«Eń qaýiptisi – metıl spırti bar kontrafakt alkogol. Al metanoly bar bir staqan adam ómirin qııýy múmkin. Metanol búkil denege tez taralady jáne jasýshalarda eń aýyr ý – formalın túziledi. Mundaı ishimdikti urttaǵan adam álsirep, basy aınalyp, entigip, kóz aldynda jarqyl paıda bolady, esinen tanady. Osy aralyqta adam mıy qalpyna kelmesteı zaqymdanady. Bul ahýal kem degende soqyrlyq, aýyr nevrologııalyq asqynýlarǵa dýshar etedi. Eń aýyry – ajal qushtyrady», deıdi «Densaýlyq» ulttyq qaýymdastyǵynyń basshysy Baqyt Túmenova.
Derek boıynsha Almaty, Shymkent qalalary men Túrkistan oblysynda jertóle sehtary jıi kezdesedi eken. Qarjy monıtorıngi agenttigi bul aımaqtarda mıllıondaǵan bótelke kontrafaktilik alkogol tárkilengenin rastady. Osy ýaqytqa deıin dúken sórelerine qanshama zańsyz ónim túskenin naqty anyqtaý qıyn. Polısııa taratqan aqparattarda qazir Petropavl, Semeı, Qaraǵandy, Qostanaı, О́skemen, Atyraý, Abaı, Mańǵystaý jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda zańsyz alkogoldik ónimder áshkerelenip jatqany jıi aıtylady. Tártip saqshylary kúmándi bıznes úshin birneshe mıllıon teńge kóleminde aıyppul salynatynyn eskertip otyr.
Byltyr respýblıkada zańsyz jumys istegen 187 alkogol ónimin satýshy áshkere boldy. Tekseris kezinde polıseıler 783 myń lıtrge jýyq alkogol ónimin tárkiledi, al oǵan qosa kontrabandalyq temeki ónimderiniń 2,7 mln qoraby anyqtaldy. Aıta ketý kerek, memlekettik organdar shaǵyn jáne mıkrobıznesti tekserýge moratorıı jarııalaǵanyna qaramastan, eger sýbektiniń qyzmeti halyqtyń ómiri men densaýlyǵyna tikeleı qaýip tóndirer bolsa, ShOB-ty teksere alady.
Sarapshylardyń pikirinshe, ásirese zańsyz, jalǵan ónim jasaýǵa ábden ákkilengender ony túpnusqa taýardan aınytpaı jasaýǵa qol úıretken. Degenmen jurt kontrafaktige tap bolmaýy birneshe qarapaıym erejeni este saqtaýy kerek. Birinshiden, eshqandaı jaǵdaıda alkogoldi lısenzııasy joq adamnan satyp almańyz, áleýmettik jelilerde de alkogol satyp alýdan aýlaq bolyńyz. Árqashan taýardyń qunyna nazar aýdaryńyz, óıtkeni mysaly, kólemi 0,5 l araq zań boıynsha 1000 teńgeden kem emes, al konıak 1500 teńgeden tómen baǵaǵa satylmaıdy. Aıta keteıik, elimizde kúshti alkogolge eń tómengi bólshek saýda baǵasy belgilengen. Eger sýsyndardyń quny joǵaryda kórsetilgen kórsetkishterden tómen bolsa, onda onyń jalǵan ónim bolý yqtımaldyǵy 100%-ǵa teń degen sóz. Alkogoldiń sapasyn tekserýdiń taǵy bir tıimdi ádisi – E-SAPA qosymshasyndaǵy aksızderdi baqylaý: ónimniń ataýy, beriktigi jáne basqa málimetter qosymshanyń aqparatynda da, bótelkeniń ózinde de sáıkes kelýi kerek. Anyq syzylmaǵan shtrıh-kod ta taýardyń jalǵan alkogol ónimi ekendiginiń bir belgisi.
Sonymen qatar qazirgi tańda Qazaqstanda zańdy alkogol óndirisi de artyp keledi. Byltyr bul kórsetkish eki ese ósken. Alaıda tutyný deńgeıi óz ornynda. Sarapshylardyń pikirinshe, bul úrdis – araq bıznesiniń kóleńkeden shyǵa bastaǵanynyń belgisi. Aksızdeletin ónimniń aınalymyn baqylaýdyń nátıjesi kórine bastady degen sóz. 2022 jyly bıýdjetke túsetin túsimniń ósý qarqyny 1,6 esege ulǵaıdy. Memlekettik kirister komıtetiniń habaryna qaraǵanda, qazyna 757,3 mlrd teńgege tolyqty, bul ótken jylmen salystyrǵanda 288,8 mlrd teńgege artyq.
Jalpy, sarapshylar «elıtalyq» arzan ónimdi satyp alǵandaǵy únemdi emes, onyń saldary qandaı bolaryn oılaý mańyzdy ekenin eskertedi.
ALMATY