Artyq shyǵyn aýylda da bar

Aýylda tursaq ta Elbasy sózine qulaq túre júretin ádeti­miz. Prezıdenttiń kúndelikti talap-tapsyrmalaryna da zer sala qarap, soǵan oraı aınaladaǵy tirshilik tynysyn da bir aýyq baǵamdap otyramyz. Elbasy tapsyrmalary men saıasatyn qoldap, ony árdaıym basshylyqqa alyp otyrý ol barsha Qazaqstan aza­mattarynyń birinshi kezektegi basty mindeti bolýǵa tıis dep bilemiz. Umytpasam, ótken jyly Pre­zı­dent keńeıtilgen bir májilis­te birqatar oblys basshylaryn ornynan turǵyzyp, aýmaqta júrgizilip jatqan qury­lys jumystarynyń sapasy men oǵan jumsalyp jatqan qarajat shyǵynyna nege muqııat qaramaısyzdar, son­da oǵan kimniń jany ashýy kerek degendi aıtyp, qatań talap qoı­ǵany bar. Son­shalyqty kóp qarajat jumsaıtyn shekten tys alyp qurylys kimge kerek degendeı de pikir bildirgen edi. Iá, sol bir bıik minberden aıtylǵan ózekti máseleniń mán-jaıyn alys aýyldardaǵy bizder jaqsy bilemiz. О́ıtkeni, ony kúndelikti kórip-bilip júrmiz. Demek bul tapsyrmalardan Prezıdenttiń barlyq jaǵdaıdy tolyq biletinin, habardar ekenin jazbaı tanýǵa bolady. Qane, biz de aýylda atqarylyp jatqan qurylys jumystarynyń barysyna kóz júgirtip, baǵamdaýdan ótkizip kóreıikshi. Mysaly, ótken jyly aýda­nymyzdyń Ekpindi, Keńesodaq jáne Sarybulaq eldi meken­derinen medpýnktter salynyp, paıdalanýǵa berildi. Bul endi alystaǵy aýyldar úshin úlken qýanyshty jaǵdaı. Munyń bári árıne, eldi damytyp, qalaıda halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý úshin jasalyp jatqan Úkimettiń sheksiz qamqorlyǵy ekeni belgili. Biraq, solaı eken dep memleket qarjysyn ońdy-soldy shasha berýge de bolmaıtynyn esten shyǵarmaýymyz kerek shyǵar. Bir mezgil janashyrlyqpen qaraǵandy jón dep bilemiz. Osy oraıda atap aıta ketýimiz kerek, álgi joǵaryda paıdalanýǵa berilgen medpýnktterdiń árqaı­sysyna kemi 33 mıllıon teńge, tipten, keıbirine odan da kóp qarajat jumsalǵan, árıne, oblystyq bıýjetten. Endi osy qurylystyń kólemin aýyldyń naqty jaǵdaıymen salystyryp qarasańyz artyq ketip jatqan tustary kóp-aq. Mynaǵan qarańyz, Keńesodaq aýylynda bar bolǵany 60-aq úı turady, halqynyń sany 400-ge jeter-jetpes qana. Solaı bola tura bul eldi mekenge turǵyzylǵan medpýnkt 7 bólmeni quraıdy. Ár bólmeniń aty bar, esigine dabyraıtyp jazyp qoıǵan. Biraq, ishin ashyp qarasańyz, onda sonshalyqty bir qyzý júrgizilip jatqan jumysty kóre almaısyz. Bosqa tur. Bul sııaqty halyq sany az aýylǵa em qabyldaý men egý bólmeleri qos-qostan nege kerek? Aýyldyq aýrýhana bolsa bir sári, al, medtirek úshin dabyradaı eki bólmege kelip turǵan eshqandaı da bir zárýlikti kóre almadyq. Bizdi taǵy bir tańǵaldyrǵany, ol dári taratý bólmesi boldy. Akýsher A. Joldasovanyń aıtýyna qaraǵanda, aıynda-jylynda demekshi oqta-tekte, onda da suranys túsken jaǵdaıda ǵana aýdannan kelgender osynda otyryp dári-dármek taratady-mys. Bul bir, ekinshi, bul medpýnktte kúnine ári ketkende 4-5 naýqasqa ǵana egý jumystary júrgiziledi eken. Egý bólmesindegi qoldanylǵan medısınalyq quraldardy zalalsyzdandyratyn arnaıy apparatty bir jyldan beri áli paıdalanǵan joqpyz, sondaı-aq bizdegi 4 muzdat­qyshtyń ekeýi ǵana isteıdi, deıdi A.Jol­dasova. Al, sol istep tur degen muzdatqyshtardyń ishinde eshnárse joq. Olaı bolsa onyń istegeni ne, istemegeni ne? Solaı bola tura olar qan­shama qara­jatqa alynǵan. Aký­sher bólmesi qajetti qural-jabdyq­tarmen tolyq qamtamasyz etil­megen. Tek áıelderdi kóretin ústel­diń qaraqan basy ǵana tur. Bólmedegi jaryqshamdar bolsa salbyrap, áne-mine túsip keterdeı. Medpýnkttiń osyndaı jaǵ­daıyna qarap, esil ǵana jelge ushqan memlekettiń qarajattary-aı dep qynjylmasqa amalyń joq. Bul mekemede bar bolǵany eki-aq maman jumys isteıdi. Biri feld­sher, ekinshisi orta býyndy akýsher. «О́kinishke oraı men halyq sanynyń jetispeýine baılanys­ty qysqartylyp otyrmyn», dedi Aıgúl taǵy da qynjyla sóılep. Árıne, bastapqy kezde durys esep, naqty jospar bolmaǵannan soń osylaı qysqartýǵa ushy­raý zańdylyq. Biraq, kadr qysqarǵanymen artyq bólmege ketken shyǵynnyń qaıtyp ornyna kelmesi anyq qoı. «Qýyrdaqtyń kókesin, túıe soıǵanda kóresiń» demekshi, dál osy Keńesodaq sııaqty 60 shaqty ǵana tútin turatyn Juldyz aýylynda qudaı-aý, qaısybir jyly 9 bólmeli álgindeı medpýnkt turǵyzylǵan kezde «Oıbaı-aý, alaqandaı ǵana aýylǵa sonshalyqty qarajat jumsap mynadaı úlken jaıdy salýdyń qajeti qansha edi, memleket qarajatynyń qaıda ketip jatqanyn suraıtyn sonda janashyr eshkimniń bolmaǵany ma?» dep aýyl turǵyndary alǵash qýanǵanymen sońynan aýyzyn asha tań qalǵany esimizde. Osynshama bólmeniń tek eki-úsheýin ǵana qystyń kúnderi pesh jaǵyp paıdalanǵany bolmasa, qalǵandary qaraýsyzdyqtan tozyp barady, deıdi sondaǵy mektep dırektory A.Aqbaev. Al, Terekti aýlynyń turǵyny M.Aımurzaev bolsa «Bizde de sol jańadan salynǵan medpýnkttiń ishinde onda qyzmet isteıtin mamanǵa qaraǵanda ból­me sany kóp. Aı­nal­dyrǵan eki mamanǵa 4 bólmeden tıedi. Al, biz sııaqty shaǵyn aýylǵa 3-4 bólmeden artyǵy tipten kóptik etedi», deıdi. Mine, aýyldaǵy qurylys jumystary týraly aıtqanda tek medpýnkttermen ǵana shektelip qalý múmkin emes. Bala sanyna shaqqanda anaǵurlym úlken aýdandaǵy jańadan salynǵan L.О́teshov, M.О́temisuly men Qaınar orta mektepterindegi bos turǵan bólmelerdi kórgende ishiń ashıdy. Osyndaı artyq-aspaı, rásýa tirlikterdi kórip otyryp «Munshalyqty asyra silteý sonda kimderdiń paıdasyna sheshilip otyr eken?» degen kúdikti saýaldardyń mazalaıtyny da ras. Alǵashqy jobalyq-smetalyq qujattardy ázirleý kezinde jer­gilikti jerdiń jaǵdaıyn tolyq zerdelemegendiktiń kesiri bul.  Serikbaı TURJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy, Báıdibek aýdany.