Mal sharýashylyǵyn damytýǵa múmkindik mol

Shaharda aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksport kólemi artyp otyr. Importqa táýeldilikti tómendetý úshin 15 mlrd teńge tura­tyn 14 joba iske qosyldy. Nátı­jesinde 298 adam jumys tapty. Jańadan qus fermalary, sút óndi­re­tin jáne óńdeıtin, balyq ósire­tin, mal bordaqylaıtyn, mal azyǵyn daıyndaıtyn sha­rýa­shylyq­tar men jylyjaı keshen­deri ashyldy.

Shymkent qalasynyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan damý josparynyń aıasynda bıyl aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemin 48,7 mlrd teńgege, eksportty 331,8 mln teńgege, daıyn taýar úlesiniń ósimin 80 paıyzǵa jáne negizgi kapıtalǵa tartylǵan ınvestısııa kólemin 15,4 mlrd teńgege jetkizýdi kózdep otyr.

Megapolıste egistik pen ja­ıylymdy jerlerdiń qysqar­ǵanyna qaramastan agrosaladaǵy jobalardy júzege asyrý toq­ta­­maıdy. Sondyqtan sútti ba­ǵyt­taǵy asyl tuqymdy iri qara basyn kóbeıtý maqsaty tur. Qa­zirgi tańda sharýalarda myńnan asa asyl tuqym­dy iri qara bar. Bıyl mal sharýa­shylyǵyn da­mytýǵa 1 mlrd teń­ge­den astam qarjy bólinipti. Onyń 185,1 mln teńgesi jem-shóp ázirleýge beriledi. Josparǵa sáıkes bıyl 9,1 myń tonna et, 52,3 myń tonna sút jáne 154 mln dana jumyrtqa óndirilmek.

Sút óndirisiniń jyldan-jylǵa artýy sút ónimderine suranystyń ósýinen týyndap otyr. Sondyqtan asyl tuqymdy sútti sıyrlardyń sanyn kóbeıtýge basymdyq be­rilgen.

M.Áýezov atyndaǵy OQÝ aǵa oqytýshysy, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty Nur­lybaı Egemqulovtyń aı­týynsha, megapolıste mal sharýa­shylyǵyn damytýǵa múmkindik tolyq jetedi.

Shetki eldi mekenderde mal baǵyp, qosalqy sharýashylyqpen aınalysyp otyrǵan otbasylar kóp. Memleket tarapynan kórsetiletin kómek arqyly jergi­likti sharýa qojalyqtary qala halqyn aǵarǵanmen tolyq qamta­masyz ete alady, dedi ǵalym.

Qala ákimdigi maldyń jem-shóbin daıyndaýǵa mán bere bas­tady. Bul bastama tegin emes. О́ıtkeni «Sıyrdyń súti – tilinde» demekshi, joǵary ónim alý qunar­ly mal azyǵyna baılanysty. Maldyń bir kúndik azyǵynyń jartysyna jýyǵyn qurama jem quraýy kerek. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta mal azyǵyn ázirleıtin jańa sehtar boı kóteredi.

Kádimgi sıyrlar táýligine 7-10 lıtrden sút berse, asyl tuqym­­dydan 30-40 lıtr sút alynady. Asyl tuqymdy mal sanyn kóbeı­týge nazar aýdarýdyń máni de osynda. «Qara ala», «Áýlıeata», «Golshtıno-frız», «Sımental» sekildi iri qaralar sútti baǵyt­taǵy mal sharýashylyǵyn damy­týǵa arnalyp shyǵarylǵan tuqym­dar. Olardy sharýalarǵa kóbeı­tip berýmen jáne tuqymyn saqtap qa­lýmen shahardaǵy «Selek­sııa­lyq ortalyq» mekemesi aınalysady.

«ShQ Egamnazarov» sharýa qojalyǵynyń basshysy Karım­jan Ibragımuly sıyrdy sonaý Gollandııadan satyp ákelgen. Ol jaqtyń mamandary elimizdiń ońtústik aımaǵyn shóbi shúıgin, mal baǵýǵa qolaıly dep maqtapty.

«Asyl tuqymdy sútti sıyrdy satyp alý úshin Germanııaǵa da bardym. Nemis fermerleri Qazaqstannyń kúngeı ólkesin maq­taı jóneldi. «Golshtıno-frız» sıyrlary Germanııada táýli­gine 35-40 lıtr sút berse, bizdegi aımaqta babyn keltirse, 50 lıtrge deıin sút alýǵa bolatynyn aıtty nemis sharýalary. Solardyń boljamy dál keldi. Sıyrlar ońtústiktiń klımatyna tez úırenip ketti. О́nimdi de molynan berip jatyr», dedi sharýa.

Kásipkerdiń bıznes bastamasyna qoldaý bildirgen aýyl sharýashylyǵy jáne veterınarııa basqarmasy qujat rásimdeý jaǵyna da kómek kórsetken. So­nymen birge shetelden ákelingen asyl tuqymdy ár maldyń basyna 400 myń teńgeden sýbsı­dııa tó­lendi. Oǵan qosymsha jem-shópke dep ár iri qaraǵa 70 myń teńge­den, súttiń lıtrine 20 teńge­den aqsha berildi. Maldy uryq­tandyrýǵa da bólek sýbsıdııa qa­ral­ǵan. Sharýa qojalyǵynyń Almaty qala­syn­daǵy seleksııa­lyq mekememen keli­simi de bar eken.

Gollandııadan ákelinetin «Gol­sh­tıno-frız» sıyrlarynyń elge jetkizý shyǵyny 1,3 mln teńge. Sondyqtan sýbsıdııa osyndaı sharýa­shylyqtarǵa aıaqqa tu­­ryp ketýge úlken járdemin tıgizedi.

Atalǵan qojalyq jýyrda Re­seıden «Qyzyldalalyq» asyl tuqymdy sútti sıyrlardy da ákel­gen. Olardyń bir ereksheligi aýrýǵa tózimdi keledi jáne «Golsh­tıno-frızǵa» qaraǵanda vete­rınardyń kómeginsiz ózderi tól­deı beredi.

«ShQ Egamnazarov» sharýa­shylyǵynda 300-den astam sútti sıyr bar. Qala boıynsha eń maıly sút osy fermada óndiriledi: 4,5-4,8 paıyz. Sondaı-aq táýligine 2 tonnadaı avtomattandyrylǵan saýý apparattarymen sút saýylady. Alynǵan ónim aǵarǵannan túrli daıyn ónimder shyǵaratyn «Altyn dán» kompanııasyna jiberiledi. Kásiporyn sútti 270 teńgeden satyp alady. Endi sha­rýa­nyń maqsaty mal azyǵynyń bir túri súrlem daıyndaý. Ol úshin qala­lyq ákimdiktiń qoldaýymen egistik jerdi jalǵa almaqshy.

Sharýa aıtqandaı, sút sapasy onyń qoregine baılanysty. Sondyqtan maldyń azyǵynyń rasıonynda shúıgin shóp, qatqyl pishen, soıa jáne qurama jem bolýy kerek. Sonda bir aıda 7-10 tonnaǵa deıin sút óndirýge bolady. Sondyqtan sońǵy jyldary megapolıstiń egistik dalasynda mal azyǵyna qajetti daqyldardyń úlesi arta bastady.