Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Onkologııalyq aýrýlardy qurylymy boıynsha qarastyrsaq, onda birinshi – sút bezi obyry (13,2%), ekinshi – ókpe obyry (10%) jáne úshinshi kolorektaldyq obyr (9,3%) tur. Al ólim-jitim qurylymda birinshi – ókpe obyry (16,3%), ekinshi – asqazan obyry (12%), úshinshi qatarda toq ishek obyry (10,6%) tur. Naýqastardyń 56 paıyzy 18 ben 64 jas aralyǵyndaǵy eńbekke qabiletti jastaǵy adamdar eken. Qazir onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan naýqastarǵa kórsetiletin medısınalyq kómektiń sapasyn jaqsartýǵa tıisti vedomstvo beıjaı qarap otyrǵan joq. Mysaly, tarıfterdi ulǵaıtý jaǵyna qaraı qaıta qaraý, Ulttyq formýlıardaǵy dárilik preparattardyń tizimin 4 pozısııaǵa keńeıtý, obyrdyń dıagnostıkasy men emdeýdiń 8 klınıkalyq hattamasyn jańartý syndy mindetter jolǵa qoıyldy. Sondaı-aq jumysqa jańa jelilik údetkishter men PET-ortalyqtar engizilip jatyr. Onkologııalyq aýrýǵa shaldyǵýy múmkin degen kúdikti pasıentterge ýaqtyly dıagnostıka júrgizý úshin «jasyl jol» engizilip, árbir óńirlik onkologııa ortalyǵynda ahýaldyq ortalyqtar qurylǵan.
El arasynda áli kúnge deıin aýrýhanaǵa qaıyrylmaı, densaýlyǵyna júrdim-bardym qaraıtyn naýqastar kezdesedi. Saldarynan onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqandardy erte anyqtaý qıyn. Ásirese naýqastar densaýlyǵyna qaraı onkoskrınıngten ýaqtyly ótpegen soń qaterli isikti erte dıagnostıkalaý jáne isikke deıingi aýrýlardy anyqtaý kúrdelenedi. Sonymen qatar onkologııalyq aýrýlardyń aldyn alý dıagnostıka men emdeýge arnalǵan medısınalyq jabdyqtyń bolmaýyna, keıbir aýrýhanalardaǵy kadr tapshylyǵyna da baılanysty.
Birer aptanyń bederinde Úkimet otyrysynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat eldegi onkologııalyq kómekti jańǵyrtý máseleleri boıynsha baıandaǵan-dy. Onda mınıstr onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan naýqastarǵa medısınalyq kómek kórsetý boıynsha túıindi máselelerdi tarqatyp aıtqan edi.
«Qolda bar sáýlelik terapııa apparattarynyń parki 50% eskirgen. Mysaly, Atyraý oblysynda 1968 jyly shyqqan apparat qoldanylady. Batys Qazaqstan, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Ulytaý, Jetisý, Qyzylorda oblystarynda apparattar joq. О́ńirlerdi dıagnostıkalyq jáne zerthanalyq jabdyqtarmen qamtamasyz etýdiń álsiz deńgeıi bar. Aqmola, Qostanaı, Qyzylorda oblystary men Astana qalasynyń onkologııa ortalyqtarynda KT jáne MRT apparattary joq», dep máseleniń mán-jaıyn aıtqan edi mınıstr.
Búginde Prezıdent tapsyrmasyna saı «Ádiletti Qazaqstan: bárimiz jáne árqaısysymyz úshin. Qazir jáne árdaıym» saılaýaldy baǵdarlamasynda onkologııalyq aýrýlarmen kúresýdiń 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan 5 baǵyttan turatyn keshendi josparynyń jobasy ázirlengen. Onda qaýip faktorlarynyń profılaktıkasy jáne basqarý, joǵary tıimdi erte dıagnostıkalaý, mamandandyrylǵan emdeýdi damytý, pallıatıvtik kómek, ońaltý, kadrlyq áleýetti jáne ǵylymdy damytýǵa basymdyq berilgen. Mysaly, birinshi baǵyt boıynsha, keıingi jyldary ókpe obyryn anyqtaý maqsatynda qoldanatyn ókpeniń tómen dozaly kompıýterlik tomografııasyn engizýdiń esebinen onkologııalyq skrınıngtik baǵdarlamalardy keńeıtý kózdelgen. Sol sekildi jas áıelderdiń arasynda keń taralǵan jatyr moıny obyrynyń profılaktıkasy úshin 2024 jyldan bastap adam papıllomasynyń vırýsyna qarsy vaksınalaý kezeń-kezeńimen engiziledi eken. Sondaı-aq obyrdy joǵary tıimdi erte dıagnostıkasyn damytý bóliginde MSAK uıymdary men onkologııa ortalyqtaryn jaraqtandyrý úshin dıagnostıkalyq jabdyqtardy jańǵyrtý kózdelgen. Molekýlıarlyq-genetıkalyq synaqtar men ımmýnogıstohımııalyq zertteýlerdi arttyrý arqyly obyrdyń túrlerin dıagnostıkalaý múmkindigin keńeıtý josparda bar. Isikke qarsy dárilik zattardyń baǵasyn arzandatý maqsatynda targettik jáne ımmýndyq-onkologııalyq preparattar jelisin keńeıtý, gendik ınjenerııany, radıofarmasevtıkalyq preparattardy paıdalana otyryp terapııany engizý boıynsha jumys júrgizilmek. Sol sekildi keshendi josparda Almaty qalasynda jáne Atyraý, Almaty, Ulytaý, Jetisý, Aqtóbe oblystarynda jańa onkologııa ortalyqtaryn salý, Aqtóbe, Qostanaı oblystarynda jáne Shymkent qalasynda radıologııalyq korpýs pen operasııalyq-reanımasııalyq korpýstardy rekonstrýksııalaý qamtylǵan.
Sondaı-aq keıingi 3 jylda onkologııalyq ortalyq paıdalanýǵa berilgen Mańǵystaý, Pavlodar, Jambyl oblystaryn qospaǵanda, basqa óńirlerdegi onkologııalyq ortalyqtar kúrdeli jóndeýden ótedi eken. Bul josparly jumystardan keıin 2026 jylǵa qaraı salada biraz oń ózgeris baıqalady dep kútilip otyr. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi keshendi is-sharalardyń esebinen dıagnostıka 35%-ǵa deıin ósip, sáýlemen emdeý kórsetkishi 50%-dan joǵarylap, onkologııalyq aýrýlarda kezdesetin ólim-jitimniń 100 myń halyqqa shaqqanda 64,9%-ǵa deıin tómendeýi múmkin ekenin aıtyp otyr. Árıne, bul – tek onkologııalyq aýrýlardy emdeýde kútiletin nátıjelerdiń bir bóligi ǵana. Anyq biletinimiz, saladaǵy jańashyldyqtar onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan naýqastardyń ómirin uzartýǵa sep bolady.
