Jertólede jasalǵan spırt ónimderiniń zardaby aýyr

«Eń qaýiptisi – metıl spır­ti bar kontrafakt alkogol. Al metanoly bar bir­ sta­qan adam ómirin qııýy múmkin. Metanol bú­kil denege tez taralady­ jáne jasýshalarda eń aýyr ý – formalın túzi­ledi. Mundaı ishimdikti urt­­taǵan adam álsirep, basy aına­lyp, entigip, kóz aldynda­ jarqyl paıda bolady, esinen tanady. Osy aralyqta adam mıy qalpyna kelmesteı zaqymdanady. Bul ahýal kem degende soqyrlyq, aýyr nevrologııalyq asqy­nýlarǵa dýshar etedi. Eń aýy­ry – ajal qushtyrady», deı­di «Densaýlyq» ulttyq qaýymdastyǵynyń basshysy Baqyt Túmenova.

Derek boıynsha Almaty, Shym­kent qalalary men Túr­­kis­tan oblysynda­ jertóle sehtary jıi kez­desedi eken. Qarjy monı­torıngi agenttigi bul aımaq­tarda mıllıondaǵan bótelke kontrafaktilik alko­gol tárkilengenin rasta­dy. Osy ýaqytqa deıin dúken­ sórelerine qanshama zań­syz­ ónim túskenin naqty anyq­­taý qıyn. Po­lı­sııa tarat­­qan aqparattarda qazir Pet­ropavl, Semeı, Qara­ǵandy, Qos­ta­naı, О́ske­men, Atyraý, Abaı, Mań­ǵystaý jáne Soltústik Qazaq­stan oblystarynda zań­syz alko­goldik ónimder ásh­ke­re­l­­e­nip jatqany jıi aıtyla­dy.­ Tár­­tip saqshylary kúmán­di bız­nes úshin birneshe mıl­lıon teń­ge kóleminde aıyp­pul salynatynyn esker­tip otyr.

Byltyr respýblıkada­ zań­syz jumys istegen 187 al­ko­gol ónimin satýshy ásh­­kere boldy. Tekseris ke­z­in­de polıseıler 783 myń­ lıtr­ge jýyq alkogol óni­min tárkiledi, al oǵan­ qosa kon­trabandalyq teme­­ki ónim­deriniń 2,7 mln qora­by anyq­taldy. Aıta ketý­ kerek, memlekettik or­gan­dar sha­ǵyn­ jáne mık­robıznesti tek­serýge mora­torıı ja­rııa­­laǵanyna qara­mastan, eger­ sýbektiniń qyz­meti ha­­­lyqtyń ómiri men den­saý­ly­­­ǵyna tikeleı qaýip tón­di­rer­­ bolsa, ShOB-ty teksere alady.

Sarapshylardyń piki­rin­she, ásirese zańsyz, jal­ǵan ónim jasaýǵa ábden ákki­len­gender ony túpnusqa taýar­dan aınytpaı jasaýǵa qol­ úıretken. Degenmen jurt­ kontrafaktige tap bolmaýy birneshe qarapaıym ere­jeni este saqtaýy kerek. Birinshiden, eshqandaı jaǵ­daı­da alkogoldi lısenzııasy joq­ adamnan satyp almańyz, áleý­mettik jelilerde de alko­gol satyp alýdan aýlaq boly­ńyz. Árqashan taýardyń quny­na nazar aýdaryńyz, óıtkeni mysaly, kólemi 0,5 l­ araq zań boıynsha 1000 teń­geden kem emes, al konıak 1500 teńgeden tómen baǵa­ǵa satylmaıdy. Aıta keteıik, elimizde kúshti alko­golge eń tómengi bólshek saý­da baǵasy belgilengen. Eger sýsyndardyń quny jo­ǵaryda kórsetilgen kór­setkishterden tómen bolsa,­ onda onyń jalǵan ónim bolý yqtımaldyǵy 100%-ǵa teń degen sóz. Alkogoldiń sapa­syn tekserýdiń taǵy bir tıimdi ádisi – E-SAPA qosym­sha­syndaǵy aksızderdi baqy­laý: ónimniń ataýy, beriktigi jáne basqa málimetter qo­sym­­shanyń aqparatynda da,­ bótel­keniń ózinde de sáı­kes kelýi kerek. Anyq sy­zylmaǵan shtrıh-kod ta taýar­dyń jalǵan alkogol ónimi ekendiginiń bir belgisi.

Sonymen qatar qazirgi tańda Qazaq­stan­da zańdy alkogol óndirisi de artyp­ ke­ledi. Byltyr bul kór­set­kish eki ese ósken. Alaıda tuty­ný deńgeıi óz ornyn­da. Sarapshylardyń piki­rinshe, bul úrdis – araq bız­ne­siniń kóleńkeden shyǵa bas­taǵanynyń belgisi. Aksız­de­letin ónimniń aınalymyn baqy­laýdyń nátıjesi kórine bas­tady degen sóz. 2022 jyly bıýdjetke túsetin túsi­m­­­­niń ósý qarqyny 1,6 ese­ge ul­ǵaıdy. Memlekettik kiris­ter komıtetiniń habaryna qara­ǵanda, qazyna 757,3 mlrd teń­gege tolyqty, bul ótken jyl­men salystyrǵanda 288,8 mlrd teńgege artyq.

Jalpy, sarapshylar «elı­­talyq» arzan ónimdi satyp­ alǵandaǵy únemdi emes,­ onyń saldary qandaı bola­ryn oılaý mańyzdy ekenin eskertedi.

ALMATY