Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń habarlaýynsha, álemdik ahýal qazaqstandyq qor naryǵyna, negizgi oıynshylar men sheteldik ınvestorlardyń kóńil kúıine de áser etti. Eger 2020-2022 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde KASE qor naryǵyn jıyntyq kapıtaldandyrý 1,5 eseden astam, 29 trln teńgeden 44,2 trln teńgege deıin ósip, ishki jalpy ónimniń 54 paıyzyna jetse, jyl basynan beri otandyq qor naryǵyn jıyntyq kapıtaldandyrý 15,4 paıyzǵa nemese 6,9 trln teńgege (37,3 trln teńgege deıin) qysqardy.
«2022 jyldyń basynan bastap KASE ókildik tizimindegi aksııalar qunynyń tómendeýi KASE ındeksiniń 12 paıyzǵa, 3 240 tarmaqqa tómendeýine áser etti. Jyl ortasynan bastap naryqty kapıtaldandyrý kórsetkishi lıstıngtik kompanııalardyń aksııalary qunynyń ósýin qalpyna keltirý jáne boryshtyq qarjylandyrýdy tartýdy jedeldetý esebinen birtindep qalpyna kelýde. 2022 jyly agenttik oblıgasııalardyń 76 jańa shyǵarylymyn tirkedi. Tirkelgen shyǵarylymdardyń jalpy kólemi – 3,2 trln teńge, bul ótken jyldyń kóleminen 36 paıyzǵa kóp. Onyń ishinde KASE-de 1,1 trln teńge ornalastyryldy, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńinen 15 paıyzǵa joǵary. Bul rette tartylǵan qarjylandyrýdyń jıyntyq kólemindegi eń kóp úles burynǵydaı kvazımemlekettik sektor kompanııalaryna tıesili – 95 paıyz nemese 1 028 mlrd teńge, al jeke sektor sýbektileriniń úlesi 5 paıyzdy nemese 54 mlrd teńgeni qurady. Bul Ulttyq banktiń bazalyq mólsherlemesin arttyrý jáne ınflıasııalyq úderisterdi jedeldetý saldarynan jeke kásipkerlik sýbektileri úshin qor naryǵyndaǵy qarjylandyrý qunynyń qymbattaýyna baılanysty», delingen agenttik jaýabynda.
Qor naryǵyn qalaı durys damytqanda ekonomıkany qarjylandyrýdyń tıimdi arnasy qalyptasady? Agenttik sarapshylarynyń aıtýynsha, eń birinshi kezekte ınvestorlyq bazany kúsheıtý, sapaly qarjy quraldarynyń sanyn ulǵaıtý jáne naryqqa jańa emıtentter shyǵarý mańyzdy bolyp sanalady.
Investorlyq bazany ulǵaıtý úshin sońǵy eki jylda bólshek ınvestorlardyń qor naryǵyna kirýin jeńildetýge jáne ınstıtýsıonaldyq ınvestorlar segmentin kúsheıtýge baǵyttalǵan birqatar shara qabyldandy. 2020 jyly agenttik bıometrııalyq jáne serpindi sáıkestendirýdi paıdalana otyryp, brokerlik sharttardy qashyqtan jasasý múmkindigin engizdi. 2021 jyldan bastap bankterge óz klıentterine brokerlik qyzmetterdiń barlyq aıasyn kórsetý múmkindigi berildi. Bıyl birqatar iri bank banktik mobıldi qosymshalar arqyly baǵaly qaǵazdardy satyp alý múmkindigin engizdi. Qabyldanǵan sharalar bólshek ınvestorlardyń qor naryǵyna shyǵýyn jedeldetýge yqpal etip, olardyń sany 2020 jyldan beri tórt eseden astam ósip, 523 myńǵa jetken.
Búginde brokerlik sharttardyń 98 paıyzy elektrondy tásilmen jasalady. Bul Qazaqstan naryǵyndaǵy brokerlik qyzmetterdiń ınklıýzıvtiligin aıtarlyqtaı arttyrady.
Kompanııalardyń qor naryǵyna shyǵýyna jaǵdaı jasaý maqsatynda keıingi jyldary agenttik kompanııalarǵa qoljetimdi qarjy quraldarynyń jelisin aıtarlyqtaı keńeıtti. Zańnamaǵa jeke ornalastyrý oblıgasııalary, ınvestısııalyq oblıgasııalar, óteý merzimi joq oblıgasııalar, sondaı-aq ESG oblıgasııalarynyń 4 túri: jasyl jáne áleýmettik oblıgasııalar, ornyqty damý oblıgasııalary, ornyqty damýǵa baılanysty oblıgasııalar sııaqty quraldardyń jańa túrleri engizildi. Olar engizilgen sátten bastap KASE alańynda jalpy somasy 1,3 trln teńgege jeke ornalastyrý oblıgasııalary jáne 127 mlrd teńgege ESG-oblıgasııalar ornalastyryldy.
Byltyr ótken «QazMunaıGaz» IPO-syn da qor naryǵyndaǵy tabysty joba boldy dep aıtýǵa bolady. IPO-ǵa 129 myń ınvestor qatysyp, 153 mlrd teńge tartyldy, onyń 137,5 mlrd teńgesi nemese 89 paıyzy KASE-ge ornalastyrylǵan.
«Osyndaı iri qazaqstandyq kompanııanyń qor naryǵyna tabysty shyǵýy keıinnen basqa ulttyq jáne jeke kompanııalardyń IPO-ǵa shyǵýyna serpin beredi. Bul bırjalar lıstıngindegi sapaly quraldardyń sanyn edáýir arttyrady. Sondaı-aq FTSE jáne MSCI qor naryqtarynyń halyqaralyq ındeksterindegi Qazaqstannyń pozısııasyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Qor ındeksteri qyzmetteriniń sońǵy baǵalaýy boıynsha Qazaqstannyń qor naryǵy FTSE «Secondary Emerging markets» sanatynyń sapalyq ólshemsharttaryna jáne MSCI ındeksiniń «Emerging Markets» sanatynyń negizgi sapalyq ólshemsharttaryna tolyq sáıkes keletinin atap ótken jón», delinedi habarlamada.
Agenttik júzege asyrǵan bastamanyń biri – brokerlerdiń kapıtalyna saralanǵan talaptar engizý. Bul brokerlik qyzmet geografııasyn keńeıtýge múmkindik jasaıdy. Nomınaldy ustaýshy retinde klıentterdiń shottaryn júrgizý quqyǵynsyz brokerler úshin jarǵylyq kapıtaldyń eń az mólsheri – 30 mln teńge. Klıentterdiń shottaryn júrgizý quqyǵy bar brokerler úshin – 150 mln teńge. Menshik kapıtalynyń eń joǵary mólsheri – qyzmetti zeınetaqy aktıvterin basqarýmen qosa atqaratyn broker úshin 3 mlrd teńge mólsherinde belgilengen. Bul rette basqarýdaǵy zeınetaqy aktıvteriniń kólemi ulǵaıǵan jaǵdaıda menshikti kapıtaldyń mólsheri de ulǵaıtylýǵa tıis. Buryn brokerler úshin menshikti kapıtaldyń eń tómengi mólsherin aıqyndaýǵa biryńǵaı tásil qoldanylyp kelgen, ol 183 mln teńgeden bastalatyn.
Qabyldanǵan sharalar brokerlerdiń naryqqa shyǵýyna kedergilerdi azaıtýǵa jáne brokerler arasyndaǵy básekelestikti arttyrýǵa múmkindik beredi. Bul kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qunyna oń áser etedi degen senim bar.
Aldaǵy jospar da aýqymdy. Agenttik Dúnıejúzilik bankpen birlesip, ınvestısııalyq jáne venchýrlyq qorlar qyzmetiniń jańa zańnamalyq negizin ázirleıdi. Atalǵan jumys sheńberinde qosymsha «trast» uǵymyn kózdeý, sondaı-aq endaýment-qorlardyń aktıvterin ınvestısııalyq basqarýshylarǵa basqarýǵa berý múmkindigin qarastyrý josparlanyp otyr. Qor naryqtarynyń ındeksterine (S&P, MSCI, FTSE) baılanysty basqarýdaǵy aktıvterdiń álemdik qurylymdaǵy passıvti ınvestısııalar úlesiniń ósýine baılanysty Qazaqstannyń zańnamasyna ETF (bırjalyq qorlar), ETN (bırjalyq nottar) – ınvestısııalyq qorlardyń baǵaly qaǵazdarynyń jańa túrleri engiziletin bolady.
