Atalǵan as qazirgi kúnde Astanadaǵy, anaý Kókshetaýdaǵy jáne mynaý Qaraǵandydaǵy el-jurttyń qýanysh dastarqanynan jıi tabylatyn tańdaýly jeńsik dámniń birine aınalǵan. Tutas toqty kúıinde buqtyrylyp ári ystyq otqa qaqtalyp daıyndalatyn astyń dámi rasynda da til úıiredi. «Toqty-grıl» fırmasynyń saıtynda pikir qaldyrǵan bir azamat: «О́tkendegi toqtynyń dámi aýyzdan ketpeıdi. Kelgen qonaqtardyń tańdaıyn taqyldatyp, toqsan kúnge deıin tamsandyrǵany ras. Rahmet saǵan «Toqty-grıl!» dep úlken áriptermen jazyp qoıypty.
Dámdi taǵamdy qazaq halqy joǵary baǵalaǵan. Sondyqtan qonaǵyn qudaıdaı syılaıtyn Alash balasy toı-jıynda jalpyǵa úlken as – qaınap pisken et tartqan. Al ortaq qýanyshqa alystan at aryltyp, sharshap-shaldyǵyp kelgen qonaqtaryn tórt-bes kún aıaldatyp, arasynda otqa qaqtap daıyndaıtyn kerme-káýappen, jerge kómip pisiretin sirne syndy tańsyq taǵamdar usynatyn bolǵan. Dámi janyń men aǵzańa rahat syılap, ańqyǵan jaǵymdy ıisi burqyrap tanaýyńdy tesetin «Toqty-grıl» qazaqtyń kóneden kele jatqan tańsyq taǵamdarynyń jańǵyrǵan tamyrlasy ári jalǵasy desek bolady.
Jýyrda atalǵan fırmanyń menedjeri Berik Baqbergenulymen kezdeısoq jolyǵysqan edik. As máziri asa dámdi bolǵanymen, jer-jerde jorǵalaǵan eki aıaqtynyń bári derlik «bıznes» dep bilek-balaǵyn túringen myna zamanda, áýelde abaılap sóz tartqanymyz ras. Sóıtsek, «Suraǵannyń bári surqyltaı, jamyraǵannyń bári jamaǵat emes» eken. Dúnıeniń sońynan súmeńdep erip ketpeı, jan-júreginiń qalaýymen sanaly túrde qazaq dástúrin myqty ustap júrgen azamattar bar eken. Sonyń biri – Berik Baqbergenuly. Jalǵan maqtaýdyń qajeti ne? Ol tartynyp, kibirtiktegenimdi jazbaı tanydy. Sóıtti de áńgimeni ózi jaılandyryp, taratyp ala jóneldi. Qazaq dastarqany jóninde, halqymyzdyń qonaqtarǵa as tartý mádenıeti týraly aıtylǵanda onyń jorǵasyna ilese almaı qalǵandaı boldyq.
«Mal ósirseń qoı ósir, paıdasy onyń kól-kósir» dep alyp kósilgen ol, qoı qut-berekeniń basy ekenin aıtty. Jumaqtan kelgen bir ǵana tól – qoı maly ekenin tamsana otyryp táptishtedi. Ybyraıym paıǵambar Alla Taǵalaǵa bergen ýádesinde turyp, baýyr eti balasy Ysmaıyldy qurbandyqqa shalmaq bolǵanyn áńgimeledi. Júzi qylpyp turǵan pyshaqty ulynyń tamaǵyna taqap turyp, bar kúshimen oryp jibermek bolǵanda, bala tamaǵyn kestirmeı tastap, aıaýshylyq jasaǵan Alla Taǵala qurbandyqqa kókten arnaıy kók toqty túsirgenine arnaıy toqtaldy. Osy turǵyda qazaq dástúri men musylmandyq ýájip-paryz jymdasyp, astarlasyp jatqanyn jyly oı, jaqsy sózben jetkizdi.
Ańyz-áfsana jetegine ǵana ilespegen Berik Baqbergenuly, qoı etiniń adam aǵzasy men densaýlyǵyna orasan zor paıdasy bar ekenin de eske saldy. «Qoı eti koronavırýs syndy qaterli dertterge qarsy. Qoı etiniń paıdaly qasıetterin bilesiz be? Ol E, D, K tobyndaǵy jáne V tobyndaǵy barlyq dárýmenniń arqasynda ımmýnıtetti kóteredi. Adamǵa sýyq tıgende qazaq negizinen qoıdyń maıyn qoldanady. Bularmen birge aýtoımmýndy aýrýlarǵa qarsy profılaktıkalyq áseri bar. Denedegi zat almasýdy da jaqsartatyn osy qoı eti», deıdi.
«Jylqy eti tósek salyp jatqansha, sıyr eti bozaryp tań atqansha, qoıdyń eti kelesi kún qyzaryp baryp batqansha» degen qazaqtyń taǵam tutynýdaǵy bilgirligin dáripteı kelip, sonyń bárin búgingi ǵylym rastap otyrǵanyn nyǵyzdady. Qoı etiniń qunary men qýatyn, maıly quıryqty durys tutynsa adam boıyndaǵy jaraqattar men olqylyqtardy qalpyna keltirýde jáne ólgen kletkalardyń ornyna jańasyn jasaýǵa kómektesetin qasıetteri men paıdasy týraly da shegelep turyp baıandady.
Jýrnalıst bolǵan soń birer suraqty qoıýǵa týra keldi. Fırmanyń aýyr-jeńil jumysyn 5-6 jigit qana júrgizedi. Áıelder men egde tartqan kisilerge bul jumys qol emes. Sebebi jumystyń kóbi aýyr ári beımezgil shaqta isteledi. Kezinde qoıdyń bir aıaǵynan grıl pisirip is bastaǵan fırma, birtindep qanatyn keńge jaıý ústinde. Dáminiń basqalardan erekshe dámdi ári aǵzaǵa sińimdi bolýynyń sebebi, jigitter bir jylǵa jýyq ýaqyt jergilikti tabıǵı ónimderden óz reseptteri boıynsha dámdeýishter jasap shyǵarǵan.
Túrkııadan arnaıy ákelingen toq-peshte daıyndalǵan tutas qoıdy fırma qyzmetkeriniń ózi jetkizip, jiliktep beredi. «Alty jyl ash júrseń de, ata dástúrińdi umytpa» degen halyqpyz. О́kinishke qaraı, keıbir tili búlinip, dili buzylǵan baýyrlarymyz qarapaıym jón-joralǵyny, sonyń ishinde qazaqtyń mal etin on eki jilikke bólip, ár qonaqqa syı-qurmetine oraı tabaq tartatynyn bilmeıdi. Osyny aıtyp kóz aldymyzǵa bir toqtynyń etin aldyrǵan Berik Baqbergenuly, ony jilikteı jóneldi.
– Birinshi asyqty jáne ortan jilik, sondaı-aq qabyrǵanyń bitken jerindegi juqa et – súbe, qoı etindegi eń mańyzdy múshe jambas pen quıryq jáne bel omyrtqa bas tabaqqa, syı tabaqqa salynady. Al moıyn, kári jilik, toqpan jilik, tós, qabyrǵa jastar men áıelder tabaǵyna salyna beredi. Biraq kári jilikti turmysqa shyqpaǵan qyzdardyń ustaýyna tyıym bar. Syıly músheniń biri sanalatyn tósti kúıeý balaǵa jeke salyp berýge de bolady. Qabyrǵany tutas qoımaı, eki-ekiden tilip tartqan durys, – dep sózin tııanaqtady kásipker.
Taǵy bir málim bolǵany «Toqty-grıl» fırmasy qoımen qatar kúrketaýyqty da dál solaı daıyndaıdy eken. Onyń da dámi ǵalamat. Toqty eti 20-25 adamǵa bir kúndik azyq bolsa, kúrke taýyqtyń eti 10 shaqty adamǵa erkin jetetin kórinedi. Tábetińiz tartyp, tapsyrys bergińiz kelse, gýglge fırmanyń atyn tere salsańyz, barlyq málimeti bitiktelgen beti jarq etip shyǵa keledi. Olaı bolsa, jańa dáýirde qazaqtyń dástúrin jańǵyrtyp júrgen jigitterdiń qoly dert kórmesin delik...
