Kásipodaqtan shyqqan daý: kináli kim?

Salalyq fılıal nege joıyldy?

Jergilikti kásipodaq 2019 jyl­dyń 29 qazanynda óńirlik Ádilet departamentinde tirkeýden ótip, ony sol ýaqytta «Qazaqstandyq salalyq má­denıet, sport, týrızm jáne aqpa­rat qyzmetkerleriniń kásiptik oda­ǵy» qoǵamdyq birlestiginiń Pavlo­dar oblysyndaǵy tóraǵasy Alma­gúl Qozbaeva óz basqarýyna alǵan. Memlekettik tirkeý týraly anyq­tamada A.Qozbaevadan bólek, A.Býkaeva, M.Belgıbaev, B.Jýmataeva, Sh.Karımo­va, K.Isahanova, E.Sorokına, J.Sagım­baeva, K.Beısembaeva, E.Abetjanova quryltaıshylar dep kórsetilgen. Bylaı qarasań, zańdy tirkeýden ótken, jarǵymen jumys isteıtin qalypty uıym. Deı turǵanmen, birlestik ózi­niń alǵashqy qadamdarynda biraz zańsyzdyqqa bardy dep sanaıdy áriptesteri.

Qoǵamdyq birlestiktiń oblystyq fılıalynyń qazirgi tóraǵasy Erke­ǵalı Janǵazynyń aıtýynsha, uıym qurylǵanda «úı ishinen úı tigý» qaǵı­da­syn ustanǵan.

Másele bylaı, A.Qozbaeva 2016 jyldan 2019 jyldyń sońyna deıin kásiptik odaǵynyń óńirdegi bólimshesiniń tizginin ustap kelgen. Onyń kandıdatýrasyn sol kezde oblys basshylyǵy men mádenıet basqarmasynyń jetekshileri usynyp, saılatyp jibergen kórinedi. Bul mansapqa deıin ol oblystyq ishki saıa­sat basqarmasynda jaýapty qyzmet atqarǵan. 2019 jyldyń qazan aıynda ol ekinshi kásipodaq uıymy – «Pavlodar oblysynyń mádenıet, sport, týrızm, aqparat, bıýdjettik jáne memlekettik sala qyzmetkerleriniń jergilikti kásip­odaǵy» qoǵamdyq birlestigin quryp, salalyq kásipodaqqa múshe bolyp otyrǵan 5 myń adamdy bir demde óz uıymyna aýdaryp alady. «Al salalyq kásipodaqty óz qolymen ydyratyp, túgeldeı joıady», deıdi E.Janǵazy.

Sóıtip, barlyq úderisti iske asyryp bolǵan soń, 2020 jyldyń qańtar aıynda salalyq kásiptik odaqtyń ortalyq keńsesine aımaqtaǵy bólimshe jumysyn toqtatqany, onyń quramynda birde-bir múshe qalmaǵany týraly habarlama túsiredi.

– Salalyq kásipodaqtyń fılıa­lyn joıý týraly sheshimdi sol fı­lıal­daǵy atqarýshy komıtet múshe­leri qabyldaıdy. Bul sheshim sol ýaqytta salalyq kásipodaqtyń orta­­lyq keńsesindegilerge tóbeden jaı túskendeı áser etkeni daýsyz. Sebe­bi qoǵamdyq birlestiktiń jarǵy­syn­daǵy 5.2-tarmaǵynda qurylymdyq bólimshelerdi joıý týraly sheshim kásipodaqtyń sezinde ǵana qabyldanady delingen. A.Qozbaeva ol talapty belshe­sinen basyp qana qoımaı, bir demde barlyq 5 myń músheni óziniń jergilikti kásipodaq uıymyna kóshire salǵan. Mádenıet jáne sport mekemeleriniń kóbi aýyldyq jerlerde ornalasqan ǵoı. Kóńilderinde esh kúdik joq, burynǵy kásipodaq tóraǵasynyń aty-jóni turǵan soń máseleniń baıybyna barmaı jańa uıymǵa ótip kete bergen. Bilýimizshe, jergilikti kásipodaqqa oblys ákiminiń áleýmettik máseleler jónindegi orynbasary, sol kezdegi mádenıet jáne sport basqarmalarynyń basshylary qoldaý jasaǵan. Keıin bul másele boıynsha daý týyndap, salalyq kásipodaqtyń respýblıkalyq uıymynan jaýapty adamdar kelgende Almagúl Qozbaeva olardy keńsesiniń tabaldyryǵynan attatpaı qýyp shyǵady, – deıdi E.Janǵazy.

Bir qyzyǵy, salalyq kásipodaq 5 myń múshesin jergilikti uıym tartyp áketkenine qaramastan qaıtadan aıaqqa turmaqqa árekettenip, respýblıkadan biraz adam kelip fılıaldy sol jyly qaıtadan qura bastaıdy. Tóraǵalyqqa ishki ister organynyń ardageri Nurgúl Qaıyrdenovany shaqyryp, saladaǵy sharýany rettep berýdi ótinedi.

– 2020 jyly aqpanda fılıal qaıta ashylyp, tóraǵalyqqa shaqyrǵanda men mundaǵy jaǵdaıǵa qaıran qaldym. Áýeli baıqaǵanym, salalyq kásipodaq bólimshesiniń sońǵy úsh jyldaǵy qarjy-sharýashylyq qujattary túp-túgel joıyp jiberilgen, túk tappadyq. Esepshotta bir teńge de qarajat qalmaǵan. Birlestiktiń respýblıkalyq ókilderi Almatydan táýelsiz aýdıtorlyq kompanııany shaqyrtyp, 2017 jyldyń sáýir aıynan 2020 jyldyń qańtaryna deıingi aralyqqa qarjy-sharýashylyq máseleleri boıynsha tekseris jasatty. Meniń maqsatym – fılıaldy qaı­tadan aıaqqa turǵyzý edi. Aýyl-aýdan­dardyń barlyǵyn asyqpaı aralap, sala qyzmetkerlerimen kezdesý uıymdastyrdym. Barlyǵyn asyqpaı túsindirip, kezinde bilmestikpen ózge uıymǵa ótip ketkenderin aıttym. Qan­shama eńbek jasalyp, ter tógil­di. Sol terdiń óteýi bolar, meniń sózi­me toqtaǵan 17 eńbek uıymy bizdiń kásip­odaqqa qaıtyp oraldy. Máselen, Baıan­aýyldaǵy aýdandyq mádenıet úıi­niń ujymy túgeldeı múshe boldy. Sóıtip, myńǵa jýyq adamdy óz qana­tymyzǵa jınap, fılıaldy saqtap qal­dyq. Odan soń kásiporyndar men mekemelerdegi qyzmetkerlerdiń jyldar boıy qordalanyp qalǵan máselelerine zer saldym. Olardyń muń-muqtajyn eshkim tyńdamaǵan, máselelerin joǵary jaqqa jetkizbegen. Jurt kásipodaqqa senýden qalǵan ǵoı. Aýqymdy sharýalar arqyly biz salalyq kásipodaqtyń eńbek uıymdary úshin asa qajet ekenin is júzinde dáleldedik, – deıdi fılıal­dy jylǵa jýyq basqarǵan Nurgúl Ámen­taıqyzy.

Aýdıtoryq tekseris neni kórsetti?

Qolymyzǵa «Abzal Audit» táýel­siz aýdıtorlyq kompanııasynyń pav­lo­darlyq salalyq kásipodaqtyń 2017-2020 jyldardaǵy qarjy-sharýa­shylyq qujattaryna júrgizgen aýdıt­tik tekse­risiniń akti tústi. Oǵan úńilge­nimizde kóp­tegen kemshilikti kózimiz shaldy. 3 jyl ishinde kásipodaq basshysy men zańgeri uıym kassasynan kólemdi mólsherde aqsha alyp otyrǵan. Alaıda olardy rastaıtyn qujattary bolmaı shyqqan.

2020 jyldyń 28 shildesinde jasalǵan tekserý qorytyndysynda: «01.04.2017 jyldan 20.01.2020 jylǵa deıingi kezeńde tóraǵa A.Qozbaevanyń Salalyq kásip­odaqtyń Pavlodar oblystyq fılıa­ly aldyndaǵy boryshy 6 373 774, 34 teń­geni quraıdy. Osy kezeńde zań­ger M.Bel­gıbaevtyń kásipodaq aldyn­daǵy qaryzy 101 855 teńge bolǵan. 2020 jyl­dyń 20 qańtaryna deıin pavlo­darlyq fılıaldyń óńirdegi bastaýysh kásip­o­daq uıymdary aldyndaǵy qaryzy 2 165 436 teńgeni qurady», dep jazylady.

Oblystyq fılıaldyń qyzmetkerleri 2017 jyly eńbek demalysyna shyq­qanda bir aılyq jalaqysynyń eki eselengen mólsherinde materıaldyq kómek kórsetilgen. Máselen, fılıal tó­raǵasyna – 521 947, býhgalter A.Bý­kaevaǵa – 282 253, qyzmetker K.Rı­bergke 349 999 teńge tólengen. Alaıda olar boıynsha kásipodaqtaǵy atqarý komıtetiniń nemese keńestiń sheshimderi joq bolyp shyǵady.

2018 jyly kásipodaq fılıaly atqarý komıteti men keńestiń sheshi­minsiz kásipodaqtyń birqatar múshe­sine sanatorııge joldama berý úshin jalpy somasy 719 000 teńge ból­gen. Bul tizimde 5 adamnyń aty-jóni kórsetilgenimen, sol kezdegi G.Po­ta­­­nın atyndaǵy tarıhı-ólketaný mý­zeıi­­niń basshysy G.Nurahmetovanyń en­shisine baqandaı 572 000 teńge qara­jat tıgenin kóremiz. Mýzeı dırektory bul aqshaǵa «Moıyldy» jáne «Kók­tem» sanatorıılerine baryp, demalyp qaıtqan. Kásipodaq tóraǵasynyń G.Nurahmetovaǵa yqylasy ne sebepti erekshe aýǵany beımálim. Alaıda mýzeı basshysynyń atalǵan sanatorıılerde bolǵan-bolmaǵany qujat júzinde dáleldenbegen, sondyqtan ol qarajat ká­sip­odaq kassasyna qaıtarylýy kerek delinedi aktide.

Al 2019 jyly fılıal taǵy sol tıis­ti sheshimsiz 10 adamǵa 269 652 teń­ge bólgeni aıtylady. Munda da ár qyz­metkerge túrli somada kómek kórse­til­gen.

Atap óterligi, kásipodaqtyń jarǵy­syna kereǵar keletin bul qarjy­lyq shyǵyndar, ıaǵnı qujat nemese sheshim turǵysynan rastalmaǵan tólemder tek bankterden alynǵan anyqtamalar men kóshirmeler negizinde tekserilipti. Fılıaldaǵy sońǵy úsh jyldyń býhgal­terlik qaǵazdary joıylyp ketýi sebepti tekseristi tolyqqandy júrgizý múmkin bolmaǵan.

Kásipodaq basshysynyń aıtary bar

Máseleniń izimen ekinshi tarapty da sóıletýge tyrystyq. A.Qozbaevamen telefon arqyly tildesip, daýly jaıtqa qatysty aıtar ýájine qulaq túrdik.

– Meni kóbi jergilikti kásipodaqty zańsyz qurdy dep aıyptaıdy. Zańda mundaı uıym qurýǵa ruqsat beretinin aıtqym keledi. Jergilikti uıym tek bizde emes, Almatyda, Shyǵys Qazaqstanda, Batys jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda bar. Bile bilseńiz, «Qazaqstandyq salalyq mádenıet, sport, týrızm jáne aqparat qyzmetkerleriniń kásiptik odaǵy» QB tóraǵasy S.Imanqulova bul salaǵa monopolııa jasap alǵan. Ári jergilikti eńbek uıymdarynan jı­nalatyn jarnanyń 10 paıyzy bu­ǵan deıin respýblıkalyq keńsege tóle­nip keldi. О́zińiz oılap qarańyzshy, salalyq kásipodaqqa múshe mekemeler men kásiporyndarǵa jarnanyń 60 paıyzy ǵana qaıtady. Qalǵan 40 paıyzdyń 30 paıyzyn jergilikti fılıal ıelenedi. Al negizgi jumysty júrgizetin óńirlerdegi fılıaldar emes pe? Buryn S.Imanqulovaǵa bir bizdiń fılıal jyl saıyn 4 mln teńgedeı aýdaratyn. Fılıalǵa adamdar kómek surap jıi keletin, al bizdiń qolymyzda aqsha joq. Oılana kele, respýblıkaǵa ketetin qarajat ózimizdiń óńirde qalyp, qarapaıym eńbekkerlerdiń ıgiligine jumsalýy kerek degen sheshimge kel­dik. Sóıtip, osy uıymdy qurdyq. Biz­diń jergilikti uıymǵa múshe eńbek ujym­daryna jarnanyń 64 paıyzy qaıtaryp beriledi. Onyń ústine biz kásipodaq músheleri tárbıelep otyrǵan múgedek balalarǵa 18 jasqa tolǵansha aı saıyn 20 myń teńgeden járdemaqy tóleımiz. Búginde mundaı kómekti shamamen 22-24 bala alyp otyr. Pandemııa kezinde ókpesi zaqymdanǵan azamattarǵa 20-50 myń teńgeden materıaldyq kómek kórsetildi. 2020 jyly – 48, 2021 jyly 54 azamat bizdiń kómegimizge ıe boldy, – deıdi ol.

Almagúl Zeınollaqyzy, buǵan qosa, kásiptik odaǵy «Eńbek dańqy» tós belgisin jasatý úshin 10 myń teńgeden aqsha alyp kelgenin, shyn máninde, Shyǵys Qazaqstandaǵy «Monetnyı dvor» kompanııasynda ony jasatý ne­bári 6 myń teńge turatynyn aıtady. Osyndaı negizsiz shyǵyndar pav­lodarlyq fılıaldy ábden zárezap qyl­ǵan syńaıly. Tipti qoǵamdyq birles­tiktiń tóraǵasy Pavlodarǵa kelgende onyń jolsapar shyǵynyn da fılıal kóterip otyrǵanyn aıtady.

2016 jylǵa deıin pavlodarlyq salalyq kásipodaq tóraǵasy bolyp turǵan V.Istomına da fılıalǵa az shyǵyn alyp kelmegen tárizdi. A.Qozbaeva alǵash jetekshi bolyp taǵaıyndalǵanda ózi jasatqan aýdıtorlyq esepte 1,7 mln teńgeniń jetispeıtini anyqtaldy deıdi. Buǵan qosa, ol 5 myń adamdy salalyq kásipodaqtan tartyp aldy degen qaýeset shyndyqqa janaspaıdy, ár ujymmen jeke sóılesip, kóndirdik deıdi. Qazirgi kúni jergilikti kásipodaq óńirdegi eńbek uıymdarymen ujymdyq shart negizinde jumys isteıtinin de atap ótti. Buǵan deıin birlestik «Qazaqstandyq salalyq mádenıet, sport, týrızm jáne aqparat qyzmetkerleriniń kásiptik odaǵy» QB-ǵa habarlasyp: «Aımaqtardyń sizderge beretin jarna paıyzyn tómendetińizder, biz sizderge fılıal bolyp tirkeleıik» degen usynys aıtypty. Biraq ortalyq keńse bul usynystan bas tartty», deıdi Almagúl Zeınollaqyzy.

Zań ne deıdi?

«Qazaqstandyq salalyq mádenıet, sport, týrızm jáne aqparat qyzmet­kerleriniń kásipodaǵy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy S.Iman­q­ulova áý bastan-aq A.Qozbaevanyń áre­keti zań sheńberine syımaǵanyn aıtady.

– Pavlodarlyq fılıal sonaý 90-jyl­­­­dardan bergi jumys istep tur­ǵan, myqty kásipodaqtardyń biri edi. Al­ma­gúl Qozbaeva ony úsh jyl ishin­de toz-tozyn shyǵaryp, joıyp ji­ber­di. Uıymnyń jarǵysynda kez kelgen fılıaldyń qaıta qurylýy nemese jabylýy týraly sheshimdi keńes qa­na qabyldaıdy dep taıǵa tańba bas­qan­daı kórsetilgen. Bul talapty ol óres­kel buzdy. 2020 jyly Astanadan óz uıy­my­myz komıssııa quryp, Pavlodarǵa bar­ǵanda Almagúl Zeınollaqyzy biz­di fılıaldyń keńsesine kirgizbedi. Ból­­meni óziniń birlestigine tirkep alǵa­nyn aıtyp, doldanyp, esik kózinen ári ótkizbedi. Bul jaǵdaı arqamyzǵa aıaz­daı batyp, jergilikti basshylarǵa kirip, máselemen shuǵyldanýdy ótinip edik. Sol tusta oblys ákiminiń orynbasary bolǵan, qazirgi Mádenıet jáne sport mınıstri Ashat Oralov jergilikti kásipodaqtyń áreketin qoldap, qor­ǵash­tady. Oblystyq aqparat jáne qoǵam­dyq damý basqarmasynyń basshysy Baýyrjan Qapenovke qansha márte ha­barlassaq ta, barlyq ótinishimizdi aıaq­as­ty etti. Osynyń barlyǵy saıyp kelgende olardyń zańsyzdyqpen áreket etken Almagúl hanymdy qoldaıtynyn baıqatsa kerek. Keıin aýdıttik tekseris barlyq bylyqty áshkereledi, – deıdi Svetlana Keńesqyzy.

Al Erkeǵalı Janǵazynyń sózine súıen­sek, kez kelgen kásipodaq belgili bir salaǵa arnalǵandyqtan jergilikti fılıaldardyń sol uıymdar baǵynatyn mınıstrliktermen áleýmettik seriktes­tik týraly sharttary bolýy kerek. Eń­bek daýlary bola qalǵan jaǵdaıda eń­bek­kerlerdiń múddesi men quqyǵy soǵan súıenip sheshiledi. Al Pavlodar obly­synyń jergilikti kásipodaǵynda mundaı qujat múlde joq kórinedi. Ekinshiden, «Kásiptik odaqtar týraly» Zańynda jergilikti kásipodaqtar respýblıkalyq uıymdarǵa múshe bola alady dep kórsetilgen. Birlestik bul talap údesinen de shyǵa almaıdy deıdi ol.

«Kásipodaqtar týraly» Zańnyń 14-babynda: «Jergilikti kásipodaqtyń sa­lalyq kásipodaqtyń jáne (nemese) aýmaqtyq kásipodaqtar birlestiginiń jarǵysyn saqtaý sharttarymen múshelik uıym retinde olardyń quramyna kirý­ge quqyǵy bar» dep jazylǵan. Pav­lo­­dar oblysynyń aýmaqtyq kásip­odaq­tar birlestiginiń tóraǵasy D.Aıt­janovanyń sózinshe, zańnyń bul tar­ma­ǵy jergilikti kásipodaqtyń ózge bir­lestikterge kirý-kirmeý quqyǵyn óz tańdaýyna qaldyrady. Al jergilikti kásipodaqtardyń jumysyn baǵalaý eshbir birlestiktiń quzyretine kirmeıdi.

Zańda jazylǵandaı, kásipodaq bir­les­tikterin quzyrly organdar tekse­re almaıdy. Olardy tek uıymnyń sezin­de saılanǵan tekserý komıssııalary tekserýi múmkin. Mundaı komıssııa­ǵa kásip­odaq músheleri jáne táýelsiz aý­dı­­­tor­lyq uıymdardyń ókilderi mú­she bola alady. Soǵan qaraǵanda, bir Pav­lodarda ǵana emes, ózge de aımaq­tardaǵy kásipodaq uıymdarynda joǵa­rydaǵydaı óreskel áreketter, qarjylyq kemshilikter oryn alyp jatýy ǵajap emes. Eseptilik bolmaǵan soń olardyń aq-qarasyn ajyratý múmkin emes. Búginde eldegi barlyq kásipodaq uıymynyń qarjysy baqylaýsyz kúı keshýde.

Pavlodar oblysy