Kerekýde súıek pen múıiz joný óneri – kenjelep qalǵan sala. Osydan birer jyl buryn onymen shuǵyldanatyn sheberler emge izdeseń de tabylmaıtyn. Kóne ónerdi óz betimen meńgerip, maldan alynǵan shıkizattan buıym jasaýdyń qupııa-syryna áli kúnge úńilýmen kele jatqan Qaınarbek Ernazaruly – bul salada birtindep tanyla bastaǵan azamat. Ol Pavlodar shaharyndaǵy Malaısary atyndaǵy orta mektepte eńbek páninen sabaq beredi. Oqýshylarǵa kóne zergerlik jaıynda ǵana emes, aǵashtan, metaldan jonyp buıym jasaý, taspa órý, sándik-qoldanbaly óner jóninde talmaı úıretip júr.
«Súıek joný – kúrdeli ári adam aǵzasy úshin qaýipti óner. Eń áýeli súıekti baptaý tehnologııasynyń ózi kóp ýaqytty qajet etedi. Qoı men sıyrdykine, túıenikine qaraǵanda jylqynyń súıeginen maıdy ajyratý asa qıyn. Sýǵa tuz nemese as sodasyn aralastyryp, sýyn qaıta-qaıta aýystyra otyryp, 7-8 saǵat qaınatasyń. Al súıekti jonǵanda odan shyǵatyn kúl men tozań adam ókpesi úshin asa qaýipti. Qolqany atatyn ashy ıisi úshin de kóbi jolaı qoımaıdy. Sondyqtan jumys barysynda qorǵanysh qural taqqan jón», deıdi sheber.
Biz barǵanda qoldan sadaq ıip jasaýǵa talpynyp jatqanyn jetkizdi. Taldy qalypqa salyp ıip, keptirip qoıypty. Daıyn bolǵan soń ertedegi sheberlershe adyrnasynyń ishki jaǵyn súıekpen qaptap, al syrtqy bóligine qara maldyń jiliginen alynǵan shandyrdyń taramysyn tartpaq oıy bar. Shandyrdan talshyq alý úshin ony keptirip, sońynan aǵash balǵamen urǵylap pishinin keltiredi. Sol kezde talshyqtary bileýlenip shyǵa bastaıtyn kórinedi. Súıek adyrnany synyp ketýden saqtasa, shandyrdyń taramysy onyń serippelik qasıetin eseleı túsedi. Mundaı sadaqtardy shireı tartqanda kirisiniń tartylys salmaǵy ortasha eseppen 90 kılogramdy qurap, jebesi bir shaqyrymǵa deıin ushady. Negizi mal súıegin búginde aspaptar men túrli buıym jasaýǵa paıdalanatyndar kóp. Ásirese qobyz ben dombyra sheberleri onyń san túrli tehnologııasyn meńgergen. Dombyranyń býnaqtaryn belgilep, moınyndaǵy pernelerdi beınelegende jelimge súıektiń kúlin qossa, aspap áserli bola túsedi. Ári ol dombyrany tartqanda saýsaqtardyń jyldam qozǵalýyna múmkindik beredi eken.
«Jylqynyń jaǵynan, al qoı men sıyrdyń jaýyryny men qabyrǵalarynan túrli buıym jasaýǵa bolady. Súıek, múıizge qaraǵanda qatty materıal bolǵandyqtan, kóne zamanda odan kóbine taraq, teben ıne daıyndaǵan. Al múıiz jumsaq ári jeńil bolǵandyqtan, shaqsha, tana-túıme, ojaý, jebesaýytqa yńǵaıly. Budan bólek, múıizden qyzdarǵa arnalǵan shashqystyrǵysh, syrǵa, bilezik, saqına, kóztumar, alqa salpynshaqtaryn jasaýǵa bolady. Múıizdi qaınatqanda kádimgi plastık sekildi bylqyldaq bolyp qalady. Sosyn kez kelgen qalypqa keltirip, sýytasyń. Bir ereksheligi, múıizden jasalǵan buıymnyń syrtyn lakpen boıaýdyń qajeti joq. О́te usaq jonǵyshpen óńdegende jyp-jyltyr bolyp shyǵa keledi ári óńin joǵaltpaıdy. Eshkiniń múıizi – eń jumsaǵy. Arqardyń múıizinen qymyzǵa arnalǵan ojaý jasalady», dep áńgimeledi Qaınarbek. Ustaz bilim ordasynda «Atamura» dep atalatyn tegin úıirme ashqan. Qazirgi ýaqytta onǵa jýyq oqýshy sheberliktiń qyr-syryn úırenip júr. Sońǵy úsh jylda oqýshylarymen oblystyq, respýblıkalyq baıqaý-festıvaldarǵa qatysyp, júldeli oryndardy ıelengen.
О́kinishke qaraı, Pavlodar oblysyndaǵy mádenıet pen bilim salalarynyń basshylary súıek joný ónerin qoldaýǵa ynta tanytpaı otyrǵany baıqalady. Baıqaýlarǵa baryp qatyssa, súıek pen múıiz buıymdaryna uıymdastyrýshylar asa nazar aýdarmaıdy eken.
«Buǵan sebep – qazylar alqasynyń bul ónerdi túsinbeıtindigi. Olar bizdiń oqýshylar jasaǵan zattarǵa qarap, «mynaý plastıkten ázirlenip, syrty laktalǵan dúnıe ǵoı», dep kúledi. Bul óner túriniń asa kúrdeli, zergerlik óner ekenin qaıdan bilsin. Festıvaldarda elenbeı qalyp jatamyz. Elemeýshilik pen qoldaýdyń joqtyǵy keı-keıde ynta-jigerimizdi jasytady. Jalpy, súıek joný – joǵalyp bara jatqan óner túri. Ony saqtap qalý úshin memleket tarapynan belgili bir kómek-qoldaý bolýy kerek dep oılaımyn. О́zge aımaqtarda myqty sheberler bar dep estımin. Olarǵa baryp sheberligimdi jetildirsem, tájirıbemdi shyńdasam dep talaı márte oqtaldym. Alaıda az ǵana eńbekaqym oǵan múmkindik bermeı otyr. Umyt qalǵan ónerdi jańǵyrtýǵa jergilikti azamattar múddeli bolsa eken», degen tilegin jetkizdi sheber.
Qaınarbektiń súıek jonýdan bólek, órimshilik qabileti de óńirimizge tanymal. Qaıystan óriletin «Qosburymnyń» 11, 12 taspaly túrin, qamshynyń kez kelgen túrin óre beredi. Jalpy, órim tehnologııasynda 30-dan astam taspadan bir mezette órim jasaı alatyndar sırek. Al mektep ustazy bul ónerdi jaqsy meńgergen. Eshkiniń terisinen qyldaı etip tilinetin taspalardan 20, 30 órimdi tartyp, qajet pishinde órnekteı alady. Negizi eshki men jylqynyń terisinen alynǵan qaıystan sándik-qoldanbaly buıymdar jasalady eken. Sebebi olar – óte jumsaq. Al sıyr men ógiz terisinen tilingen taspadan alty taspaly buzaýtis, segiz taspaly aýyr qamshy óriledi. Bul qamshylar ertede qarý retinde qoldanylǵan.
PAVLODAR
