Qaıyry mol qor qoldaýǵa zárý balalardy jigerlendiredi

Múmkindikti arttyratyn arnaıy mektepter

Múgedektigi bar, jetim nemese ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasynda tár­bıe­lenetin, ata-anasy múgedek bala­lar qashanda memlekettik qol­daý sharalarymen jan-jaq­ty qamtylyp keledi. «Qazaq­stan halqyna» qoǵamdyq áleý­mettik qory (QEQ) tarapynan uıymdastyrylyp jatqan is-sharalar bul sanattaǵy bala­lardyń ómirge degen qulshy­nysyn jandyryp, arman-maq­satyna qanat bitirip, odan saıyn jigerlendirip jatyr.

Qor bastamasymen qolǵa alyn­ǵan ıgi jobanyń biri – Arna­ıy mektep uıymdaryn jaraq­tan­dyrý baǵdarlamasy. Joba aıasynda eki jyl ishinde QÁQ qarajaty esebinen erekshe bilim berý qajettiligi bar balalarǵa arnalǵan 98 arnaıy mekteptiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıtylady.

Elimizdegi barlyq arnaıy mek­teptiń jumysyn úılestiretin Ar­naıy jáne ınklıýzıvti bilim berýdi damytýdyń Ult­tyq ǵy­ly­mı-praktıkalyq orta­ly­ǵy­na da jańartý júrgiziledi. Osy maq­sat­ta qor 2 mlrd 764 mln teńge bóledi.

О́tken jyldyń sońyna qaraı qor alǵashqy arnaıy mektepti jaraqtandyrý jumysyn aıaqtady. Bul – Qaraǵandy oblysynyń Shahtınsk qalasyndaǵy «№7 ar­naıy mektep-ınternaty. Mek­tep­te 123 bala oqıdy. Onyń ishinde mú­gedek balalar, jetimder men qamqorlyqqa alynǵan balalar bar. Erekshe qajettilikteri bar ba­la­lar úshin zamanaýı bilim berý jáne tárbıeleý ortasyn qurýǵa jár­demdesý maqsatynda qor art-terapııa, mýzyka kabınetterin, qysh óndirý sheberhanasyn, akt jáne sport zaldaryn jalpy so­masy 37 mln 58 myń teńgege jańart­­ty.

«Mektepte óte qabiletti jáne daryn­dy balalarmen tanystyq. Olar – túrli shyǵarmashylyq baıqaýlardyń júldegerleri. Osy­laısha balalardyń áleýetin odan ári damytý, qoǵamǵa beıim­deý mańyzdy. Bul rette arnaıy bilim berý uıymdarynyń qazirgi jaǵdaıyna nazar aýdarý kerek. Sebebi mektepter tıisti deń­geı­­de qarjylandyrylmaıdy. Son­dyq­tan qor arnaıy mektepterde erekshe balalardy oqytý, damytý jáne áleýmettendirý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý úshin osy baǵdarlamaǵa bas­­tamashylyq jasady», dedi «Qa­zaqstan hal­qy­na» qoǵam­dyq qorynyń basqarma tóraǵa­sy­nyń orynbasary Lázzat Shyńǵysbaeva.

Atalǵan mektepte 45 pedagog jumys isteıdi. Muǵalimderdiń aıtýynsha, art-terapııa kabı­ne­tin­degi sabaqtar erekshe balanyń fızıologııalyq, psıhologııalyq, zııatkerlik múmkindikterin asha túsedi.

«Balalarǵa sýret arqyly sóı­lesý ońaıyraq. Sýret bo­ıynsha balanyń oıyn túsinip, alańdaýshylyǵyn kóre alamyz, onymen jeke áńgimelesip, sabaq ótkizemiz. Sondyqtan mundaı kabınettiń paıdasy zor ári balalar úshin jaqsy múmkindik», deıdi beıneleý óneri pániniń muǵalimi Oksana Bon.

Qysh sheberhanasyna óndi­ristik materıaldar, maman­dan­­dyrylǵan jıhaz, mýl­tı­me­dııa­lyq ekran, kúıdirý­ge ar­nal­ǵan mýfel peshi, qysh jasaý dóńgelegi satyp alyndy. Munyń bári bala qolynyń usaq motorıkasyn, baıqaǵyshtyǵyn, qııalyn, sóıleýin jáne keńistiktik baǵ­da­ryn damytýǵa yqpal etedi.

«Jańartýǵa deıin munda ádet­te­gi mýzyka kabıneti bolǵan. Qazir bólmemiz jaıly jáne za­­ma­naýı mýzyka kabınetine sáı­kes­tendirildi. Qor fortepıano, mýl­tımedııalyq jabdyqtar, jıhaz jáne basqa da dúnıelerdi satyp aldy. Balalardyń emosıonaldy kúıi álsiz, sondyqtan mý­zyka sabaqtarymen aınaly­sa otyryp, hor orkestrine, horeo­gra­fııalyq qoıylymdarǵa qa­tys­tyramyz. Osylaısha olar mýzykany tyńdaýdy jáne túsi­ný­di úırenedi», deıdi pedagog-defektolog Svetlana Kalıýga.

Balalardyń ata-analary da oń ózgeristerdi baıqap, erekshe ba­lalardy qoldaýdyń mańyz­dy­ly­ǵyn atap ótti.

«Men bes jyl buryn ulymdy osy arnaıy mektepke alyp kel­dim. Balamnyń sóıleýinde ke­shi­gý baıqalady. Qazir ol besin­shi synypta oqıdy jáne osy ýaqyt ishinde muǵalimder úlken jumys atqardy. Balalarǵa erekshe nazar aýdarǵany úshin barsha qaýymǵa, sondaı-aq qorǵa alǵys aıtqym keledi. Balalarymyzǵa kóbirek kó­ńil bólip, baǵalaıyq», dedi ata-analardyń biri Denıs Frash.

Áleýmettik sanattaǵy stýdentter de – nazarda

Sonymen qatar qor halyqtyń áleý­mettik osal toptarynan shyq­­qan stýdentterge bilim berý grant­taryn bólip jatyr. Qor­dyń bul qaıyrymdylyq baǵdar­la­masy bıyl alǵash ret 2022-2023 oqý jylynda qolǵa alyna bastady. Grant bakalavrıat baǵ­darlamalary boıynsha 1 mln teńgege deıingi oqý qunyn óteı­di jáne oqýǵa túsý úshin UBT-nyń qajetti ótý balyn jı­na­ǵan, memlekettik nemese ózge grant almaǵan talapkerlerge, sondaı-aq baıqaý sharttaryna sáıkes aqyly bólimderdiń stýdentterine beriledi. Búginde 2 267 stýdent osyndaı granttyń ıegeri atandy. Qor oqý aqysy men shákirtaqyny tóleýge 9 mlrd teńgeden asa qarajat bóledi. Bul baǵdarlama aıasynda stýdent­ter 86 joǵary jáne joǵary oqý orny­nan keıingi bilim berý uıym­da­rynda oqyp, stıpendııa alady. Grantty óteýdiń qajettiligi joq jáne shákirtaqy úlgerimge qa­ra­mas­tan tólenedi.

Atalǵan grant ıegerleriniń biri – qostanaılyq Meıram Imanov. Qulaǵynyń múkisi bar jigit A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı óńirlik ýnıversıtetiniń deneshynyqtyrý bóliminiń birin­shi kýrsynda oqıdy.

«Bala kezimnen sportpen shu­ǵyldanamyn jáne árdaıym osy mamandyqqa túsýdi armandaıtynmyn. О́kinishke qaraı, bıyl memlekettik grantqa túse almadym. Alaıda Prezı­den­ti­miz­diń bas­tamasymen qurylǵan qor ma­ǵan tegin bilim alýǵa múmkindik berdi. Qazirgi ýaqytta men – ústel tennısinen sport sheberimin jáne fýtboldan sport sheberine úmitkermin. Bolashaqta muǵalim atanyp, erekshe balalardy oqy­tý­dy kózdep otyrmyn. Oqý úrdisi óte unaıdy. Ýnıversıtet naǵyz maman ataný úshin sapaly bilim berip jatyr», deıdi M.Imanov.

Bilim berý granttaryn alý úshin osy oqý jylyndaǵy talapkerlerden barlyǵy 740 ótinim kelip tústi. Onyń ishinde 729 stýdentke grant taǵaıyndaldy. Buǵan qosa aqyly bólimde oqyp jatqan stýdentter arasyndaǵy granttar baıqaýynyń nátıje­sin­de 1 538 stýdent qor grantyna ıe boldy.

Stıpendııalardy qosa alǵanda 2022-2023 oqý jylyna arnalǵan baǵdarlamanyń bıýdjeti 2 455 600 teńgeni quraıdy. Al baǵdarla­­­­­manyń 4 jylǵa arnalǵan (grant jáne stıpendııa) jalpy bıýdjeti – 13 mlrd teńge.

Deneshynyqtyrýdy damytýǵa den qoıyldy

Qordyń sport salasyndaǵy másele­lerge nazar aýdarýyna eki myńnan asa jurtshylyq ókil­­derimen ótkizilgen onlaın-kon­fe­rensııalar men kóshpeli jıyndar barysynda aıtylǵan usynystar negiz boldy. Bul rette qor 4 qaıyrymdylyq jobasyn iske asyryp jatyr. Atap aıtqanda, aýyldardaǵy sport zaldardy jaraqtandyrý, múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan dene­­shynyqtyrý-saýyqtyrý klýb­taryn jabdyqtaý, para-hokkeıden Qazaqstannyń jalǵyz qu­ramasyn sporttyq jabdyq­tar­men qamtamasyz etý jáne para-atletterge protezder daıyndaý jobasy.

«Máselemen júıeli túrde aınalysý maqsatynda qor sport zaldardy jabdyqtaıdy dep sheshildi. Osyǵan deıin demeýshilerdiń qol­da­ýymen aýyldy jerlerde sport zaldardy ashyp júrgen «Batyr bolamyn!» qory bizge júgindi. «24 sport zaly» baǵdarlamasyn bastap, ótken jyly sport ın­fra­qurylymy álsiz nemese múl­dem joq shalǵaıdaǵy aýyldar men eldi mekenderde 23 zaldy jabdyqtadyq. Ǵımarat jergilikti bılik pen mesenattardyń ese­bi­nen berilip jóndelse, qor jabdyqtarmen jáne sporttyq múkámmalmen qamtamasyz etti», deıdi «Qazaqstan halqyna» qo­ǵam­dyq qorynyń basqarma tóra­ǵasy Bolat Jámishev.

Jabdyqtalǵan 23 zalda aýyl­dar­daǵy az qamtylǵan jáne kóp­bala­­ly otbasylardan shyqqan 1 750 bala bokspen, kúrespen, dzıýdomen jáne basqa da sport túrlerimen únemi aınalysýǵa múmkindik aldy. Sport zaldarǵa kúres kilemderi men qaptar, eden jabyndary, jattyǵý mane­ken­deri, sondaı-aq gantelder, kıim-keshek, boks qolǵaptary men shlemder, arqandar, sporttyq jınaqtar satyp alyndy. Jer­gilikti jattyqtyrýshylar shaqy­rylyp, balalarǵa úıirme ju­my­syn ótkizedi. 24 zaldy ashýǵa qor tarapynan 183,6 mln teńge bólingen.

Máselen, Atyraý oblysynyń 1,5 myńǵa jýyq adam turatyn Bódene aýylynda sport zalynyń ashylýy úlken jańalyq boldy. Osy aýyldyń balasy Myrzabek Qýanyshbek qýana-qýana kúres seksııasyna jazylypty. «Buryn bizdiń aýylda mundaı zal men kú­resýge arnalǵan sporttyq qu­ral-jabdyqtar bolmady. Osyn­­daı úıirmege barǵysy kele­tin balalar sany óte kóp. Son­dyq­tan jasalǵan múmkindikti ba­ryn­sha paıdalanýǵa tyrysamyz», dedi ol.

Qor ádettegi sport seksııalaryna qatysa almaıtyn erekshe balalarǵa arnalǵan sport zaldaryn jabdyqtaý jobasyn iske asyryp jatyr. Balalardy beıimdelgish sportqa baýlyp júrgen «Jas jaýynger» de­ne­shy­nyqtyrý-saýyqtyrý klýby­nyń tabysty tájirıbesi qol­da­nyldy. Balalardy ońaltý klý­bynyń ádistemesi birneshe jyl boıy joǵary tıimdiligin dálel­dep keledi. О́tken jyl­dyń qazan aıynda qor qyzmet­ker­leri «Jas jaýynger» jattyq­ty­rý­shylar quramymen birlesip «Múmkindigi shekteýli balalar men jasóspirimderge arnalǵan beıimdelgen boks, armsport» oqý baǵdarlamasyna avtorlyq quqyqty rastaıtyn ǵylymı patent aldy. Turaqty qatysýdyń nátıjesinde júrý qozǵalysy shek­telgen ári jattyǵýǵa úı­re­n­­begen balalar shırap, al­ǵash­qy qadamyn jasaı bas­tady. Sondyqtan qor jobany «Tusaýkeser» dep atady. Jobanyń Astanada ashylǵan zalyna qatysyp júrgen bala­lar­dyń biri – 10 jasar Ernur. Anasy Baqytgúl Qurmanbekovanyń aıtýynsha, úsh jyl buryn Qyzylordadan elordaǵa kóship kelgen sátten bastap Ernur úıirmege qa­tysyp keledi. Osy ýaqyt ishin­de qoly men aıaǵyndaǵy bul­shyq­et­ter nyǵaıyp, qımyly shıraı túsipti.

«Memlekettik qamtamasyz etý aıasynda sal aýrýy bar balalarǵa jylyna bir ret ońaltýǵa kvota beriledi. Bul – óte az. О́ıtkeni balalar kún saıyn jattyǵýy kerek. Qyzylordada turǵan kezimizde jylyna Astanaǵa eki ret baratynbyz. Birinshi ret kvota boıynsha tegin em alyp, keıin aqyly bólimge júginetinbiz. Em-dom keshendi júrgizilip, balamdy aıaǵyna turǵyzý úshin Astanaǵa kóshýdi sheshtik. Sosyn osy úıirmege bara bastadyq. Senbeıtin shyǵarsyz, biraq oń qoly men aıaǵyn álsiz qozǵaltyp kelgen Ernur aqyryndap nátıje kórsete bastady. Bulshyqetteri men aıaq-qolyndaǵy kúshi arta tústi. Úıirmege balasyn ákeletin ata-ana kóp. Balasynyń júre bas­tap, óz-ózine qamqor bola alatynyna úmiti zor. Sondyqtan mundaı de­neshynyqtyrý-saýyq­ty­rý klýb­tary búkil el bo­ıyn­sha ashylý kerek», deıdi B.Qurmanbekova.

Qordyń seriktesi «Jas Ja­ýyn­ger» uıymy qajetti ǵıma­rat pen jattyqtyrýshylar tobyn anyqtaıdy. Qazirgi tańda QÁQ jobasy Semeı, Atyraý, Shymkent, Almaty jáne As­ta­nada ashylyp, oǵan 200-ge tarta erekshe bala barady. 37,4 mln teńge somaǵa zaldar qa­jetti jab­dyq­tarmen jáne múkám­mal­men jabdyqtalǵan.

«Qazaqstan halqyna» qory parasporttyń damýyna da úles qosyp jatyr. О́tken jyldyń kúzinde qorǵa Astana qalasynyń para-hokkeı federasııasy júgin­di. Federasııa negizinde para-hok­keıden Qazaqstannyń birin­shi jáne jalǵyz quramasy qu­rylǵan. Parasportshylardyń tájirıbesi mol, talaı chempıonatta jetistikke qol jetkizgen. Alaıda jarystarǵa sonaý 2017 jyly satyp alynǵan qural­da­rymen qatysyp júrdi. Al sport­tyq múkámmaldyń qyz­met merzimi – nebári 5 jyl. Osylaısha qor qazaqstandyq qura­manyń para-hokkeıden ha­lyq­aralyq jarystarǵa da­­ıyn­dal­ýy jáne qatysýy úshin sport­tyq buıymdardy satyp alýdy qarjylandyrdy. Koman­da­ǵa 12,4 mln teńge somaǵa 50 syrǵytpa taıaq pen 16 shana sa­typ alyndy. Jańa syrǵytpa taıaqtarmen Qazaqstan quramasy S pýlyndaǵy Taılandtaǵy chempıonatta kúmis júldeger atanyp, joǵary lıgaǵa joldama men V tobynyń chempıonatynda oınaýǵa múmkindik aldy. Endi sportshylar kóktemde Slovakııa quramasymen ótetin joldastyq kezdesýge daıyndyq ústinde.

Sonymen qatar qor elimiz­diń parasportshylaryna arnal­ǵan sporttyq-júgirý pro­tez­derin jasaý boıynsha qaıy­rym­dylyq baǵdarlamasyn jú­ze­ge asyrýdy bas­tady. Dál osy paralımpıadalyq sport tú­rin­de Qazaqstan usy­nyl­ma­ǵan, oǵan sporttyq protezderdiń qymbattyǵy da sebep. Ulttyq paralımpıada komıtetiniń málimeti boıynsha, elde 70-ke jýyq aıaq-qol ampýtasııasy bar sportshy bar jáne tek bir ǵana sportshynyń júgirýge qatysýy úshin sporttyq protezi bar. Qor jalpy somasy 113,4 mln teńgege 10 protez ázirleýdi josparlap otyr. Árbir protezdik-ortopedııalyq buıym jeke bolǵanymen, sportshy aýystyrylǵan jaǵdaıda sa­lys­tyrmaly fızıkalyq para­metrleri uqsas kez kelgen parasportshy ony paıdalana alady. Qazirgi ýaqytta «Farmas» JShS óndirýshi kompanııasy pro­tez­der­di daıyndaý úshin qa­jetti ólshemder alynǵan eken.

Qaıyry mol qordyń áleý­mettik sanattaǵy balalar men jas­tardy ómirge beıimdeý, múm­­kindikterin arttyrý baǵy­tyn­daǵy ilkimdi isteriniń bir parasy osyndaı. Aldaǵy ýaqytta mundaı sharapaty mol sharalardyń aýqymy odan saıyn ulǵaıyp, shattyqqa bólenetin qarapaıym halyqtyń qatary arta túsedi dep senemiz.