Qaıyrym men meıirim

Bıyl Qazaqstan qaıy­rym­­dylyq jasaý kórset­kishi bo­ıyn­sha álemniń 50 eli­niń qa­tary­na erkin enip, turaq­ty tizim­degi 40-orynǵa turaq­taǵan eken. Mundaı derek­ti amerıka­lyq «The World Giving Index» monıtorıngtik ındeksi jarııalap otyr.

Zertteý júrgizilgen 119 eldiń ara­­­sy­nan qara úzip, 40-oryn­nan ta­by­lý­dyń bir erekshe aı­tar tusy bar: bu­ǵan deıin atalǵan ın­deks bo­ıyn­sha 54-orynda bolyp kelgen eli­miz bıyl birden 14 kórsetkish bo­ıyn­sha ilgerilep, 40-oryn­nan kórindi.

Aıtpaqshy, bul jerde «The World Giving Index» monı­to­rıng­tik ındeks adam­dardyń ju­myla kórsetken kómeginiń kóle­mine qatysty derekterdi negizge alǵan. Iаǵnı bul elimizde qıyndyqpen betpe-bet kelgen adamdarǵa qoǵam bolyp jumylyp qol ushyn sozý úrdisi qalyptasqanyn bildiredi.

Elimizde ártúrli baǵyt bo­ıynsha halyqpen etene baılanysta 17 myńnan astam ÚEU belsendi jumys isteıdi. Al «Egov» portalyna tirkelgen 41 qaıyrymdylyq qory bar eken. Onyń biri – «Hareket» qoǵamdyq qaıyrymdylyq qory.

Uıym 4 jyl ishinde úısiz qalyp, ómirde qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan jetim balalarǵa, múmkindigi shekteýli jandarǵa, kópbalaly jáne az qamtylǵan 500-den astam muqtaj otbasyǵa halyq bolyp asarlatyp, 2 myń balanyń baspanaly bolýyna járdemdesti. «Aq jol-M» qoǵamdyq qory da ashylǵaly beri balalardyń serebraldi kemistigi, aýtızm, epılepsııamen aýyratyn, sondaı-aq kózi kórmeıtin, qulaǵy estimeıtin 800-den astam jetkinshekti qabyldap, jurtshylyq kómegimen em-dom jasaǵan.

О́tken jyly Prezıdent bastama­sy­­men qurylǵan «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qory da azamattardyń naqty máselesin sheshýge baǵyttalǵan. Eki jyl ishinde qorǵa 131,7 mlrd teńge qarajat jınalǵan. Sonyń negizinde 20-dan astam baǵdarlama iske asyrylyp keledi. Máselen, erekshe bilim berý qajettiligi bar balalarǵa arnalǵan 98 arnaıy mekteptiń materıaldyq-tehnı­kalyq bazasyn nyǵaıtqan. Bilim aqysyn óteý qıyndyǵyna tap bolǵan 1,5 myń jas pen stýdentten ótinim túsip, muqtaj abıtýrıentterge arnap 85 joǵary oqý ornyna úsh-úshten grant bóldi. Buǵan qosa Astana qalasy densaýlyq saqtaý basqarmasyna sırek kezdesetin kórý nervteri zaqymdalǵan jáne julyny buzylǵan Devık aýrýyna shaldyqqan 3 emdelýshige «Rıtýksımab» dárisin jetkizdi. Naýqastarǵa 1,8 mln teńge somasyna dáriniń 7 qutysy satyp alynypty.

«Súringenge – súıeý, qınalǵanǵa – demeý» bolý qazaqtyń qanynda bar qasıet. Bizde osylaı jurtshylyqtyń birligin bekemdep, yntymaǵyn arttyratyn salt pen dástúr jalǵastyǵy saqtalǵan. Ejelden enshige tıgen bul dúnıelerdiń biri umyt bolsa, endi biri zamanmen transformasııalanyp, uıyǵan ulttyń qundylyǵyn kórsetip tur. Onyń biri ári biregeıi Asar dástúri bolsa kerek. Bul dástúrdiń ereksheligi de sol, adamdar birlesip úı salyp, basqa da ıgi maqsatta bir-birine kómektesip, qol ushyn sozady. Osy ıgi isti búginde Z urpaqtyń boıyna sińirip júrgen qaıyrymdylyq qory – «Asar-Ume».

– «Asar-Ume» qaıyrymdylyq qory 2019 jyly quryldy. Alǵash úsh adamnan bastaǵan top, qazir 15 azamattyń basyn biriktirip otyrǵan úlken uıym. Elimizdiń túkpir-túkpirinde volonterlerimiz bar. Negizi qor ashylǵan kezden bastap 600-ge jaqyn otbasynyń úıli bolýyna halyq bolyp járdemdestik. Bastapqyda Almaty qalasyndaǵy kópbalaly otbasylar, onyń ishinde kámelet jasqa tolmaǵan segiz balaly shańyraqqa kómektestik. Keıin aqyryndap jeti, alty, bes balaly dep otbasylardy iriktep, sodan soń respýblıkanyń basqa da óńirlerine shyǵyp, asarlatyp, mine, kúni búginge deıin ıgiliktiń izin jalǵap kelemiz. Biz synyqtan syltaý taýyp, syldyrlaı ketken shańyraqtan, shynaıy muqtaj otbasylardy ajyratý úshin biraz ýaqyt qujattaryn tekserip, moderasııa jasaımyz. Eger ózge qalalarda bolsa, ol jaqtaǵy eriktilerimiz sol úıge baryp, jaǵdaıymen tanysyp, bizge habarlaıdy. Búginde ońtústikten, ásirese Shymkent qalasynan óte kóp otbasylar ótinish jazady, – dedi qaıyrymdylyq qordyń  aımaqtyq dırektory Baýyrjan Ahmetov.

О́tken jyldyń ózinde qorǵa kómek surap 280-ge jýyq otbasy ótinish tasta­ǵan. Olardyń qajettiligine qarajat ár juma saıyn qarapaıym halyqtan jınalady. Tipti keıde ár óńirdegi atymtaı jomart azamattar qomaqty qarjy bólip, muqtajdyń talǵan ózegine talǵajaý tapqan.

– Bir kúni bizge ótinish tastaǵan kóp­balaly ana habarlasty. Memleketten beretin járdemaqysynyń kólemi ósipti, ózin tizimnen alyp tastaýyn ótindi. Sebebin bylaısha túsindirdi: «Menen de jaǵdaıy tómen, sizderdiń kómekterińizge muqtaj jandar bar» dedi de, rahmetin aıtyp telefon tutqasyn qoıa saldy. Arada eki-úsh aı ótti. Jańaǵy áıel qaıta habarlasty. Aıtýynsha, ólkesindegi bir kásipker qalanyń ortalyǵynan úsh bólmeli páter syıǵa bergen. Bizdiń kózimizge birden jas keldi. Kórdińiz be? Meıirimge toly júrektiń izgi nıetine Alla taǵala qandaı shapaǵatyn kórsetti, – dedi qordyń negizin qalaýshylardyń biri Ashat Nurmashev.

Tań atqan jerde, kún batady, al qaıǵy bar jerde, qýanysh ta bolady. Biraq alty balanyń anasy Araılym Satybaldıevanyń 15 jyldyq ǵumyry ýaıym men qaıǵydan kóz ashpady. О́ıtkeni jalǵyzbasty ana jyldar boıy páter jaldap, ózgeniń úıin panalap kelgen. Aılyǵy shaılyǵynan aspaı, balalaryn jalǵyz ózi asyrap jatqan ananyń jaǵdaıyna qanyq bolǵan «Asar-Ume» qaıyrymdylyq qory, vıdeoǵa túsirip, áleýmettik jelige júktedi. Sodan keıin, ýaıym men muńǵa toly ómiri qýanyshpen órildi. О́ıtkeni beınejazbany kórgen halyq, birden asarlatyp, qarjy jınaqtady. Qazaqtyń «kóp túkirse – kól» degen ataly sózi altyn qursaqty ananyń armanyn oryndaýǵa sep boldy. Dúıim jurt kópbalaly otbasyǵa bes bólmeli úı alyp berdi.

– Men óte qýanyshtymyn, jaqynda qonys toıyn toıladym. Qazir jaǵdaıym jaqsy, ákimdikte aqyly qoǵamdyq jumystar atqaramyn. Basty problema úıli bolý máselesi sheshildi. Endi birtindep turmysymyz jaqsarady dep úmittenemin. Armanymnyń oryndalýyna sebepshi bolǵan qaıyrymdylyq qoryna, atsalysqan barsha azamatqa alǵysym sheksiz, – deıdi A.Satybaldıeva.

Qolynda sábıi bar áıel taksı júrgizý­shisi de kóptiń esinde bolar. Áleýmettik jelide taraǵan beınejazbada astanalyq kelinshek bes aılyq shaqalaǵymen taksı júrgizýshisi bolyp qyzmet kórsetip júrgen. Ony kórgen jurtshylyq asarlatyp, «Biz birgemiz» qoǵamdyq qory atynan baspana syıǵa tartty. Osylaısha, otandastar aýyzbirshiliginiń arqasynda kúrmeýge kelmeıtin qysqa jipten bútin kıiz úı qurdy.

– Ne degen baqyt, sene alar emes­pin. Sizderge kóp rahmet! Men áli sen­beı­min! Kireberiste balalarmen túnep qalǵan kúnderim boldy. Kúndiz páter izdedim, biraq kishkentaı balalarym bolǵandyqtan, eshkim maǵan úıin jal­dap turýǵa bergen joq. Men qazir óte qýanyshtymyn. Sizdeı meıirimdi jan­darǵa myń alǵys! – dep Ásel esimdi ke­lin­­shek júrektegi sózderin jetkizgen edi.

Túrkııadaǵy apatta da baýyrlar qur qol otyrmady. Qaı kezde de «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shy­ǵa­­­ryp», túrik aǵaıynǵa tonnalap kıim-­keshek, medısınalyq quraldardan basqa, ózimizdiń bilikti mamandardy da jóneltti. Teledıdardyń ar jaǵynan qansha otandasymyz janyn shúberekke túıip, qırandylar astynda qalǵan azamattardyń tez tabylýyna duǵa etip, jabyrqaǵan jandarǵa demeý boldy.

Jahandy dúrliktirgen koronavırýs tóbeden tóngende el arasynan eriktiler shyǵyp, kún-tún demeı áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylarǵa dári-dármek, azyq-túlik tasydy. Qy­ryq kún qyrǵynǵa, myń kún súrginge ushy­ratpaı, jumyla járdemdesti. Ár oblys, aýdandarda júrekteri eljiregen el-jurt, jas pen jasamys, kásipkerlerden bastap, memlekettik qyzmetkerler, tipti bir aılyqqa qaraǵan qarapaıym turǵyndarǵa deıin qaltadaǵy baryn berip, aǵaıynnyń alǵysyn aldy.

«Keń bolsań, kem bolmaısyń» degen sózdi urandatyp, halyqtan balaqaı­lardyń emine dep qarjy jınap, ózge­lerdiń jaqsylyq jasaýyna sebepker bolyp júrgender de bar. Onyń biri – bloger Janserik Qadyrbaev. Ol óziniń Instagram-daǵy paraqshasy arqyly tarazdyq Aısezim esimdi baldyrǵannyń em-domyna asarlatyp, úsh kúnde 106 mln 700 myń teńge qarjy jınady. Bul elimizdegi eń aýqymdy tarıhı kómek edi.

– Kádimgideı túnde uıyqtaıdy. Bi­raq tańerteń oıanbaı qalý qaýpi bar. Belgisizdik. Onyń mata neırondarynyń ólip jatqany bizge kórinbeıdi. Kúnde uıyqtaǵan saıyn, qyzymyz bizben birge oıansa eken degen úmitpen uıyqtaımyz, – dedi Aısezimniń ákesi. Búginde baldyr­ǵannyń emi jalǵasyp jatyr. Balaqaı óz ómiri úshin áli de kúresip júr.

– Meni ózgelerdiń jaqsylyq ja­saýy­na Alla taǵala sebepker qylyp otyr. Biz 12 múshemiz saý, jaryq dú­nıeni kóremiz, júre alamyz. Qalaǵan zatymyzdy ala alamyz, jasaı alamyz. Osynyń barlyǵyna shúkirshilik etip, shyn júrekten ózgelerdiń jaǵdaıyn kórip, barymen bólise bilgen jandar, osyndaı qundylyqtardy boıyna sińire bilgen sizder – qazirgi zamannyń batyrlarysyzdar. Zulymdyq, qataldyq bárin alyp tastap, tek meıirimdi júrekpen qolymyzdan kelgenshe kómektese bereıik, – dedi J.Qadyrbaev.

Amal qansha, qaıyrymdylyq syndy qaıyrly qasıet bárine birdeı tán emes. «Taıaqtyń eki ushy bar» demekshi, qazir pendelik peıili tarylyp, qarjyǵa qunyǵyp, túıeni túgimen, bıeni búgimen jutatyn jemsaýy keń jemqorlar da jetedi. Áldebireýdiń aýrýyn jamap, halyqtyń jomarttyǵyn barmaq bas­ty, kóz qysty áreketke aınaldyryp júrgender de kezigedi. Tipti elordanyń ózinde saýda ortalyqtarynda ótken-ketken jurtshylyqtan sadaqalatyp aqsha alyp, qaltasyn qampıtyp júrgen talaıdy kóz kórgen. Já, ony qoıshy…«Men kómekke muqtajbyn» dep saý aıaǵyn baılap, kıimmen jasyryp, arbaǵa tańy­lyp, qaıyr surap jan baǵyp otyr­ǵan­dardy da sanaýǵa saýsaq jetpes. Bireýler tańdansa, endi biri joqqa shyǵarar. Alaıda sanasy jetkender, sál oılanar...

Toqsan aýyz sózdiń túıinin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń osydan bes jyl buryn Jastar jylynyń jabylý jáne Volonter jylynyń ashylý saltanatynda aıtqan sózimen qory­tyndylasaq.

– Volonter jyly barshamyzǵa, ásirse jastarǵa úlken jaýapkershilik júkteıdi. Sondyqtan sizderdi osy ıgi bastamaǵa belsendi atsalysýǵa shaqyramyn. Jastarymyz muqtaj jandarǵa kómek qolyn sozýǵa árdaıym daıyn bolýy kerek. Qaıyrymdylyq pen meıirimdilik – qanymyzǵa sińgen qasıet. Qazaqta asar jasap, bir-birine kómektesip, qoldaý kórsetý dástúri bar. Onyń volonterlikpen úndesetindigi sózsiz. Bul iste biz belsendi jastarymyzǵa zor senim artamyz. Elge qyzmet etý tek bilimdi ǵana emes, namysty da talap etedi. Jas urpaqtyń ar-namysy joǵary bolsa, memleketimizdiń mártebesi bıik bolady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.