Túrkistan oblysy – jylyjaı kókónisin óndirý boıynsha elimizdiń jetekshi óńirleriniń biri. Statıstıkalyq málimetterge sáıkes, respýblıka jylyjaılarynyń 67%-y oblysqa tıesili. Mundaǵy jylyjaılardyń jalpy aýdany – 844 ga. Belgili bolǵandaı, qalyń qarǵa tótep bere almaǵan jylyjaılardyń 94%-y sharýalardyń óz kúshimen salynǵan jeńil qurylystar eken. Jıynda sharýalar atap ótkendeı, qojalyqtar shyǵynyn tez óteý úshin olardy múmkindiginshe arzan etip jasaıdy. Memleket tarapynan turaqty qoldaý nemese tómen paıyzdyq uzaq nesıeler bolsa, sharýalar jylyjaılardy talap etiletin standarttar men tehnologııalar boıynsha sala alady.
Qazir Túrkistan oblysynyń ákimdigi zardap shekken sharýashylyqtardy qoldaý boıynsha jedel sharalarmen aınalysyp, el Úkimeti aldaǵy ýaqytqa júıeli sharalardy ázirlep jatyr.
«Biz Úkimet atynan jylyjaı sharýashylyǵyn odan ári qalaı damytý kerektigin birlesip sheshý úshin keldik. Bizben birge О́zbekstannan óz tájirıbelerimen, tehnologııalarymen jáne jylyjaılardy kútip ustaýdyń basqa da máselelerimen bólisýge daıyn mamandar keldi. Birinshiden, memleketke nátıje qajet. Jylyjaı sharýashylyqtaryna beriletin sýbsıdııalar buryn da bolǵan, biraq olardyń paıdasy az boldy: jylyjaılar belsendi dep sanalǵanyna qaramastan eshteńe óndirmedi. Eger memleket sýbsıdııa berse, sizder onyń esesine kókónisterdi ishki naryqqa jetkilikti mólsherde jáne naryqtyq baǵamen satýǵa tıissizder. Ekinshi másele – sertıfıkattaý. Aldaǵy ýaqytta sýbsıdııalar alý úshin jylyjaı óndiris standartyna saı bolýy kerek. Ol úshin jylyjaılar úshin ulttyq standart qabyldanady. Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıtetine tıisti tapsyrma berildi, sondaı-aq sizderdi osy standartty ázirleýge belsendi qatysýǵa, tájirıbelerińizben bólisýge shaqyramyz. Úshinshiden – kómir máselesi: bizben birge Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń ókili keldi, ol keleshekte bıylǵydaı tótenshe jaǵdaılardy boldyrmaýǵa kómektesetin sheshimderge toqtalady», dedi kezdesýde S.Jumanǵarın.
Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Ábilqaıyr Tamabek Agrarlyq nesıe korporasııasy arqyly kóktemgi egis jumystaryn qarjylandyrýǵa 140 mlrd teńge baǵyttalǵanyn, qazir jylyjaılardy osy baǵdarlama boıynsha qarjylandyrý baǵytyna qosý jumystary pysyqtalyp jatqanyn habarlady. Baǵdarlama sharttaryna tıisti ózgerister engizilgennen keıin jylyjaılar 5%-dan aspaıtyn nesıe ala alady.
«Qazir biz jylyjaılardy sýbsıdııalaý boıynsha túrli nusqalardy qarastyryp jatyrmyz, biraq elektr energııasy men gazǵa jumsalatyn shyǵyndar negizge alynady. Qalǵan baǵyttar boıynsha qoldaý sharalary qazirdiń ózinde iske asyrylyp jatyr. Memleket tuqym, tyńaıtqysh, ósimdikterdi qorǵaý quraldaryna shyǵyndardyń jartysyn sýbsıdııalaıdy. Sondaı-aq jylyjaılar úshin standart ázirlenedi. Standart talaptaryna sáıkes keletin jáne qarsy mindettemelerdi qabyldaıtyndardyń barlyǵy sýbsıdııa alady», dep atap ótti ol.
Maqta óndirýshiler men dıqandar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Danııar Qaltaev jylyjaılar barlyq qajetti qujatty rásimdeýge daıyn ekenin aıtty.
«Bizge gektarlyq sýbsıdııalar alǵan tıimdi, buryn osy shema boıynsha jumys istep keldik. 2018 jyly sýbsıdııalar alynyp tastalǵandyqtan, barlyq jylyjaı ǵımarattaryn salý toqtap qaldy. Biz sertıfıkattaýdan ótýge daıynbyz. Bizdiń usynystarymyz: maýsymaralyq ýaqytta kómir bolmaıdy, al bolǵan jaǵdaıda, onyń sapasy nashar. Jylyjaı qojalyqtarynda kómirdi aldyn ala satyp alýǵa qarajat joq, ony jetkilikti mólsherde saqtaıtyn oryn joq. Munyń bári ónimderimizdi básekege qabiletsiz etedi. Biz Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginen, «QTJ» UK» AQ-dan áleýmettik kómirmen aldyn ala qamtamasyz etýdi suraımyz», dedi D.Qaltaev.
IIDM Indýstrııalyq damý komıtetiniń kómir ónerkásibi basqarmasynyń basshysy Janat Igisinov óńirdiń jylyjaı sharýashylyqtaryn ýaqtyly kómirmen qamtamasyz etý úshin eldiń negizgi kómir óndirýshi kásiporyndarymen kelissózder júrgizýdi jáne kómirdi tikeleı kómir kenishterinen jetkizý boıynsha sharttar jasaýdy usyndy.
«Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi óz tarapynan kómir óndirýshi kompanııalarmen kómir jetkizý boıynsha kelissózder júrgizýge kómektesýge daıyn. Tek sýyq túskennen keıin emes, barlyǵyn aldyn ala jasaý kerek. Kómir saqtaý qoımalarynda óziniń qasıetin joǵaltpaıdy», dep atap ótti J.Igisinov.
Kezdesý qorytyndysy boıynsha qatysýshylardyń kóbi jylyjaı óndirisin sertıfıkattaý, standarttaý jáne josparlaý qajet degen ortaq pikirge toqtaldy. Sertıfıkattaýdan jalǵyz óte almaıtyn shaǵyn sharýashylyqtar kooperatıvterge birigýge tıis.
Túrkistan oblysy
