Álem • 26 Qańtar, 2023

Táýlik birneshe sekýndqa qysqarýy múmkin

84 ret kórsetildi

Sońǵy jyldary bolǵan zilza­lalar men jer silkinisindegi qu­bylystardy zerttegen qytaı­lyq ǵalymdar bizdiń ǵalamshardyń ıadro­sy aınalý barysynda óz osi­nen aýytqyp bara jatqanyn baıqaǵan.

Zertteýshiler jer ıadro­sy osindegi aınalý qozǵa­lysynyń ózgerisi bir jyl­daǵy kúnderdiń bárin qos­qanda bir­neshe sekýndqa qys­qaratynyn aıtyp otyr. Bul týraly dáıekter «Nıt­sher Geo­saıns» ǵylymı jýrnalynda ja­rııalanǵan.

Al «Ýol strıt jornal» gazetinde keltirilgen derekterge súıensek ǵalym­dar bul qubylystyń jerdiń mag­nıttik tartylý órisine de áseri baryn jasyrmaıdy.

О́z kezeginde Beıjiń ýnı­versıte­tindegi zilzalalar ǵy­lymynyń zertteý­shisi Shııa­dýń Sýń teorııalyq turǵy­da bul baıaǵydan jalǵasyp kele jat­qan úderis ekenin, alaıda sońǵy zert­teýdiń onyń taıaýda bastalǵanyn aıǵaqtaı­tynyn málimdedi.

Sondaı-aq Sýń ıadro osin­degi aınalý qozǵalysynyń ózgerýine magnıttik tarty­lys­tyń áser etkenin, al mag­nıttik óristiń qubylýyna jer qyrtysyndaǵy suıyq­tyq qabat sebepshi bol­ǵa­nyn alǵa tartady. Osy­laı­sha, ǵalamshardyń ıadro­synyń aınalýyn baqy­laý ǵalym­darǵa jer qyrtysta­rynyń bir-birimen qalaı áre­kettesetinin zertteýge múm­kindik týǵy­zyp otyr.

Budan bólek ǵalymdar alpysynshy jyldardaǵy jáne qazirgi zilzalalardy zert­teı kele, ıadronyń aınalýy 2009-2020 jyldar aralyǵynda toqtap qalǵan degen tujyrymǵa kelgen. Tipti ol teris qaraı aınala bastady degen de boljamdar jasaǵan.

Al batystyq ǵalym Djon Fıdaldyń jáne ózge de zertteýshilerdiń má­lim­­deýinshe, jerdiń ıadro­sy 2001-2003 jyldar ara­lyǵynda aınalýyn toqtat­qan. Sonymen qatar olar qy­taılyq ǵalymdardyń zertteýimen keliskenimen keı­­bir máselelerde basqa pikir­di usta­nady. Máselen, jerdiń ıadrosy joǵa­ryda aı­tylǵandaı eshqashan teris aı­nalmaıdy, tek aınalý qoz­ǵalysynda shamaly ózge­rister bolýy múmkin.

Aıta ketý kerek, ǵalam­shardyń or­tasyndaǵy núkte-ıadrosy temir men nı­kelden turady. Ony jerdiń qatty qyrtystarynan suıyqtyq qabaty bólip tur. Sondaı-aq ıadronyń osyndaı qurylymy onyń jer osinen derbes óz­diginshe aınala berýge múm­kindik beredi.

 

ShYMKENT 

Uqsas jańalyqtar