2022 jyldyń 1 qańtarynda kúshine engen zań qańǵyǵan ıtterdiń joǵyn joqtap tur. Zań janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraýǵa úndeıdi. Alaıda qujatta ıtten qalaı qorǵaný týraly aıtylmaıdy. Qaraǵandy qalasynda ıesi joq ıtter qar túskennen beri qutyryp ketkeni jergilikti turǵyndarǵa jańalyq emes. Olardyń úıirimen adamǵa shabýyldaýy áleýmettik jelide jıi jarııalanyp júr. Zańnan asa almaı, qaraýsyz ıtpen «ıtshilep» alysyp júrgen jurt ne isterin bilmeı dal. Byltyrdan beri Qaraǵandy aımaǵynda ıtterdiń turǵyndarǵa shabýyldaýy jıilep ketti. Eski jaranyń aýzyn tyrnamaıyq. Alaıda búgingi sóz zańmen qorǵalǵan ıttiń emes, ıtten zárezap bolǵan adamnyń ahýaly jaıynda...
Itterdi qorǵaıtyn qoǵamdyq uıymdar bar. It ataýlyny atyp salsyn dep otyrǵan joqpyz. Biraq ıttiń de ıttigi baryn umytpaǵan abzal. Adamdy qaýyp, talap jatsa, sonda kimniń ómiri qundy? Konstıtýsııada aıtylǵan «memlekettiń basty baılyǵy – adamnyń» ba, álde qańǵyǵan ıttiń be? Sonymen zań ne deıdi?
Jan-janýardy qorǵaýshy qoǵamdyq uıymdar ulardaı shýlap júrip shyǵartqan zań qańǵyp júrgen ıtke tas laqtyrýǵa da tyıym salady. Zańǵa súıensek, qoǵam onsyz da «buralqy» bolýǵa «májbúrlengen» ıtterdiń basyna pana berýge, aldyna as qoıýǵa tıis.
Basqany qaıdam, Qaraǵandyda ıttiń «ıttigin» dáleldeıtin oqıǵa barshylyq. Mysaly, ótken jyldyń qarasha aıynda 16 jastaǵy balany ıt talap tastady. Odan beride mektep, úı aýlasynda órip júrgen ıtter birneshe ret úlken-kishige shabýyldady. Ol týraly beınejazbalar kóp.
Kúni keshe Qaraǵandydaǵy bir lıseıdiń muǵalimderi, ata-analary, oqýshylary buralqy ıtterden kórgen zábirin jergilikti BAQ-qa jarııa etti. Dál osy lıseıdiń bir oqýshysyn ıt qaýyp alǵan eken. Oqýshy turmaq eresek adamǵa atylyp jatqan ıtterden muǵalimder de qaıtip qorǵanýdy bilmeı júr. Quzyrly oryndardyń qolyn jaıǵannan basqa «jaýaby» joq. Sebebi zańnan attaı almaıdy. Resmı jaýap bireý-aq – alda-jalda qaýip tóndirse, «109 senim» biryńǵaı baılanys ortalyǵyna shaǵym túsirý kerek. Sodan soń tıisti uıym qyzmetkerlerimen birge «zábir» kórsetken qańǵyǵan nemese ıesi bar ıtti tabý qajet. Sonda ǵana zańǵa sáıkes qajetti sharalar júzege asady. Zań talaby osyndaı. Al adamdy talap ketken buralqyny qalanyń qaı qýysynan izdep tabýǵa bolady sonda?
– «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» zańǵa sáıkes eger qańǵybas janýarlar qaýip tóndirse, «109 senim» nómirine ótinim jasalady. О́tinim polısııa basqarmasy, medısınalyq ortalyq jáne veterınarııa stansııasyna kelip túsedi. Sol arqyly atalǵan organdar birlese otyryp, qyzmet atqarady. Oǵan ótinish bergen adam da qatysýy kerek, – deıdi Qaraǵandy oblysynyń veterınarııa basqarmasy veterınarlyq-sanıtarlyq sharalardy uıymdastyrý jáne TJ bóliminiń basshysy Erlik Maqashev.
Quzyrly oryndar buǵan deıin buralqy ıtterdi aýlap, olarǵa tıisti shara júrgizýge tıisti panajaıdyń joqtyǵy kedergi ekenin málimdegen edi. Mundaı panajaı salýǵa atalǵan zań múmkindik beredi. Zańnyń 26-babynyń 2-tarmaǵyna sáıkes «Janýarlarǵa arnalǵan panajaılar memlekettik jáne jekeshe bolýy múmkin». Iаǵnı ıtke úıdi bıýdjet esebinen, ne jekemenshik tarapynan salýǵa ruqsat beriledi.
Endi qaıtpek kerek? Bir amaly – zańǵa sáıkes bıýdjet qarjysyn qıyp, qańǵybas ıtterge panajaı salýdy jedeldetý. Ekinshi amaly – zańǵa ózgeris engizý qajet. О́gizdi de óltirmeıtin, arbany da syndyrmaıtyn jol qaısy? Al ázirge ıtterdiń degeni bolyp tur.
Qaraǵandy
