Alaıda ońtústik óńirlerdiń turǵyndaryn soltústik jáne shyǵys óńirlerge qonys aýdarý, atajurtqa oralǵan qandastardy kvota boıynsha ornalastyrý sharalary kútkendegideı nátıje bermeı tur. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetine qaraǵanda, elimizdiń halqynyń sany ótken jyly 261845 adamǵa kóbeıip, 19 765 004-ke jetkenimen, jumys kúshi tapshy óńirlerdegi jaǵdaı burynǵysha nasharlaı túsken. Máselen, demografııalyq jaǵdaıy eń kúrdeli oblys sanalatyn Soltústik Qazaqstan halqynyń qatary taǵy 3048 adamǵa kemip, jyl basynda nebári 534 myń turǵyn qalǵan. Kóshi-qon saldosy Qostanaı (-4928 adam), Pavlodar (-4708 adam), Shyǵys Qazaqstan (-3741 adam) oblystarynda da teris mánge ıe.
Kórshiles Reseı jáne Qytaı memleketterimen shekaralas óńirlerde halyq sanynyń azaıý úrdisi nege toqtamaı otyr? Osy saýalǵa jaýap izdegende esimizge Almaty oblysynan Qyzyljar óńirine qonys aýdarǵan qoǵam belsendisi Býrahan Daqanovtyń: «Soltústikke adam kóshirýden buryn, «Soltústikte adam nege turaqtamaıdy?» degen suraqtyń jaýabyn taýyp, saldaryn emes, sebebin joıýǵa kúsh salý qajet. Shyndyǵynda, jergilikti jerden kóship jatqan tek orystar emes, qazaqtar da jeterlik. Sol sebepti jaǵdaıdy kóship kelip jatqandarǵa ǵana emes, barlyǵyna birdeı jasaý qajet», degen sózi tústi. Bul – bılik basyndaǵy azamattardy oılandyrýǵa tıis sóz.
Sebebi jaqynda Soltústik Qazaqstan oblysynda bolyp, qalyptasqan demografııalyq jaǵdaı jaıly zııaly qaýym ókilderimen jáne jergilikti turǵyndarmen sóıleskenimizde, olar keıbir áleýmettik baǵdarlamalar ádiletsizdik týǵyzyp otyrǵanyn ashyq ta ashyna aıtty. Mysaly, kóptegen azamat ózderi turǵynjaı kezeginde jyldar boıy sarylyp turǵanyna qaramastan, ońtústik óńirlerden qonys aýdaryp kelip jatqan aǵaıyndarǵa artyqshylyq jasalyp, birden memlekettik bıýdjet esebinen jańa turǵyn úıler salynyp berip jatqanyna renishti eken. Jalǵa beriletin páterler de eń aldymen ońtústik óńirlerden kelgen jas mamandarǵa usynylyp, jergilikti jastar shetqaqpaı qalýyna kelispeıtinder de bar.
«Serpin» baǵdarlamasy da sátti iske asyrylyp otyr deý qıyn. Birinshiden, atalǵan baǵdarlamaǵa qatysýshylar qoldaryna dıplom alǵan soń bári birdeı mamandyǵyna saı jumys taýyp, oqyǵan óńirlerinde turaqtap qalyp jatqan joq. Ekinshiden, Ulttyq biryńǵaı testileýde birshama tómen ball jınaǵan serpindikter memlekettik granttar alyp, olardan salystyrmaly túrde bilimdirek ekenine qaramastan, aqyly negizde oqýǵa túsip, ókpeleri qara qazandaı bolyp júrgen jergilikti stýdentter az emes.
«Burynǵy Úkimettiń kóshi-qon saıasaty tıisti nátıje bermegeniniń negizgi sebebiniń biri – áleýmettik ádildik jetispeýinde. Sonyń saldarynan oblysymyzǵa áleýmettik baǵdarlamalar boıynsha kóship kelýshiler sanynan basqa jaqqa kóship ketýshiler sany áldeqaıda kóp. Halyqty turaqtandyrý qajet desek, ońtústikten qonys aýdarýshylarmen jáne kvota boıynsha kóship kelgen qandastarmen qatar, jergilikti azamattarǵa da qolaıly jaǵdaılar jasaý qajet», deıdi soltústik qazaqstandyqtar.
Árıne, soltústik jáne shyǵys óńirlerdegi demografııalyq jaǵdaıǵa teris áserin tıgizip otyrǵan basqa faktorlar da bar. Solardyń ishinde sozbaqqa salynyp, áli sheshilmeı turǵan eldi mekenderdi gazdandyrý máselesi óte mańyzdy. Bul da – memleketten ádil kózqarasty talap etetin áleýmettik problema. Jańadan saılanǵan Parlament pen jańa Úkimet elimizdegi óńirlik damý, demografııa, kóshi-qon máselelerine jete nazar aýdaryp, jan-jaqty oılastyrylǵan ári pármendi sharalar qoldansa quba-qup.
