Estý qabiletin joǵaltý búgingi tańda álemde eń kóp taralǵan sensorly múgedektik qataryna kiredi. Beti ármen desek te, DDU boljamyna sensek, 2050 jylǵa qaraı jer betinde 2,5 mıllıardqa jýyq adam ártúrli dárejeli estý qabiletin joǵaltýdan zardap shegýi yqtımal eken. Al onyń 700 mıllıonǵa jýyǵy reabılıtasııalyq kómekke muqtaj bolyp qalýy ǵajap emes. Sondyqtan qulaq máselesinde beıǵamdyq tanytý eldiń densaýlyǵyna aıtarlyqtaı zııan keltirýi múmkin.
Biraq keshegi kúnge deıin mıkrotııa jáne atrezııamen týǵan balalar shetelderde emdelýge májbúr bolyp kelgenin bilemiz. О́tken jyly Qazaqstanda osy patologııamen dúnıege kelgen 600-den asa bala bar ekeni aıtyldy. Bul rette estý qabileti máselesiniń jaı-japsaryn Almatydaǵy №5 qalalyq klınıkalyq aýrýhananyń joǵary sanatty sýrdolog-otorınolarıngolog dárigeri Naılıa Tólepbekovadan surap kórdik.
«DDU qulaq saýlyǵy men estý qabiletin qorǵaýǵa arnaýly kún belgilegenin bilesizder. Jyl saıyn 3 naýryzda qulaq aýrýlary men estý qabiletin joǵaltqan adamdarǵa kómektesýdiń mańyzdylyǵyn kórsetý úshin aqparat taratýǵa, BAQ pen densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ulttyq saıasatty júrgizetin tulǵalardyń nazaryn osy máselege aýdarýǵa umtylamyz. Rasynda, qazirgi kúni qulaǵy nashar estıtin, qulaq aýrýlaryna shaǵymdanatyn pasıentter kóbeımese, azaıǵan joq. DDU deregi boıynsha, kereńdik pen estý qabileti buzylýynan shamamen 360 mıllıon adam zardap shegedi. Estimeı qalý, sańyraýlyqtyń túpki sebepterin tuqym qýalaıtyn keselderden izdeý kerek. Sol sııaqty qulaqtyń sozylmaly ınfeksııalary men qyzamyq, qyzylsha, shyqshyt beziniń qabynýy, menıngıt te asqyna kele qulaqtan aıyrýy múmkin. Sondaı-aq keıbir dárilik preparattar men qorshaǵan ortanyń zııandy faktorlary, birinshi kezekte, shýdyń áseri bolýy múmkin. Medısına mamandarynyń pikirinshe, kóp jaǵdaıda sańyraýlyq pen estý qabiletindegi barlyq kemshilikti olardyń alǵashqy damý kezeńinde, ıaǵnı asqynbaı turǵan kezde joıýǵa nemese qalpyna keltirýge bolady. Dárigerler eń utymdy alǵyshart retinde turǵyndardy ımmýnızasııalaýdy, bala men ana densaýlyǵyn qorǵaý, eńbek gıgıenasyn saqtaýdy usynady», dedi N.Tólepbekova.
Naılıa Málikqyzynyń aıtýynsha, qazirgi tańda sańyraýlyq pen aýyr dárejeli kereńdikti dári-dármekpen emdeýdiń tásili joq. Eń tıimdi emdeý joly (qalypqa keltirý) – kohlearly ımplantasııa. Qazaqstanda qulaǵy nashar estıtin nemese estý qabiletin múlde joǵaltqan pasıentterge arnalǵan kómek kórsetý baǵdarlamasy 2007 jyldan beri jumys istep keledi. Mysaly, Almatydaǵy №5 qalalyq klınıkalyq aýrýhanada 1500-deı operasııa jasalyp, osy tásildiń tıimdiligin kórsetip otyr.
«Bizdiń pasıentterimiz qazir mýzykamen aınalysady, halyqaralyq konkýrstarda (Varshava, «Ulýlar yrǵaǵy» festıvali) 1-oryn alyp jatyr, mektepke deıingi mekemeler men mektepterde, joǵary oqý oryndarynda oqıdy. Saýyqqannan keıin jumysqa ornalasyp, el qatarly ómirden óz ornyn taýyp jatyr. Estý qabiletinde kináraty bar adamdar úshin bul – úlken jetistik. Árıne, munyń barlyǵy – medısına mamandarynyń kómeginiń arqasynda atqarylyp jatqan ister. Eger kereńdik máselesine keletin bolsaq, ony da sheshýge bolady. Nazarda ustaıtyn eń basty qaǵıda – aýrýdyń aldyn alý, dárigerge ýaqytynda qaralý, durys em qabyldaý, belsendi jáne tıimdi skrınıngtik baǵdarlamalardy der kezinde ótkizip turý. Bul rette aýdıologııalyq skrınıng jasaý jáne náreste kezden qulaq saýlyǵyna mán berý – estý qabileti aıtarlyqtaı buzylǵan pasıentterdi emdeý men qalypqa keltirýde únemi nazarda ustaıtyn mańyzdy fakt. Osy salanyń mamandary biledi, 2021 jyly DDU estý qabileti máselelerine arnalǵan baıandama jasady. Munda estý qabiletin joǵaltýy yqtımal nemese sondaı dertke shaldyqqandar sanynyń artqany aıtyldy. Baıandamada qulaq saýlyǵy men estý qabiletin qorǵaýdaǵy «H.E.A.R.I.N.G.» eń mańyzdy keshendi jeti sharanyń biri retinde shý deńgeıin baqylaý, qatty shyǵatyn dybystar áserin tómendetý kórsetilgen. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, álemdik deńgeıde turǵyndardy ımmýnızasııalaý, bala men ana saýlyǵyn qorǵaý, eńbek gıgıenasyn saqtaý (óndiristik dybystar) qajet. Árbir adamǵa muny qarapaıym tilmen bylaı túsindirýge bolady: basyna maqta oralǵan taıaqshany, tis shuqyǵyshty, túıreýish sııaqtylardy qulaq qýysyna jolatpaý kerek. Jurt osy zattarmen qulaq tazalamaýdy, las sýda jýynbaý, bógde adamdardyń qulaqqabyn paıdalanbaý, qulaqqappen daryldaǵan mýzykany uzaq tyńdamaýdy únemi qaperinde ustaýy qajet», dedi sýrdolog-otorınolarıngolog dáriger.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda 150 myńnan asa múldem estimeıtin jáne nashar estıtin pasıent bar. Tek Almaty qalasynyń ózinde estý qabileti nashar 10 myńnan asa adam turady. Al 2019 jyly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi múgedek azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý maqsatynda múgedek adamdar men olardyń otbasylaryna aqparattyq, konsýltasııalyq, zańgerlik jáne psıhologııalyq qoldaý kórsetip, jumysqa ornalasýǵa járdemdesetin «Ten Qogam» áleýmettik qoldaý ortalyǵynyń tujyrymdamasy ázirlenip, bul joba elimizdiń barlyq óńirinde júzege asyrylyp jatyr.
Qazaqstandaǵy alǵashqy «Ten Qogam» ortalyǵy Almatyda 2020 jyldyń mamyr aıynda ashyldy. Ortalyq sýrdotehnıkalyq quraldarmen qamtamasyz etilgen, onda eresektermen birge balalar da kómek ala alady. Ortalyqqa múgedektigi bar adamdar, onyń ishinde olardyń ata-analary men jaqyndary júgine alady. Bizdiń ortalyqta áleýmettenýge kómektesetin psıholog keńes beredi», deıdi «Ten Qogam» estý qabileti buzylǵan adamdardy áleýmettik qoldaý ortalyǵynyń basshysy Amanbıke Erǵalıeva.
Bul ortalyq estý qabileti nashar nemese múlde estimeıtin azamattarǵa jumys tabýǵa, óz isin ashýǵa kómektesýge umtylyp otyr. Ádette, olar kóbinese aıaqkıim jóndeý sheberhanalary, tigin atelesi, taksı, kıim dúkenderi, qoldan jasalǵan buıymdar, sonymen qatar qurylys, kassada qyzmet kórsetý, taýarlardy ólsheý, oraý salalary men baspahanalardan jumys taýyp jatady. Jattyqtyrýshy bolyp ta jaldanady.
Sondaı-aq respýblıka boıynsha estý qabileti shekteýli jandarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan 24 mektep bar. Almatyda olardyń ekeýi ornalassa, bular – estý qabiletin túzetýge arnalǵan №1 jáne 5 estý qabileti arnaıy túzetý mektepteri. Bul jerde olarǵa arnaıy jaǵdaı jasalǵan, túlekterdiń úsh kolledj ben Týrızm jáne sport akademııasynda joǵary jáne orta bilim alýǵa múmkindikteri bar.
ALMATY
