Tranzıt – turaqtylyq pen táýekel

Jahandyq úderister kórsetip otyr­ǵan­daı, zamanaýı, yńǵaıly logıs­tı­­kalyq ınfraqurylym elderdiń ındýs­trııalyq dam­ýynda erekshe ról atqa­rady. She­kara mańyndaǵy hab­­tar jelisi respýblıka arqyly óte­tin tranzıttik kólik dálizderin, onyń ishinde Transkaspıı halyq­ara­lyq baǵytyn damytýǵa yq­pal etip, kásip­oryndarymyzdyń eks­port­tyq áleýetin arttyrýǵa sep­tigin tıgizedi. Shekara mańynda ınfra­qu­rylymdyq keshen­der­di damytý joba­lar­dyń ónerkásiptik koope­rasııasyn iske asyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Bul jetkizý tizbegindegi qaty­sýshylar sanyn qys­qar­týǵa, túp­kilikti tutynýshy úshin ónim­niń qunyn tómendetýge jáne jetkizý jyldam­dy­ǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Iri saýda-logıstıkalyq orta­lyq­tar­dy qurý ekijaqty saýda-ekono­mı­ka­lyq qatynastardyń damýyna qar­qyn qosyp, irgeles memleketterdiń ón­dirý­shileri men kásipkerleri arasyn­da­ǵy iskerlik baılanystardy jandandyrady, olardyń arasyndaǵy ózara taýar aınalymynyń ulǵaıýyn yntalandyrady.

Osylaısha, kórshi memlekettermen saýdany keńeıtý úshin Qazaqstan 2026 jylǵa qaraı óz shekaralarynyń perımetri boıynsha bes hab salmaq. Iri saýda-logıstıkalyq ortalyqtar eli­­mizdiń Reseı, Qytaı, Túrik­menstan, О́zbekstan jáne Qyr­ǵyz­stan­­­men shek­te­setin shekaralarynda orna­lasady.

Saýda jáne ıntegrasııa mınıstr­li­giniń málimeti boıynsha, Jambyl oblysynda Qyrǵyzstanmen shekarada ındýstrııalyq saýda-logıstıkalyq keshen qurylady. Túrkistan oblysynda О́zbekstanmen shekarada ‒ «Ortalyq Azııa» halyqaralyq ónerkásiptik kooperasııa ortalyǵy boı kóteredi. Al Batys Qazaqstan oblysynda Reseımen shekarada «Eýrazııa» transshekaralyq saýda ortalyǵyn salý josparlanýda. Mańǵystaý oblysynda «Kaspıı toraby» konteınerlik haby paıda bolsa, Qytaımen shekarada «Qorǵas toraby» shekara kesheni turǵyzylady. Ortalyqtar Qazaqstan arqyly ótetin Shy­ǵysty Batyspen, Sol­tústik­ti Oń­tús­tikpen baılanysty­ra­tyn eko­no­mıkalyq dálizder men trans­­she­karalyq toraptardyń múmkin­dik­te­rin barynsha paıdalaný úshin iske asyrylyp jatyr.

Saýda-logıstıkalyq habtardyń qyz­meti qoımalaý, saqtaý, qaıta óńdeý, jańa taýarlar óndirý salasyndaǵy ón­diristik kooperasııany qamtamasyz etýge jáne olardy halyqaralyq ta­ýar ótkizgish júıelerge shoǵyrlandyra otyryp, odan ári satýǵa baǵyttalmaq. Sondaı-aq onda qysqa merzimdi saqtaý, logıstıka, saýda oryndaryn jalǵa alý, satý aldyndaǵy daıyndyq, taýar­lardy kóterme partııalar, tıeý-túsirý jáne transkontınentaldyq júk tasy­­maldaryn damytý boıynsha sho­ǵyr­lan­dyrý jáne qaıta bólý qyz­metteri usynylady.

Qazaq-ózbek shekarasyndaǵy «Or­talyq Azııa» halyqaralyq óner­ká­­siptik kooperasııa ortalyǵy shıki­zat­ty tereń óńdeýmen aınalysady jáne joǵary qaıta bólýmen qo­sym­sha qun qalyptastyrady. Eko­no­­mıkalyq dáliz sheńberinde júk aǵyn­da­ryn shoǵyr­landyrý, óńdeý jáne dıstrıbýsııa­laý júzege asady, son­daı-aq óndiristik kooperasııanyń óńir­degi eń iri ortalyǵyna aınalady. Qazirgi ýaqytta Túrkistan oblysynyń ákimdigi halyqaralyq shekara mańy yntymaqtastyǵy ortalyǵyna (HShYO) 200 gektar jer telimin bólip, jobanyń qazyǵy qaǵyldy.

Eko­no­­mıkalyq dáliz sheńberinde júk aǵyn­da­ryn shoǵyr­landyrý, óńdeý jáne dıstrıbýsııa­laý júzege asady, son­daı-aq óndiristik kooperasııanyń óńir­degi eń iri ortalyǵyna aınalady

Qyrǵyzstanmen shekaradaǵy bir­lesken ındýstrııalyq saýda-logıs­tı­kalyq kesheni «Qarasý» jáne «Aq tilek» ótkizý pýnktterinde salynady. Bul úshin Jambyl oblysynyń ákimdigi aýdany 39 gektar jer ýchaskesin bólgen. Keshen aýmaǵynda agroónerkásiptik ónim saqtalady jáne óńdeledi. Budan basqa, EAEO halyqaralyq taýar ótkizý jelileri júıesinde ónerkásiptik kooperasııa jumys istemek. Logıstıkalyq nysandar salynyp, halyqaralyq ta­ýar ótkizgish jeliler júıesine odan ári ıntegrasııalana otyryp, qyzmetter qurylady. О́nerkásiptik kooperasııadan basqa, ITLK ónimdi saqtaý jáne satý aldyndaǵy daıyndaý (kalıbrleý, suryptaý, býyp-túıý jáne sertıfıkattaý), taýarlardy kóterme partııalar, tıeý jáne túsirý, syrtqy saýda operasııalary boıynsha qujattamany resimdeý boıynsha shoǵyrlandyrý jáne qaıta bólý qyzmetterin júrgizedi.

Batys Qazaqstan oblysynda 2023-2025 jyldary Reseı men Shyǵys Eýropa naryqtaryna baǵyttalǵan «Eýrazııa» saýda-ındýstrııalyq ortalyǵy salynady. Aımaqtyń ózinde ekonomıkanyń túrli salalarynda 40-qa jýyq joba ornalastyrylady, onda 3 myńǵa jýyq jańa jumys ornyn ashý kózdelgen. Bul jergilikti saýda ortalyǵy formatynda emes, transshekaralyq hab retinde qarastyrylǵan joba bolǵandyqtan, ol kásiporyndardyń jáne Qazaqstannyń basqa óńirleriniń eksporttyq áleýetin qamtıdy.

Mańǵystaý oblysynda salynatyn «Kaspıı» halyqaralyq saýda-logıstıkalyq ortalyǵy transkontınentaldy júk tasymalyn damytýǵa jáne «Shyǵys – Batys» baǵytyndaǵy tranzıtti ulǵaıtýǵa arnalǵan. Joba aıasynda «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy bazasynda ju­mys istep turǵan «Quryq» mýltımodaldy parom kesheni aýmaǵynda óńiraralyq saýda men logıstıkalyq qyzmetter kórsetý klasterlerin ke­shen­di damytý josparlanyp otyr. Sondaı-aq túrli óńirlik ónimder óndi­risi qalyptastyrylady. Budan basqa, óńirge logıstıka salasyndaǵy iri ha­lyqaralyq oıynshylardy tartý, saýdany, óndiristik kooperasııany, logıs­tı­kalyq servısti jáne eksportty damytý kútilýde.

Shyǵysta túziletin «Qorǵas» toraby saýdaǵa, taýarlardy saqtaýǵa, óndi­riske, týrızmge, túrli logıstıkalyq jáne basqa da qyzmetterdi kórsetýge ma­mandanady.

Qazirgi jaǵdaıda jahandyq jetkizý logıstıkasy Qazaqstan ekonomıkasy úshin perspektıvaly baǵyt ekendigin Eýrazııalyq damý banki de naqty boljap otyr. EADB makroekonomıkalyq taldaýynda ótken jyly álemdik ekonomıkada úsh basty tendensııa: da­my­ǵan elderde ınflıasııanyń, pa­ıyz­dyq mólsherlemelerdiń tez ósýi jáne ekonomıkalyq belsendiliktiń tómendeýi oryn alǵany aıtylady. Bul qubylystardyń alǵashqy ekeýi da­myǵan elderdegi ınflıasııa qar­qy­nynyń tó­men­deýine, jahandyq logıstıkalyq tizbekterdiń turaqty jumysyn qalpyna keltirýge jáne iri ortalyq banktiń saıasatyn jeńildetýge baıla­nysty aıaqtalýǵa jaqyn. Bank álemdegi ekonomıkalyq ózara áreket­tes­tiktiń quldyraýynyń saldary 2023 jyldyń ekinshi jartysynda bir­tindep beıtaraptandyrylýy múmkin ekenin jetkizdi. Biraq belgisizdik pen táýekelder joǵarylaýda. Osy rette bank taldaýynda: «Qazaqstan úshin eko­nomıkalyq perspektıva erekshe qo­laıly. El álemdegi dástúrli energııa resýrstaryn tutynýdyń ósýiniń benefısıarlarynyń biri bola alady, onyń ishinde munaı óndirý jáne qaıta óńdeý qýattaryn keńeıtý jáne jahandyq jetkizý logıstıkasyn qaıta qurý arqyly», delingen.

Botagóz ÁBDIREIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»