Qaısar qyz

On jasynda sırek kezdesetin qaterli dertke ushyrap, ómirge degen qushtarlyǵy men sarqyl­mas erik-jigeriniń arqasynda dertti jeńip shyqqan Jámıla Bah­tııarqyzymen bolǵan kezdesý­den alǵan áserimizdi aıtyp jetkizý qıyn. Al shyǵarmasyn oqyp otyryp keıipkeri – qarshadaı qyz­dyń shydamdylyǵyna tańǵala­­syz, ózine degen senimine súısinesiz, birde onymen birge muńǵa batasyz, ol muńnan da keıipkerdiń ózi alyp shyǵady. «Ákeshim, anashym, nege men? Ne úshin?.. Qarańǵylyq. Jalǵyzbyn. Jadymda saqtalǵany osy ǵana. Biraz ýaqyt ótip, qaıta oıandym. О́zime belgisiz, qarańǵy, jat álemde oıandym. Sol álemniń keńistiginde samǵadym. Boıymdy baýraǵan álsizdik, janymdy ashyt­qan dert bir sátte ǵaıyp boldy. Ol álemde meni eshkim kórmeıtin, al men barlyǵyn kórdim. Úzilgen úmitterdiń, izgi tilekterdiń, ańqaý júrekterdiń arasynda qalyqtaı ushtym. Essiz jatqan adamdar­dyń júrek únin tyńdadym. Aq jú­rek­ter: «О́mir súrgim keledi» dep baıaý bolsa da, úzilissiz soqty. Bul jer – jansaqtaý bólimi edi», deıdi ómir men ólimniń arasynda jatqan Jámıla.

Iá, Jámılanyń «Báıshe­shek» atty týyndysy osylaı bastalady. Ákesi Bahtııardyń aıtýyn­sha, o basta Jámıla óz ómirin ór­nektep jazýdy maqsat etpegen. Adam aǵzasyndaǵy búkil bul­shyq etterdiń saldanýyna soq­tyratyn «mıastenııa» degen óte sırek kezdesetin nevralgııalyq aýrýǵa shaldyqqan qyz dert salda­rynan tura almaı, júre almaı, sóıleı almaı qalǵan kezinde aınalasyndaǵylarmen qaǵazǵa ja­zyp sóılesetin bolǵan. Sóıtip, kúndelik jazýdy ádetke aınaldy­rypty. «Onda úlken synaqtan ót­kizgen Jaratqan Iemizge, aınalasynda quraqtaı ushyp qyzmet etken ata-anasy men týystaryna, aq halatty abzal jandarǵa alǵys aıtady. Atasy men ájesiniń týǵan kúni qarsańynda jaqyndaryna tosynsyı jasaǵysy kelip, estelikteri boıynsha daıyndaǵan qoljazba­syn jiberipti. Bul bizge shynymen tosynsyı boldy!», deıdi Bahtııar Áltaıuly. Jas qalamger Jámıla Baqtııarqyzy «Báısheshek» týyndysy arqyly Jaratýshyǵa áke-sheshesiniń, týystarynyń júzine qýanysh shýaǵyn syılady, alǵy­syn bildirdi. Al taǵdyr synaǵy­men kúresýge jetelegen bula kúsh – senim boldy. «Jámılanyń ba­synan ótken qıly taǵdyryn baıandaı­tyn bul kitap meni birden baýrady. Jata-jastana oqydym. Osylaı­sha, qalamger qyzdyń qarym-qabile­tin moıyndadym. Qazirgi qoǵamda ­kóp áke balalary aýyr dertpen aýy­ryp qalsa, anasynan kórip, otbasyn tastap ketip jatady. Sondaı kezde búkil qıyndyq ananyń ıyǵyna túsedi. Osyndaı aýyrtpalyqty qaıyspaı kóterip júrgen batyr analarymyz búgingi qoǵamda qan­shama. Al Baqtııar kerisinshe, ár­daıym qyzynyń qasynan tabyldy. Janyna jebeý boldy. Qyzyn dertti jeńip shyǵýǵa jigerlendir­di. Alla Taǵala eshkimdi balamen synamasyn, áke-shesheniń kóziniń qarasy men aǵyndaı balapandary aman bolsyn», deıdi elimizge belgili jazýshy-jýrnalıst Kúlııa Aıdarbekova.

Kúndelik retinde taǵdyry­nyń jelisinde jazylǵan kitapty Jámıla QazMÝ-da oqyp júrgende osydan 3-4 jyl buryn bastapty. Alaıda pandemııa kezinde qalamyn qańtara turýyna týra kelgen. Keıin qaıta qolǵa alyp, jazýǵa kirisedi. «Bul kitap qıyndyqty asqan sabyrmen ótkizgen jap-jas jannyń júrek lúpilinen kelgen ımanı habar. «Báısheshek» – taǵdyr týraly jazylǵan kitap» dep baǵa beripti belgili jazýshy Áshirbek Kópish kitaptyń alǵy sózinde. Hıkaıat­tyń bas keıipkeri Jámılanyń ózi. Iаǵnı oqıǵa qarshadaıynan kúr­deli keselge dýshar bolǵan óziniń atynan baıandalady. Kitap betin paraqtaǵan saıyn syrqatynyń tezirek jeńildep, aıyqqanyn qa­lap, tileýles bolyp otyrasyz. Dertti jeńgenin bilip qýanysh­tan janyńyz masaırap, kitap ke­ıip­keri aıryqsha jaqsy kóretin báısheshekke toly keń dalanyń saf aýasymen tynystaǵandaı áserde bolasyz. Avtor shyǵarmasynda senim men tazalyqtyń, jaqsylyq pen úmittiń belgisindeı báıshe­shek gúliniń paıda bolý tarıhyna tán ádemi ańyzdy tilge tıek etedi. Budan keıin on jyl boıy basynan ótkergen uıqysyz-kúlkisiz, azapty kúnderi baıandalǵanda ja­nyńyzdy sala járdemdeskińiz ke­ledi. Avtormen birge aýyr halde jatqan adam úshin ýaqyttyń tym baıaý jyljıtynyn sezinip, «oılanyp ta, jylap ta, kúrsinip te, tipti kúlip te úlgeresiń». «Oıym shatasyp ketti. Iá, mektep baıaǵyda umytylǵan áńgime. Qazir maǵan bir kúndik ómirden artyq esh nár­seniń de keregi joq. О́lim jaıly oılaǵym kelmese de, oılaımyn» degen baıandaýǵa jetkende tipten degbirińiz kete bastaıdy. Alladan amandyǵyn surap, jaman oıdan tez aryltýyn ótinesiz. Degenmen ómirge degen qushtarlyǵyn bilip, sabyrǵa kelesiz. «Senim, úmit degen úkilengen sezimder bizdi alǵa qaraı jeteleıdi. Al eseıe kele olardan alystap ketemiz. Men aýrýyma jeńil qaradym, ony qa­byldadym, jaqsy kórdim jáne kú­restim. Osydan bolar, kishkentaı bóbekter men jastar úlkenderge qaraǵanda dertti tezirek jeńedi. Sebebi biz bala jasta janymyz qınalsa da ýaıymǵa salynbaımyz», deıdi avtor. Kitabynda óziniń qasynda kúndiz-túni quraq ushyp, sharq urǵan ákesi Baqtııar Áltaı­uly men anasy Ǵalııa Ábilázis­qyzy týraly tebirene, zor súıispen­shilik, erekshe qurmetpen jazady. «Men sóıleı almaımyn, oıym­dy ne janarymmen, ne qara qalam­nyń ushymen bildiremin. Qolym­da kishkentaı jasyl bloknot bola­tyn, anama: «Jaqsy, mam. Tamaq ishtim. Sizder qalaısyzdar?» dep jaz­dym» deıdi bul sát týraly. Iаǵnı aýrý­dyń janyna batqanyn aıtyp ana­sy­nyń qasiretin tereńdetkisi kelmeıdi. ­Al ákesi týraly júrek tolqyny­syn­da: «Maǵan násip bolǵan ómirdegi e­ń ­bir úlken baq – áke mahabbaty. Mun­daı sezimdi eshkimnen kórgen emes­pin. Aramyzda on segiz myń ǵalamǵa syımaıtyn úlken baılanys bar, ákem bul tylsymdy mahabbat dep ataıdy. Meni erkeletkenine, shek­siz súıgenine, mańdaıymnan ıiskegenine, kún saıyn aıtýdan jalyqpaıtyn tátti sózderine qa­nyp óstim. Áli kúnge deıin sha­shym­dy keptirip beretin de, keıde ádemi áńgimesimen uıyqtatatyn da, aıaǵymdy ýqalap, hanshaıymǵa balap, maǵan qyzmet etetin de osy kisi. Álemdegi barlyq áke meniń ákem­deı bolsa – qoǵamdaǵy áıelderge túsetin salmaq ta, kemsitý de, basqa ádiletsizdikter men jat qylyqtar da joıylyp keter me edi?», deıdi. Iá, bul jalǵanda bala úshin eń qymbat jan da – ana men áke! Qyzy osylaı erekshe baǵalaǵan ákesi – Baqtııar О́nerbaev Almaty oblysy ákiminiń orynbasary, Tekeli qalasynyń ákimi sııaqty abyroıly qyzmetter atqarǵan. Qazir Shymkent qalalyq eńbek jáne áleýmettik qorǵaý departamentiniń basshysy. Asa aýyr syrqatpen on jyl boıy alysa júrip, sondaı qıyn haline qaramastan mektepti úzdik bitirýi, ózi qalaǵan jýrnalıstıka fakýltetine oqýǵa túsýi oqyrmannyń Jámılaǵa degen qur­metin eseleı túsedi. «Sen endi tolyq jazyldyń!» degen sózdi estigen túni kóz ile almaı, tań at­qansha sájdeden bas kótermeı, duǵada otyrady. Osylaısha, Jarat­qan Iesine, ata-anasyna, týystaryna degen sheksiz alǵysyn bildiredi.

Kúres, Senim jáne Jeńis degen úsh taraýdan turatyn «Báısheshek» túpnusqadan orys jáne ózbek til­derine aýdarylypty. Endi qyrǵyz, túrik, aǵylshyn, ıspan tilderine aýdarylyp jatyr eken. Jýyrda Jámıla Bahtııarqyzy áleýmettik jelidegi paraqshasynda: «Alla qalasa, kóktemniń shýaqty kúninde basymyz aman, baýyrymyz bútin «Qarlyǵash» atty jańa kitap­tyń tanystyrylymynda kezdesemiz» depti. Atalǵan týyndysynyń tu­saýkeserin ózi erekshe jaqsy kó­retin, on bala ósirip-tárbıelegen ájesi Janat pen nemeresiniń osy kúngi qýanyshtaryna ortaqtasa almaıtyn marqum Áltaı atasynyń týǵan kúnine oraı ótkizbek. «Báı­sheshekti» bir demmen oqyp shyq­qan oqyrmandary endi «Qarlyǵash­ty» kútýde.

Túrkistan oblysy