Atap aıtqanda, otyrys barysynda senatorlar «Kedendik ákelý bajdarynyń (balama qoldanylatyn ózge de bajdar, salyqtar men alymdar) somalaryn esepke jatqyzý jáne bólý, olardy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter bıýdjetteriniń kirisine aýdarý tártibin saqtaý máseleleri boıynsha birlesken baqylaý is-sharalaryn ótkizý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarap, maquldady.
Bul zań jobasy EAEO-ǵa múshe memleketterdiń ýákiletti organdarynyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqta kedendik ákelý bajdarynyń somalaryn esepke alý jáne bólý tártibin saqtaýyn, bıýdjet qarajatynyń zańdylyǵy men ýaqtyly qozǵalysyn baqylaýdy qamtamasyz etýge arnalǵan. Osy rette EAEO qyzmetiniń negizgi retteýshi tetikteriniń biri retinde kedendik ákelý bajdarynyń somalaryn esepke alý jáne bólý tártibin jetildirý basty mindetterdiń biri ekenin atap ótken jón.
«EAEO quramyndaǵy memleketterdiń joǵary aýdıt organdary múshe elderde atalǵan tártiptiń saqtalýyna qatysty birlesken baqylaý is-sharalaryn jyl saıyn ótkizip turady. Tıisti kelisim jobasyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııasyna múshe elderdiń joǵary aýdıt organdary múddeli mınıstrlikter men vedomstvolar sarapshylarymen birlese ázirlegen bolatyn. Bul qujatqa EAEO-ǵa múshe memleketterdiń basshylary 2021 jyly 16 qarashada qol qoıdy.
Kelisimge sáıkes birlesken baqylaý is-sharalary aıasynda mynandaı maqsattar bar. Kedendik ákelý bajdarynyń bólinýge kiretin somalaryn esepke jatqyzý, ýákiletti organdardyń olardy tolyq ári ýaqtyly aýdarý, sondaı-aq ýákiletti organdardyń kedendik ákelý bajdarynyń somalaryn bólý normatıvterin saqtaýy eskerilgen», dedi Joǵary aýdıtorlyq palatasynyń múshesi Ardaq Teńgebaev.
Spıkerdiń sózine súıensek, múshe memleketterdiń qazynashylyq qyzmetteri baqylaý is-sharasynyń obektileri bolyp aıqyndalǵan. Budan bólek, Joǵary aýdıt organdarynyń suraý salýy boıynsha ortalyq keden organdary men ulttyq bankter qosymsha aqparat usynady.
«Birlesken baqylaý is-sharasy jyl saıyn ótedi. Ony múshe memleketterdiń joǵary aýdıt organdarynyń ókilderinen quralatyn birlesken baqylaý toby júzege asyrady. Is-shara qorytyndysy boıynsha jıyntyq esep qalyptastyrylady. Onda zań buzý faktileri, taldaý nátıjeleri, ýákiletti organdardyń jazbasha qarsylyqtaryn qaraý qorytyndysy, anyqtalǵan buzýshylyqty joıý jónindegi tujyrymdar men usynystar qamtylady», dedi A.Teńgebaev.
Sonymen qatar otyrys kezinde «Qazaqstan Respýblıkasy men Fransýz Respýblıkasy arasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy maquldandy. Bul zań qylmystyq quqyq buzýshylyqtarǵa qatysty rásimderde barynsha jáne ózara quqyqtyq kómek kórsetýdi, eki eldiń qylmysqa qarsy kúrestegi yntymaqtastyǵynyń tıimdiligin arttyrýdy kózdeıdi.
«Bul shart ózara quqyqtyq kómektiń negizi men tártibin, olardy júzege asyrý joldaryn, jaýap alý, kúzetpen ustalyp otyrǵan adamdardy ýaqytsha aldyrtý jáne basqa da máselelerdi retteıdi. Naqtyraq aıtqanda, suraý salý, zattardy tárkileý, tintý, saraptama júrgizý, banktegi shottardy anyqtaý, kýáger men sarapshydan jaýap alý, aqparat almasý sııaqty tergeý amaldaryn qamtıdy. Mysaly, Fransııada tintý júrgizý qajet bolǵanda, bizdiń quqyq qorǵaý organdary suraý joldaıdy. Fransııanyń tergeý organy óziniń ulttyq zańnamasynyń negizinde tintý júrgizip, sonyń nátıjesin bizge habarlaıdy. Dál osyndaı tártipte Fransııadan kelip túsken ótinimdi elimizdegi tergeý organdary oryndaıdy», dedi Bas prokýrordyń orynbasary Áset Shyndalıev.
Senator Sovetbek Medebaevtyń keltirgen derekterine súıensek, qazirgi tańda Qazaqstannyń Fransııadaǵy elshiliginde jáne Strasbýrgtegi Bas konsýldyqta elimizdiń 629 azamaty konsýldyq esepte tur. Sonyń 149-y Fransııada turaqty turýǵa qujattaryn resimdedi. Al Qazaqstanda 532 Fransııa azamaty bar, onyń 84-niń turýǵa yqtııarhaty bar, 448-i ýaqytsha esepke tirkelgen. Senatordyń paıymdaýynsha, atalǵan shartty ratıfıkasııalaý eki eldiń qylmysqa qarsy kúres jónindegi ózara yntymaqtastyǵyn arttyrýǵa erekshe múmkindik beredi.
«Maquldanǵan zań Qazaqstan men Fransııa arasynda qylmystyq ister boıynsha ózara yntymaqtastyqty nyǵaıtý úshin quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Soǵan sáıkes Shartta eki eldiń ýákiletti organdary arasynda quqyqtyq kómek kórsetý tártibi aıqyndalǵan. О́zge eldermen osy sıpattaǵy sharttardy jasasý qylmysqa qarsy kúrestiń tıimdiligin arttyra túsedi dep senemiz», dedi Senat spıkeri Máýlen Áshimbaev.
Budan bólek, Senat depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasy men О́zbekstan Respýblıkasy arasyndaǵy bas bostandyǵynan aıyrýǵa sottalǵan adamdardy jazasyn odan ápi óteý úshin berý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarap, maquldady.
«Bul shart elimizdiń Konstıtýsııasynda bekitilgen talaptardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Elimizden tys aýmaqta júrgen azamattardy qorǵaýǵa jáne olarǵa qamqorlyq jasaýǵa kepildik berilgen. 22 elmen osyndaı ekijaqty shart jasaldy, onyń 21-i ratıfıkasııalandy. Bul kelisim Qazaqstan men О́zbekstannyń bir-birine degen seniminiń belgisi. Atalǵan qujatqa qol qoıý úshin birneshe jyl kelissóz júrgizildi. Qazirgi kezde Qazaqstannyń bas bostandyǵynan aıyrý mekemelerinde 486 О́zbekstan azamaty jazasyn ótep jatyr. Al О́zbekstanda sottalǵan Qazaqstannyń 20 azamaty bar», dedi Bas prokýrordyń orynbasary Áset Shyndalıev.
Osy oraıda baıandamashy sharttyń áleýmettik mańyzy bar ekenin jetkizdi. Otbasy múshelerimen, jaqyndarymen kezdesip tursa, sottalǵan adamǵa oń yqpal etetini sózsiz. Sottalǵandardy túzetý maqsaty tek qana olardy jazalaý emes, sonymen birge tárbıelik yqpal etý, áleýmettik baılanystardy saqtaý. Shart halyqaralyq quqyqtyń jalpyǵa birdeı tanylǵan qaǵıdattary men normalaryna, Qazaqstannyń jáne О́zbekstannyń ulttyq zańnamalaryna sáıkes jasalǵan.
Sharttyń maqsaty – sottalǵandardyń jazasyn óz elderinde óteýine, túzelip, qoǵamdyq ómirge qaıta beıimdelýine járdemdesý. Senat tóraǵasy atap ótkendeı, zań baýyrlas eki el arasynda quqyq qorǵaý salasyndaǵy seriktestikti odan ári nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.
