Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Búgingi tańda elimizde ınternet arqyly saýda-sattyq jasaý aıtarlyqtaı artyp keledi. О́tken jyly marketpleısterdegi satýshylar sany eki ese, satylymdar bes ese ósti. 2022 jyly 7 myń jetkizýshi tirkeldi, Qazaqstan kásipkerleriniń taýarlaryn satý kólemi 46 mıllıard teńgeden asty. Jerlesterimiz kosmetıka men parfıýmerııaǵa, kıimge, úıge arnalǵan taýarlarǵa, temeki, kitaptar, turmys quraldary men balalar taýarlaryna belsendi tapsyrys beredi. Mysaly, byltyr burynǵy jyldarǵa qaraǵanda balalar taǵamyna tapsyrys tórt ese ósken jáne ol ulǵaıyp keledi.
«Búgingi tańda dárilik preparattarmen qatar balalar ónimderi de eń jıi jasalatyn jasandy taýarlardyń arasynda úshinshi orynda tur. Mundaı taǵamdar – balanyń densaýlyǵyna ǵana emes, ómirine tikeleı qaýip tóndiredi. Kóbinese mundaı jasandy ónimder arzan shıkizattan jasalady, sondyqtan ýlaný jáne allergııanyń paıda bolý qaýpi joǵary. Taǵy bir qaýipti kontrafakt – kóleńkeli farmasevtıka naryǵynda 16,8%-dy quraıtyn dári-dármekter. Mysaly, ótken jyldyń maýsym aıynda óz óndirisine shıkizat túrinde daıyn dárilik zattardy jetkizýdiń kontrabandalyq arnasy toqtatyldy. Kommersııalyq uıymdarǵa satý jáne odan ári onkologııalyq aýrýlardy emdeý úshin medısınalyq mekemelerge taratý josparlanyp otyrǵan kontrafaktilik preparattardyń úlken partııasy aınalymnan alyndy. Bul – sumdyq jaǵdaı. Biraq osyǵan qaramastan, elge jalǵan sertıfıkattary bar, jalǵan dárilik preparattar kelip, elektrondyq kommersııa arnalary arqyly satylyp jatyr», deıdi «Densaýlyq» ulttyq qaýymdastyǵynyń basshysy Baqyt Túmenova.
Máselen, búginde reseılikter de marketpleısterdiń kontrafakt ónimderine jappaı shaǵymdana bastady. Brendtik jáne túpnusqa ónimderdiń ornyna paıdalanýshylar kóshirme zattarǵa ıe bolyp otyr. Bıznesmender túpnusqa taýarlardyń keıpimen, kúmándi jáne sapasyz zattardy jiberý jaǵdaılary kóbeıip ketti. Jalǵan ónimderdiń arasynda kosmetıka, parfıýmerııa, oıynshyqtar, kıim, aıaqkıim, temeki jáne basqa da kóptegen taýar bar.
Shyndyǵynda, Rospotrebnadzor marketpleısterde jalǵan satý máselesi bar ekendigin jáne órship jatqanyn málimdedi. Bizge aıan bolǵany, keıbir saýda alańdary belsendi jumysyna qaramastan, kontrafakt óniminiń bolýyn baqylaýdy rettemegen. Sonymen qatar ákki kásipkerler tipti avtomatty túrde tekserýge bolatyn taýarlardy baqylaýdy da qolǵa almaǵan. О́ıtkeni satýshylar da ónim sertıfıkattaryn suramaıdy.
Federaldy qadaǵalaý qyzmetiniń málimeti boıynsha, kontrafaktilik taýarlardyń kópshiligi Wildberries-te satylady. Bul satý alańynan satyp alýshylarǵa jalǵan kıim-keshek, aıaqkıim men parfıýmerııa jıi keledi.
Biraq Iаndeks Market pen Ozon sııaqtylar satýshylardy áldeqaıda muqııat tekserip, baqylaıdy, sondyqtan munda jalǵan taýarlarmen baılanysty máseleler az kórinedi.
Degenmen Reseıdegi jaǵdaı 1 naýryzdan bastap ózgerýi múmkin. Saýda alańdary taýarlardyń aınalymyna qoıylatyn barlyq talapty oryndaýǵa jáne kontrafaktini nemese tańbalanbaǵan ónimdi satýǵa jaýapty bolmaq. Reseı premer-mınıstri Mıhaıl Mıshýstınniń qaýlysyna sáıkes, saýda alańdary «Adal belgi» belgisiniń joqtyǵy úshin jaýapqa tartylýy múmkin. Ol zaýyttan dúken sóresine deıingi taýar jolyn kórsetetin QR-kody bolyp tabylady.
PwC Kazakhstan derekterine júginsek, Qazaqstandaǵy bólshek elektrondyq kommersııa sektoryndaǵy bes taýar satylsa, tórt mámile marketpleısterde jasalady. Barlyq iri oıynshy qazaqstandyq bıznesmenderdiń marketpleısterdegi saýdaǵa degen qyzyǵýshylyǵynyń artýyna basa nazar aýdaryp otyrǵanyna da toqtala ketken jón. О́tken jyldyń alǵashqy alty aıynda Qazaqstandaǵy bólshek elektrondyq saýda naryǵynyń kólemi 501 mlrd teńgeni qurady. Jasalǵan e-commerce tranzaksııalarynyń sany 19 mıllıonǵa jaqyndady, al ortasha chek somasy 1%-ǵa azaıyp, 26 000 teńgeni qurady.
Sońǵy alty aıda marketpleısterdiń jumysyna qatysty shaǵymdardyń sany kúrt ósti. Adamdar aqaýly taýardy qaıtarǵysy keledi, ýaqtyly jetkizilmegenine, ónimniń sapasyna, uzaq merzimdi aqshany qaıtarmaý faktilerine narazylyǵyn bildiredi. Jalpy, osydan orasan zardap shekken otandastarymyz alańnyń jón-josyqsyz qyzmetine shaǵymdanyp otyr. Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetine 20 myńnan astam ótinish kelip tústi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 160 paıyzǵa artyq. Jappaı halyqtyq narazylyq elektrondy saýdanyń úlesine tıesili.
Eger adam jalǵan ónimge tap bolsa, birinshi kezekte marketpleısti qoldaý qyzmetine habarlasý kerek. Eger olar kómektespese, sotqa barýǵa bolady. Biraq sarapshylardyń pikirinshe, ótemaqy alý múmkindigi óte az. Qazaqstandyqtarǵa kontrafaktilik taýar boıynsha pikirler jazýǵa keńes beriledi: bul jaǵdaıda alań satýshyny buǵattaýy múmkin. Sarapshylar ónimdi alǵan kezde ony árdaıym tekserip otyrýǵa keńes beredi. Kıimde, aıaqkıimde jáne parfıýmerııada tańbalaý men kod bar ekenine kóz jetkizý mańyzdy, ony resmı satýshynyń veb-saıtynda tekserýge bolady.
ALMATY
