtardaǵy qaıǵyly oqıǵalardyń negizgi sebep-saldary belgili deýge bolady.Qańtardy uıymdastyrýshylardyń kózdegeni – qan tógispen bolsyn, qandaı da jolmen bolsyn bılikti basyp alý edi. Májilis qabyrǵasynda kórsetilgen aıǵaqtar men qarý-jaraqtar búlikti uıymdastyrýshy toptyń osy pıǵylyn anyq dáleldeıdi», dedi E.Qoshanov.

Májilis tóraǵasynyń sózine súıensek, olar óz degenderin júzege asyrý úshin beıbit halyqty qalqan etti, ańǵal jastar­dy adastyrýǵa tyrysqan. Muny Táýel­sizdikke jasalǵan qastandyqqa balady.

«Biraq halqymyzdyń aqyl-para­saty men birliginiń arqasynda, Prezı­den­ti­mizdiń erik-jigeriniń arqasynda Memle­kettigimizdi saqtap qaldyq. Búlikshilerdiń basty maqsaty – halyqty úreılendirip, qoǵamdy alasapyran qylyp, Prezıdentti qyzmetinen ketýge májbúrleý edi. Men Memleket basshysynyń osyndaı qıyn jaǵdaıda moınyna aýyr jaýapkershilik alyp, batyl sheshimder qabyldaǵanyna kýá boldym. Ol týraly aıtylyp ta, jazylyp ta júr. Sonyń bári – shyndyq!

Osyndaı syn saǵatta Qasym-Jomart Kemeluly «Memleket qulamaıdy!» degen bir aýyz sózimen halyqqa rýh berip, úndeý jarııalady. Memleketti buryn-sońdy bolmaǵan qıyndyqtan alyp shyqty. Eń bastysy, eldiń týy jyǵylǵan joq! Keshegi Jalpyulttyq referendýmda, Prezıdent saılaýynda halyqtyń Qasym-Jomart Kemelulyn jappaı qoldaýy, zor senimi – osynyń shynaıy kórinisi, dáleli dep sanaımyn», dedi E.Qoshanov.

Jalpy, otyrys bastalmas buryn ter­geý barysynda tabylǵan qarý-jaraq­tarmen kórme uıymdastyryldy. Onda pýlemet, snaıperlik myltyq, granatomet, ańshy myltyq, tapansha, sholaq myltyq sekildi qarý-jaraq qoıyldy. Sondaı-aq ótken jyldyń qańtar qyrǵynyndaǵy tártip­sizdikter kezinde búlingen polıseı­lerdiń kıimderi – qalqandar, bas kıimder, oq ótkizbeıtin keýdesheler usynyldy.

Mundaı qasiret endi qaıtalanbasyn

Qasiretti qańtar oqıǵasyna bir jyl toldy. Eldigimizge qaýip tóndirgen bul oqıǵa tarıhymyzdyń qaıǵyly paraǵy retinde jazyldy.

Sol kezde sherýge shyqqan halyqty óz múddelerine paıdalanǵysy kelgen qylmysty toptyń maqsaty qandaı bolǵany qazir anyqtalyp jatyr. Olar arandatý arqyly el irgesine syzat túsirip, jymysqy áreketterin iske asyrýdy kózdedi.

Alaıda eldiń birligi men Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń batyl sheshimderiniń arqasynda biz bul syn-qaterdi eńserip, keshendi reformalardy qolǵa aldyq. Sonyń aıasynda halyqtyń ádilettilikke degen talaby memlekettik saıasattyń negizgi tiregine aınaldy.

Qazirgi tańda ádilettilik qaǵıdasyn ómirdiń barlyq salasyna engizý úshin tabandy jumys júrgizilip jatyr. Osy ortaq maqsatty iske asyrýda bizge ult bolyp uıysý qajet. Bul – memlekettilikti nyǵaıtý jáne qasiretti kúnderdiń qaıtalanbaýy úshin asa mańyzdy mindet.

Shyn máninde, biz osy oqıǵany árdaıym sanada saqtap, odan sabaq alýǵa tıispiz. Qańtarda qaza bolǵandardyń rýhyna taǵzym etý – bizdiń azamattyq paryzymyz. Bul – eńseli eldiktiń jáne bekem birliktiń belgisi. Endi tarıhymyzda mundaı qaıǵyly oqıǵalar eshqashan qaıtalanbasyn.

Máýlen ÁShIMBAEV,

Senat tóraǵasy

Basty másele – memlekettikti saqtap qalý edi

Osydan bir jyl buryn qaıǵyly qańtar oqıǵasy boldy. Sol kúnderi teris kúshter beıbit sherýlerdi paıdalanyp, jappaı tártipsizdikter uıymdastyryp, memlekettik tóńkeris jasaýǵa tyrysty. Olardyń basty maqsaty – júrgizilip jatqan jańashyldyqtarǵa tosqaýyl bolyp, eski tártipterdi saqtap qalý edi.

Sol sátte elimizdiń haos pen anarhııaǵa túsý qaýpi tóndi. Ár mınýt mańyzdy edi. Bul ýaqytta basty másele memlekettigimizdi saqtap qalý boldy. Azamattardyń birligi men Prezıdenttiń sheshýshi áreketiniń arqasynda memlekettik tóńkeris bolmady. Biz úlken apatty boldyrmaı, jaǵdaıdy turaqtandyra aldyq.

Mundaı daǵdarystardy bastan ótkergen memleketterdiń bıligi ádette jaǵdaıdy jabyq ustaýǵa, saıası júıeni myǵymdaýǵa nemese qatań tártip engizýge tyrysady. Bul oraıda, elimizdegi lıberalızasııa men demokratııaǵa baǵyttalǵan qozǵalys toqtap qalmady, kerisinshe ol údeı tústi.

Prezıdenttiń bastamasymen elimizde qarqyndy jáne jan-jaqty jańǵyrtý prosesi bastaldy. Memleket basshysynyń strategııalyq baǵyty qoǵamnyń qoldaýyna ıe boldy. Muny Konstıtýsııalyq referendým men kezekten tys Prezıdent saılaýynyń nátıjeleri dáleldeıdi. Endi bizdiń aldymyzda qoǵam birligin saqtaı otyryp, josparlanǵan reformalar legin tolyq júzege asyrý mindeti tur.

Erlan QARIN,

Memlekettik keńesshi