Bul týraly PMHZ-nyń baspasóz qyzmeti habarlady. Zaýyt elimiz boıynsha suıytylǵan gazdy eń iri óndirýshi ekenin aıtyp óteıik. О́ndiris ornynyń aýmaǵynda gazdyń bul túrin saqtaýǵa arnalǵan nebári 3 600 tonnalyq qoıma ǵana bar. Bıylǵy 11 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha kásiporyndaǵy otyn saqtaý ydystaryna 2 857 tonna kómirsýtekti gaz quıylǵan. Al zaýyttyń ózi táýligine 1 myń-1 050 tonna gaz óndiredi.
«Qazir kásiporyndaǵy ydystar tolýǵa jaqyn. Sebebi gazdy qabyldap, saqtaıtyn jelilik uıymdar kelisilgen kólemdi ýaqytynda alyp ketpeı jatyr. Eger mundaı tendensııa saqtala beretin bolsa, «PMHZ» JShS-da birqatar tehnologııalyq qondyrǵynyń jumysy kidirip, suıytylǵan gaz óndirisi ýaqytsha toqtap qalýy múmkin. Munyń saldarynan zaýyttan shyǵatyn benzın men dızeldi otynnyń kólemi de azaıady», delingen habarlamada.
Kásiporyndaǵy tehnologııalyq úderisti kidirtpeı, bekitilgen óndiristik jospardy oryndaý úshin kompanııa basshylyǵy Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Abaı, Almaty, Jetisý oblystary men Almaty qalasynyń ákimdikterinen suıytylǵan gazdy ýaqytynda alyp ketýdi surap otyr.
Buǵan deıin mundaı jaǵdaı Atyraýdaǵy munaı-hımııa zaýytynda oryn alyp, seriktestik gaz óndirisin shekteýge májbúr bolǵany belgili.
Pavlodar oblysyndaǵy «Atameken» kásipkerler palatasy О́ńirlik keńesiniń tóraǵasy, Pavlodar qalalyq máslıhatynyń depýtaty Qobylanbek Qojın munaı-hımııa zaýytynda óndiris shektelse, onyń aımaq ekonomıkasy úshin mýltıplıkatıvti áseri zor bolatynyn aıtady. Sebebi kompanııadan túsetin salyqtyq túsimder shahar bıýdjetiniń edáýir bóligin qurap otyr. Al óndiris kemise, aksızdik túsimder de azaıady degen sóz.
– Negizi bul máselege eń áýeli zaýyttyń ózi jaýapty bolýy kerek. Sebebi ondaǵy gaz saqtaý oryndary úsh kúnde óndirilgen gazdy saqtaýǵa ǵana qaýqary jetedi. Kez kelgen kásipker óz bıznesin júrgizgende ónimniń mol kólemde saqtalýyna nazar aýdaratyny anyq qoı. О́kinishke qaraı, biz mundaı strategııany PMHZ-dan baıqaı almaı otyrmyz. Menińshe, kásiporynda kemi 20-30 táýliktiń ónimin saqtaı alatyn qoımasy bolýy kerek. Bul bir jaǵynan zaýytta kidiris bolyp jatsa tym bolmaǵanda bir aılyq suranysty óteýge jeter edi. Jazǵy mezgilde zaýyt josparly jóndeý úshin bir aıǵa deıin turyp qalady. Sondaı ýaqytta eń qajet dúnıe ǵoı. Ekinshiden, bul másele qala bıýdjetine, tipti oblys bıýdjetine úlken soqqy bolýy múmkin. О́ndiris tómendese, salyq generasııasyna áser etedi. Osydan birer jyl buryn munaı-hımııa zaýyttarynan túsetin salyq aksızin mınıstrlikter respýblıkalyq bıýdjetke aýdarǵysy kelip árekettengeni málim. Sol ýaqytta Pavlodar qalasynyń ákimi bolyp turǵan Asaıyn Baıhanov Astanaǵa arnaıy baryp, mınıstrliktermen sóılesip, salyqtyń bul túri jergilikti jerde qalýy kerektigine Úkimettegilerdiń kózin jetkizdi. Biz, depýtattar úshjyldyq bıýdjetti qabyldaǵanda standartty esepteýlerdi negizge alamyz. PMHZ sııaqty alpaýyt kásiporyndardan túsetin salyqqa shaharda baspanalar, jańa oıyn alańdary salynyp, kósheler abattandyrylady. Al bıýdjet tolmasa, keıbir josparlar oryndalmaı qalady degen sóz. Jergilikti ekonomıkaǵa mýltıplıkatıvti áser bolmaýy úshin bul másele sheshimin tabady degen oıdamyz, – deıdi Q.Qojın.
Bul túıtkildiń týyndaýyna gaz qabyldap-saqtaý uıymdarynyń da kinási bar. Sebebi aralyq deldaldar keıbir avtogaz beketterine suıytylǵan gazdy jetkilikti kólemde kúndelikti bosatyp otyrmaǵan kórinedi. Onyń ústine gaz qabyldap-saqtaý uıymdary, ıaǵnı aralyq deldaldar men gaz jelileri arasynda kelisimsharttar da tolyqtaı qamtylyp, júzege asyrylmaǵan. Máselen, aımaqtaǵy iri avtogaz jelileriniń biri – «Blue Star PV» JShS-ine jaýapty deldal áli kúnge tıisti shartty usynbaǵan. Al ózge iri gaz jelileri bar kompanııalar da basqadaı kemshilikter saldarynan gaz beketterine jetkilikti kólemde kógildir otyndy ala almaı otyr.
«Suıytylǵan kómirsýtekti gaz salasyndaǵy kásipkerlerden surap bilgenimizdeı, olardyń suranysy deldaldyń usynysynan asyp túsedi. Olardyń keıbiriniń mysal úshin 5 mashına kógildir otyndy kóligine tıep, óz gaz saqtaý beketine tasyp alýǵa qaýqary bar. Alaıda deldaldar olarǵa 2 mashınaǵa ǵana tıep beredi. Osyǵan qaraǵanda deldaldardyń kelisilgen kólemdegi gazdy ýaqytynda bosatýǵa kúshi jetpeı jatqan syńaıly», dep sanaıdy qalalyq máslıhat depýtaty.
– Qysqy ýaqytta avtogazdy tutyný tómendeıtini ras. Sebebi kólikterdiń qozǵaltqyshyndaǵy temperatýra 40 gradýsqa kóterilmeıinshe kógildir otyndy jaǵa almaıdy. Sondyqtan elimizdiń soltústik óńirlerindegi júrgizýshiler qysta kóbine benzındi paıdalanady. Avtogazǵa suranystyń maýsymdyq azaıýy deldaldardyń baıaý qımyldaýyna áser etip jatqany anyq. Endeshe bul jerde gaz óndirýshi zaýyt pen deldaldar ózara bir kelisimge kelip, óndiristi qysqartpaýdyń, jınalyp qalǵan munaı ónimin ýaqtyly jetkizýdiń sheshimin tabýy kerek dep esepteımiz. Oǵan eń aldymen bir aılyq kógildir otyn saqtaý qoımalarynyń kólemin ulǵaıtý kerek degen oıdamyn, – dep qosty Q.Qojın.
Janar-jaǵarmaı naryǵy salasyndaǵy keıbir kásipkerler zaýyttyń aıaqastynan «suıytylǵan gaz satylmaı jatyr» dep baıbalam salýyna kúmánmen qaraıdy. Bul kásiporyndaǵy kemshilikterdi jasyrý úshin ádeıi jasalyp otyr nemese basqadaı qıturqy áreketter bolýy múmkin deıdi. Kezinde PMHZ ózine qarasty avtogaz quıatyn 6 pýnktti jeke kompanııalarǵa bere salǵany qyzyq kóringen edi. 2013 jyly aralyq kompanııa – «BIG Capital IST» JShS munaı kásipornynyń ońtústik bóligindegi gaz quıý jabdyqtary ornalasqan jer telimin barlyq qajettiligimen bir demde ıelenip, odan soń ony joıyp jibergenin pavlodarlyqtar qalaısha umytsyn. Keıin seriktestik ol aýmaqqa gaz toltyratyn stansasyn salyp, zaýyttyń daıyn ónimder aǵyp shyǵatyn qubyryna tikeleı aparyp jalǵap qoıdy. Strategııalyq nysannyń tehnologııalyq úderisine ózge kompanııalar aralaspaýǵa tıis ekenin bile tura PMHZ basshylyǵy bul jaǵdaıǵa kóz juma qarady. Onyń ústine munaı zaýyty óndiristiń tehnologııalyq úderisine tikeleı qatysy bar suıytylǵan gaz sorǵy ǵımaratyn, sorǵylardy, tehnologııalyq qubyr jelisin jáne suıyqtyq quıatyn ydystardy eshbir konkýrs ótkizbesten aralyq fırmalarǵa taratyp berdi. Tipti zaýyttan shyǵatyn qubyrǵa ıelik etetin fırmalar ýaqyt saıyn ózgerip, olar kele-kele zaýyttyń temir joldaryna, quıý estakadasyna jáne sısternaly vagondarǵa «aýyz salyp», gazdy syrtqa tasymaldaý isine monopolııa ornatty.
Byltyr Memleket basshysynyń suıytylǵan gaz óndiretin sýbektilerdiń baǵa boıynsha ymyralasý derekterin tekserý týraly tapsyrmasynan soń «PMHZ»-ny aralyq kompanııalardan tazartý sharalary júzege asa bastaǵandaı kóringen. Kásiporynnyń dırektory Qýanysh Bıshimov byltyr kúzde bul jumysty qarashada aıaqtaıtyndaryn da málimdegen. Sonyń bir nátıjesi bolar, osy jyldyń 1 qańtarynan óndiris aýmaǵyndaǵy temirjoldarda jyljymaly quramdardyń ótýi, manevrlik jumystar, ónimdi tıeý men jóneltý, tasý úderisindegi ózge de tehnologııalyq operasııalar, sondaı-aq jyljymaly temirjol kóliginiń turaqtaýy boıynsha qyzmetter «PMHZ» JShS-men kórsetile bastady. Alaıda gaz qubyrlaryn burynǵy ıesine qaıtarý, avtogaz tasyǵyshtardaǵy zaýyttyń quıý pýnktterin qalpyna keltirý máseleleri áli de sheshilmeı turǵan tárizdi.
«Blue Star PV» JShS-nyń ókili Gúlbaqyt Bıjanovanyń sózine súıensek, kezinde zaýyttaǵy quıý oryndary istep turǵan ýaqytta bir jumys kúni ishinde kásiporynnan syrtqa 1 myń tonnaǵa deıin ónim tıelgen. Al aralyq fırma ony joıyp, óziniń qondyrǵysyn qoıǵan sátten bastap gaz quıatyn stansa saǵatyna nebári 40 tonna suıyq otyndy syrtqa shyǵara alatyn jaǵdaıǵa tap bolǵan. Mine, kórdińiz be, zaýyttaǵy daıyn ónimdi tıeý jumystarynyń kórsetkishi birden eki esege jýyq azaıǵan.
Al «Blue Star PV» seriktestiginiń ózi qazirgi kúni biraz kedergige ushyrap otyrǵan syńaıly. Aralyq deldal oǵan taýardy jóneltý týraly shartty merziminde usynbaýy saldarynan avtogaz jelisiniń jumysy toqyrap, qyzmetkerleriniń biraz bóligin tólenbeıtin eńbek demalysyna jiberýge májbúr bolypty. Osylaısha zaýytyń kezindegi basshylyǵy ózine tıesili tehnologııalyq jabdyqtaryn jeke fırmalarǵa ońdy-soldy tarata berýi strategııalyq nysan men onymen seriktes kompanııalardy búginde tyǵyryqqa tirep tur.
* * *
О́tken aptanyń sońynda Pavlodar oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Hasar Habylbekovtiń jáne «PMHZ» JShS-nyń bas dırektory Qýanysh Bıshimovtiń qatysýymen arnaıy jıyn ótti. Onda TMD elderine tıelip jatqan kógildir otyn máselesi sóz boldy. Kompanııa basshylyǵy atap ótkendeı, suıytylǵan kómirsýtekti gazdy jóneltý jumystary osy jyldyń qańtar aıyna arnalǵan taýarlyq bırjadan tys jetkizý josparyna sáıkes júrgizilip jatyr. Avtokólik gazy qazirdiń ózinde sısternaly 30 vagonǵa tıelgeni, taǵy 30 vagon óz kezegin kútip turǵany aıtyldy.
Oblys ákiminiń baspasóz hatshysy Saltanat Ákimbekova habarlaǵandaı, zaýyttaǵy gazdy syrtqa jiberý máselesi qazir sheshile bastaǵan. Ol atalǵan kásiporyn mundaı máselemen jergilikti bılikke tuńǵysh ret shyǵyp otyrǵanyn aıtady.
Bárin aıt ta, birin aıt. Kólik gazynyń óńirlerde jetkilikti kólemde jáne baǵasy qoljetimdi bolýy memlekettik deńgeıde mán berilip otyrǵan mańyzdy másele. Byltyrǵy «Qandy qańtarda» qoǵam narazylyǵyna sebepker bolǵan faktordyń biri de gaz baǵasy edi. Qazirgi kúni gazdy saqtap, jetkizetin kompanııalardyń baıaý áreketi qasaqana jasalyp otyrǵandaı kórinedi. Gazdy aımaqtarǵa jóneltý jumystary tejele berse, óńirlerdegi jekelegen janarmaı beketterinde avtogaz tapshylyǵy týyndaýy múmkin. Onyń sońy jaqsylyqqa aparmaıdy.
PAVLODAR
