Júrek saýlyǵyna júre qaraýǵa bolmaıdy

Júrek ortalyǵynyń áleýeti qandaı?

Astanadaǵy Ulttyq ǵylymı kardıo­hırýrgııa ortalyǵy 2011 jyly ashy­lyp, qazir Orta Azııadaǵy jetekshi orta­lyqtardyń birine aınaldy. Kez kelgen mekemede áýeli jumysty uıymdastyrý máselesi pysyqtalyp, qyzmetkerler birte-birte soǵan beıimdeletini qalypty jaǵdaı ǵoı. Ortalyqtaǵy mamandar da osyndaı kúrdeli kezeńdi eńserdi.

– Aqtóbedegi medısınalyq ınstıtýtty támamdap, keıin kardıologııada oqy­dym. Qysqasy, terapııadan kardıologııaǵa ­aýystym. Ortalyq ashylǵanda kókeıde úırensek, bilsek, kóbirek túısek eken degen arman boldy. Buryn operasııa barysy, operasııaǵa daıyndaý, shyǵarý syndy jumystardy hırýrgter uıymdastyra­tyn. Qazir munyń barlyǵyn kardıologter jasaıdy. Ortalyq ashylǵan jyldary sharýa kóp boldy. Keıde 22:00-ge deıin qalypty jumys isteıtinbiz. Otbasym jumysyma túsinistikpen qarady. Eńbek demalysyna shyǵamyn, sharshadym degen kúnniń ózinde eki apta óter-ótpesten jumysty ańsap turasyń. Qazir jumys júıeli, uıymdastyrý jaǵy durys jolǵa qoıylǵan. Tek kúndelikti josparly sharýa­ǵa kóńil bólseń bolǵany, deıdi qabyl­daý bóliminiń meńgerýshisi Aınur Tólepbergenqyzy.

Qazir ortalyqtyń rezıdentýrasyn­­­da jas mamandar tereńirek izdenip, kókjıe­­­gin keńeıtip jatyr. Iаǵnı dáriger-rezıdent­ter tańdaǵan beıini boıynsha júıeli bilim alýmen shektelmeı, tájirıbe­­sin jetildi­rip otyrady. Kardıologter 3 jyl, kar­dıohırýrgter 4 jyl bilim alady. Ortalyqqa qajetti mamandar kóbi­ne osynda eńbek etýge qalady eken. О́zi oqyǵan ortalyq­ta jumys isteý jastardy jigerlendire­tini anyq. Bir jaǵynan alyp qarasaq, kardıohırýrgııanyń erteńi de sol jastar ǵoı. Keıingi 3-4 jyldyń sheń­be­rin­de Qostanaı, Mańǵystaý, Atyraý, Taldyqorǵan, Astanada ortalyqtyń tú­lekteri kóbeıip jatqanǵa uqsaıdy. Olar eń birinshi kezekte aımaqtardyń áleýetin kóterip jatyr. Túrli sebeptermen jumys aýystyrǵan mamandardyń bos ornyna kóbine kóp osy ortalyqta bilim alǵan jas mamandar qabyldanady eken. Ol az deseńiz, alys-jaqyn shetelderden táji­rıbesin arttyrýǵa keletin dárigerler bar. Olar kóbine ortalyqtyń negizgi salasy sanalatyn jasandy sol jaq qarynshaǵa qatysty emsharalardy úırenýge keledi eken. Iаǵnı júrek jetispeýshiligin emdeý­diń hırýrgııalyq joly men sozylmaly júrek jetispeýshiligin emdeý ádisterin baqylaıdy. Sonyń ishinde jasandy sol jaq qarynsha ımplantasııasy Ortalyq Azııa boıynsha Astanadaǵy Ulttyq orta­lyqta ǵana salynady eken. Kórshiles elder de osyndaı tájirıbelerdi alysqa barmaı-aq osy ortalyqta úırenýdi durys kórgen dárigerler bar. Rasynda, júrek jetispeýshiliktiń hırýrgııalyq túrin emdeý ádisteri jeńil dúnıe emes. Byltyrlary transkatatorly arterııa klapanyn ımplan­tasııalaý degen ınno­vasııalyq klapan­dary bar keýdeni kes­peı tamyrmen ba­ryp salatyn qurylǵy shyǵarypty. Oǵan endi biz­diń dárigerler baryp tájirıbe jınaı­tyny túsinikti. Qazir elde shamamen 500-den asa aza­mat­qa klapan qoıylǵan. Ol kla­pandy 60 jas­tan asqan pasıent­terge qoımaıdy. Se­bebi onyń basqa da aýrý­lary bolýy yqtımal. Kúrdeli ashyq ope­rasııany eki­niń biri kótermeýi múmkin. Endi jańa qural­dyń kómegimen naý­qastyń keýdesin ashpaı klapandar qoıýǵa bolady. Jýyrda Úndistannan taǵy bir top dá­riger kelip, bilimin jetildirgen. Elimi­z­diń bar­lyq aıma­­ǵyndaǵy júrek jetis­peýshiligi boıyn­sha úılestirýshiler osy ortalyqta oqıdy.

– Bizdiń quzyrymyzǵa, ıaǵnı kardıo­logterdiń jumysyna pasıentterdi emdeý kiredi. Júrek aýrýlarynyń sebep-saldary kóp. Balalarda týabitti júrek aqaýy degen bolady. Júktiliktiń alǵashqy úsh aıynda vırýs, ınfeksııa, tumaý, salqyn tıip ana densaýlyǵynda ózgerister bolýy múmkin. Áıelder júktilik kezinde muny ańdamaýy yqtımal. Qazir aýrý belgileri baıqalsa, qursaqtaǵy balaǵa dıagnoz qoıýǵa bolady. Keıbir áıelder mundaıǵa senbeı, balany dúnıege ákelemin degen nıetinen taımaıdy. Mundaıda sábı Ana men bala ortalyǵynda týǵan soń, onyń jaǵdaıyn kardıologter baqylaýǵa alady. Eń kúrdeli operasııa bul – transplantasııa. Sol sekildi ókpeni aýystyrý jáne júrektiń jumys isteýine járdemdesetin jasandy ımplantasııa bar. Árıne, basqa operasııalar da jeńil emes. Biraq olar­dyń qaýiptiligi tómen, deıdi kardıolog-dáriger.

Osy kúnge deıin ortalyqta 87 transplantasııa jasalsa, qazir jylyna birli-ekili ǵana transplantasııa jasalady eken. Sebebi donor tapshy. О́ńirler­degi úılestirý ortalyqtarynda osy másele boıynsha jumys júrip jatyr. «Kútý paraǵynda» turǵan pasıentter bar. Biraq donor joq. Júrek jetispeýshiligi degen – kúrdeli dıagnozdardyń biri. Munyń bir emes, birneshe sebep-saldary bar. Mysaly, qan qysymynyń saldary ýaqyt óte kele júrek jetispeýshiligine alyp keledi. Naýqas ýaqtyly dárigerge qaralmasa, ınfarkt alýy múmkin. Dıla­tasııalyq kardıomıopatııa, sosyn arıtmııa (júrek jıiliginiń buzylýy) da júrek jetispeýshiligine alyp keledi. Dárigerge qaralmaýdan, dárigerdiń nusqaýyn elemeýden naýqastar ınfarktke ushyraýy múmkin. Osynyń barlyǵy jıylyp kelip júrek aýrýynyń úshinshi, tórtinshi dáre­jesine kelgende medısınada júrek jetis­peýshiligi dep ataıdy. Árıne, mundaı aýrý­lardy birinshi dári-dármekpen emdeıdi. Iаǵnı alǵashynda pasıentter júrek jetis­peýshiliginiń sozylmaly túri degen dıagnozben tirkeledi. Keıin ár 3 nemese 6 aı saıyn ortalyqqa kelip dárigerge qaralyp turady. Olar osy ýaqytta «kútý paraǵyna» da tirkeledi.

Energetıkalyq sýsyndar qanshalyqty zııan?

Qazir gastroenterolog, gepatologtermen qosa kardıologter de energetıkalyq sýsyndardyń zııan ekenin aıtyp júr. Mundaı sýsyndarǵa, ásirese jastar úıir ekenin ózimiz de kórip, bilip júrmiz. Júk kóligimen únemi alys saparǵa shyǵatyn júrgizýshiler jolda uıyqtap ketpeýdiń qamy dep amal joq energetık tutynady. О́kinishke qaraı, energetıkalyq sýsyndardy shamadan tys ishkender aýrýhanaǵa júrek jetispeýshiligi týyndaǵanda, ıaǵnı kesh kelip jatady eken. Nege? Kardıolog-dáriger Aınur Táýekelovanyń aıtýynsha, energetıkalyq sýsynnyń quramyndaǵy kofeın men shamadan tys glıýkoza adamǵa artyq salmaq salady. Mysaly, boldyryp qalǵan jylqyny qansha qamshylaǵanmen júrisi jedeldemeıdi. Adam aǵzasy da solaı ýaqtyly tynyǵyp, ýaqtyly jumys isteýi kerek. Aǵzany kúshtep ju­mysqa jekse, júrekke salmaq túsedi.

Árıne, energetıkalyq sýsyn tu­tyn­ǵan bir pasıentte júrek aýrýy anyq­talsa, ekinshide anyqtalmaýy múm­kin. Biraq  ener­getık tutynǵannnan jú­rek aýrýymen kelgen naýqastardyń bar­lyǵy derlik ener­getıkalyq sýsyndar­dy birneshe jyl kóle­minde udaıy tu­tynǵanyn aıtady eken. Keıingi jyldary mundaı sýsyndardyń zııan ekenin el-jurt bile bastaǵan soń aýrý derekteri azaıa bastaǵan. Energetıkterdi jıi tuty­ný qant dıabetine de alyp kelýi múm­kin. Alǵashynda energetıkalyq sýsyn­nyń zalaly týraly habar taramaǵan ýaqyt­ta júregi aýyrǵan talaı naýqas orta­lyqqa júginipti. Mundaıda júrek áli shar­shamaǵan bolsa, dári-dármekpen emdeýge bolady. Sharshaǵan bolsa, júrek qaıta qal­pyna kelmeýi de ábden múmkin.

– Pasıentterge salamatty ómir sal­tyn ustaný kerek deımiz. Sonda ener­getıka­lyq sýsyndardy usynbaımyz. Basqa da tátti sýsyndar tikeleı júrekke áser etpegenimen, asqazanǵa, baýyrǵa zııany bar. Baýyr degen bizdiń «bıohımııa­lyq laboratorııa» dep aıtamyz ǵoı. Onyń jumysy nasharlasa, holesterın, qant kóteriledi. Qandaı jaǵdaı bolsa da, biz qarapaıym sý ishken durys dep sanaımyz. Ishimdik te basqa aǵzalardyń jumysyn nasharlatyp, júrek aýrýyn qozdyrýy múmkin. Tikeleı zııany bolmaǵany­men janama áseri bar. Shylym shegý de solaı. Qant dıabeti, búırek aýrýy, semiz­dik jáne zııandy zat tutynatyndardyń ınfarkt, ınsýlt alý qaýpi joǵary. Infarkke alyp keletin eki jaǵdaı bar. Birin aterotromboz dep ataımyz. Ol qan qysymy kóterilgen kezde qan júrmeı bir jerde turyp qalǵannan shyǵady. Ekinshisi – koronarotromboz da qan qy­symy kóterilgen kezde paıda bolady. Mundaıda naýqastyń mańdaıynan shypshyp ter shyǵyp, tynysy taryla bastaıdy. Tromb júrekte paıda bolsa ınfarkke alyp keledi. Júrek qysyp aýyrady. Iаǵnı tromb júrek qan tamyrlaryn jaýyp qalady. Bul kezde pasıentti aýrýhanaǵa jedel jetkizý qajet, deıdi A.Táýekelova.

Ádette Ulttyq ǵylymı kardıohırýr­gııa ortalyǵyna 30-35 jastan asqan naý­qastar jıi júginse, ókinishke qaraı, qazir arterıaldyq gıpertenzııa jasarǵany baıqalady. Qazir 25-ten joǵary jas­tarda da qan qysymy joǵarylaý bel­gileri kezdesedi. Buǵan ekologııalyq má­se­lelerdiń qatysy joq, árıne. Qazir oqýda ozat bolamyn dep kúndiz-túni bilim alatyn jastar bar. Kúndiz sabaq­qa baryp, túnde taǵy basqa sharýamen júrgenderdiń de uıqysy buzylady. Mundaıda júrekke salmaq túsip, qaǵysy joǵarylaýy múmkin. Artyq salmaqtan da qan qysymy joǵarylaýy yq­tımal. Qan qysymy 140-150-den joǵary emes dep beıqam júrgenderdiń qan qysymy 160-qa bir-aq shyqqanda, ortalyqqa kelýi múmkin. Sol sekildi bala­nyń ata-anasynda jas kezinde qan qysymy paıda bolsa, onda balasynda da jastaıynan anyqtalýy yqtımal.

Júrek operasııalarynyń jeńil túri joq. Dárigerler operasııa, operasııadan keıingi alǵashqy kúnge deıin naýqasty ýaıymdaýmen bolady. Ásirese transplan­tasııa kúrdeli ekenin joǵaryda aıttyq. Elde osyndaı júrek almastyrý operasııalary 18 jastan asqan azamattarǵa ja­salsa, shetelde balalarǵa da jasaıdy eken. Kardıohırýrgııa damyǵan AQSh, Ger­ma­nııa, Túrkııa, syndy birneshe el­de transplan­tasııa jasalady. TMD el­deri ishinen Reseı men Belarýs – kósh basynda. Sebebi atal­ǵan elderde donor­lar jetkilikti. Bul, árıne, júrek aýrý­larynyń basqa da túr­lerin emdeýdi sheber meńgerýge kedergi emes. Qazirdiń ózin­de Ulttyq ǵylymı kar­dı­o­hırýr­gııa orta­lyǵyndaǵy ǵylym jo­­lyn qýǵan dári­ger­ler ortalyqtyń qaı baǵyt­ta damy­týǵa bolatynan josparlap qoıǵan.