Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń málimetine súıensek, jyl saıyn otandyq jol qurylysy salasyna shamamen 1,7 mln tonna bıtým qajet bolady. Aqtaýdaǵy «Kaspi Bitum» bir jylda – 360 myń tonna, Pavlodardaǵy «PMHZ» JShS – 350 myń tonna, al Shymkenttegi «Qazaq Bitum» JShS 240 myń tonna bıtým óndirýge qabiletti. Jol qurylysy boıynsha ázirlenetin jobalyq-smetalyq qujattamalardyń jıyntyǵy bir maýsymda shamamen 1,7-1,8 mln tonna bıtýmǵa suranys týdyrady. Otandyq kásiporyndarda daıyndalatyn ónim munaı shıkizatyna ıelik etetinderdiń, ıaǵnı «óńdeýge munaı berýshilerdiń» tapsyrysy boıynsha óndiriletinin de eskerý kerek. Sondyqtan Úkimet te, «QazMunaıGaz» UK» AQ kompanııasy da onyń kólemin ósirýdiń tetigin tappaı tur. Túpkilikti daıyn ónim tutynýshyǵa shıkizatty jetkizgen kompanııadan kelip túsedi. Sáıkesinshe baǵa saıasatyn da resýrsqa ıelik etetinder belgilep, rettep otyr. Byltyrǵy maýsymda bıtýmnyń tonnasy 160 myń teńgeden 250 myń teńgege biraq sekirdi. Jol qurylysyna qajet ózge de materıaldardyń baǵasy eki esege jýyq qymbattady. Osynyń barlyǵy bılik pen munaı óńdeý kompanııalarynyń naryqty baqylaýdaǵy dármensizdigin dáleldeıdi.
Jyǵylǵanǵa judyryq demekshi, bıyl «PMHZ» JShS bıtým óndirisin azaıtýdy josparlap otyr. Sońǵy eki jylda zaýytta shyǵatyn bıtým turaqty ósim kórsetip, 2021 jyly – 304,7 myń, 2022 jyly 329,6 myń tonna munaı ónimi daıyndaldy. «QazMunaıGaz» bekitken óndiristik baǵdarlamasyna sáıkes 2023 jyly Pavlodarda bıtým óndirýdiń jospary nebári 280,1 myń tonnany quraıdy.
Seriktestik bas dırektorynyń mindetin atqarýshy Saıataı Álipbaevtyń aıtýynsha, kez kelgen munaı ónimi munaı jetkizýshilerden túsetin tıeýge arnalǵan ótinimderge sáıkes júrgiziledi. Aldaǵy jospar da soǵan sáıkes túzilgen.
«PMHZ» JShS aqpan aıynyń sońynan bıtým óndirisin bastaýǵa jáne naýryz aıynda daıyn ónimdi tıep, tıisti kólemde shyǵarýǵa ótinimder bolǵan jaǵdaıda óndiris josparyn ulǵaıtýǵa daıyn. Bıtým maýsymdyq ónim bolǵandyqtan ol naýryzdan qarashaǵa deıingi aralyqta ǵana óndiriledi. Degenmen bizdiń qysqy kezeńde de bıtým óndirýge múmkindigimiz bar. Barlyq másele kelip túsetin ótinimderge baılanysty. Bul arada zaýyt tek munaı aıyratyn «separatordyń» rólin atqaratynyn túsingen abzal. Daıyn bıtýmnyń 70 paıyzy kásiporyn aýmaǵynan arnaıy avtokólikter arqyly, ózgesi temirjol kóligimen shyǵarylady. Tasymaldaý boıynsha másele týyndap kórgen emes. Alaıda bizdiń zaýytta bıtým 3 táýlik qana saqtalatynyn aıtý kerek. Odan assa ydystaǵy bıtým qatyp qalady. Bul sısternada saqtap otyratyn benzın nemese traktor otyny emes», deıdi Saıataı Álipbaev.
Jalpy, bıtým óndirý tehnologııasy – asa kúrdeli úderis. Pavlodardaǵy zaýyt mamandarynyń aıtýynsha, bir tonna munaıdan zaýyttaǵy bıtým bloginiń júktemesine jáne óndiris josparyna baılanysty 5-ten 9 paıyzǵa deıin bıtým óndiriledi eken. Iаǵnı bir tonna munaıdan 90 kılo bıtým alynady desek, bir tonna bıtýmdy daıyndaýǵa 11 tonna shıkizat qajet.
Bıtým óndirisi totyǵý kolonnasyndaǵy gýdrondardyń (munaı óńdeýdiń aýyr qaldyqtary) totyǵýy nátıjesinde júzege asady. Bıtým óndirisiniń negizgi apparattary – totyǵý kolonnalary. Munaıdan alynatyn bıtým jol salasyna, rýbemast, rýberoıd, mastıka, bıtým qaǵazy jáne taǵy basqa ónimderdiń óndirisine paıdalanylady.
Kerekýde óndiriletin bıtýmnyń nebári 10 paıyzy ǵana oblysta qalady. Qalǵany ózge óńirlerge jiberiledi. Máselen byltyr óńirdegi jergilikti mańyzy bar avtokólik joldaryn jóndeýge shamamen 35 myń tonna bıtým jumsalypty. Pavlodar oblysynyń jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy bıylǵy jospar boıynsha joldardy retteýge 40 myń tonna bıtým qajet bolatynyn habarlady. «QazAvtoJol» UK» AQ ortalyq apparatymen birlese bıtýmdy irikteý boıynsha is-sharalar jospary ázirlengen. Osyǵan baılanysty bıtým tapshylyǵy bolmaıdy dep boljanyp otyr.
Al «QazAvtoJol» AQ oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Alekseı Logvınenkonyń sózine qulaq túrsek, bul uıymnyń qajettiligi úshin bıyl nebári 4 860 tonna bıtým qajet. Oǵan shamamen respýblıkalyq tas joldardyń 123 shaqyrymy aǵymdaǵy jóndeýden ótkiziledi. Merdiger kompanııalar ónimdi óz betterimen satyp alatyny sebepti, olardyń jalpy qajettiligi boıynsha aqparat joq.
Taǵy bir másele otandyq bıtýmnyń sapasyna qatysty. Saıataı Álipbaev kásiporynnan tıeletin jol bıtýmy eýropalyq sapa talaptaryna jaýap beredi, MEMST 33133-2014 memleketaralyq standartyna sáıkes keledi degenimen, pavlodarlyq zaýyttan shyǵatyn bıtýmnyń normatıvteri byltyr kóńil kónshitpedi. «Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy» respýblıkalyq memlekettik kásiporyn mamandary Pavlodar oblysy boıynsha jolǵa tóselgen bıtýmnan 31 synama alyp, onyń 18-i talap etilgen normatıvterge sáıkes bolmaı shyqqan.
«Jol bıtýmyn elimizde qoldanys taýyp júrgen normalar boıynsha synaqtan ótkizemiz. Standart boıynsha jolǵa tóselgen bıtýmnan synama alynyp, onyń qyzýǵa tózimdiligi tekseriledi. Ulttyq ortalyqtyń zerthanalarynda ózge de sapa kórsetkishteri taldanady. Kóbine alynǵan materıal selsıı boıynsha 25 gradýs ystyqta sozylý qasıetinen aıyrylatynyn baıqatady. Jolǵa tóselgen bıtýmnyń tozýǵa qarsy qabileti joǵary bolýy kerek. Eger bul kórsetkishi anaǵurlym joǵary bolsa, onyń asfalt-betondy qospany baılanystyratyn bastapqy sapasy uzaq jyldar boıy óz qasıetin joǵaltpaıdy», deıdi ortalyqtyń tájirıbeli qyzmetkeri Oleg Levchenko.
Pavlodar oblysy
