Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń derekterine súıensek, ótken jyly 130 myń adam arnaýly áleýmettik qyzmet alǵan, onyń ishinde 10 myńnan astam múgedektigi bar adam elimizdiń 32 memlekettik ońaltý ortalyǵynda em-dom qabyldaǵan. Alaıda respýblıkada múgedektigi bar adamdardyń jalpy sany 711 myńnan asady. Sondyqtan qazirgi ortalyqtardyń barlyǵyna qyzmet kórsetýge áleýeti jetpeı otyr.
Osyǵan oraı Úkimet Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2025 jylǵa deıin elimizdiń 12 óńirinde, atap aıtsaq Aqmola, Aqtóbe, Atyraý, Abaı, Jetisý, Jambyl, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Túrkistan oblystary jáne Almaty, Astana, Shymkent qalalarynda múgedektigi bar adamdar úshin jańa iri ońaltý ortalyqtaryn salýdy qolǵa aldy. Árqaısysy 150 oryndyq ońaltý ortalyqtary ınklıýzıvti top ókilderin ońaltý kezeńinde táýlik boıy qabyldaıdy. Osylaısha jyl saıyn jańa zamanaýı ortalyqtarda 1 500-1 800 múgedektigi bar adam densaýlyǵyn jaqsarta alady.
«Ońaltý ortalyqtarynyń qurylysy óńirlerdiń, onyń ishinde shalǵaıdaǵy eldi mekenderdiń turǵyndarynyń sapaly arnaýly áleýmettik qyzmetter alýyna jaǵdaı jasaıdy. Múgedektigi bar myńdaǵan adam densaýlyǵyn nyǵaıtyp, jaǵdaıyn jaqsarta alady. Sondyqtan bul jobalardy iske asyrý jergilikti jáne ortalyq organdar ókilderiniń erekshe baqylaýynda bolýǵa tıis», dedi Premer-mınıstr orynbasarynyń mindetin atqarýshy Altaı Kólginov ońaltý ortalyqtarynyń qurylys barysy talqylanǵan arnaıy keńeste.
Eń alǵashqy ońaltý ortalyǵy osy jyldyń basynda Abaı oblysy Semeı qalasynda salynyp, paıdalanýǵa berildi. Jaqyn arada áleýmettik mekemeni kútip-ustaýǵa bıýdjettik ótinim jergilikti máslıhattyń qaraýyna jiberiledi.
Ońaltý ortalyǵy balalarǵa da, eresekterge de birdeı qyzmet kórsetedi. Munda keshendi medısınalyq-áleýmettik, psıhologııalyq-áleýmettik jáne áleýmettik-pedagogıkalyq jaǵynan ońaltý júrgiziledi. Sondaı-aq Abaı oblysynyń alys aýdan, aýyldarynan kelgenderge 1 aıdan 6 aıǵa deıin ýaqytsha turýǵa múmkindik qarastyrylǵan. Barlyq bólmeler men kabınetter qajetti medısınalyq jıhazdarmen jáne otandyq, sheteldik zamanaýı ońaltý jabdyqtarymen qamtamasyz etilgen. Ortalyqtyń kitaphanasyndaǵy 14 oqý oryndyqtyń ekeýi múgedekter arbasyna arnalǵan. Termogıdroterapııa bólimshesinde eki emdik basseıni bar.
Nysannyń jalpy aýdany 22 myń sharshy metr, munda 7 elektrosaty men ońaltýǵa arnalǵan barlyq qondyrǵylar ornatylǵan. Sonymen qatar ana men balaǵa arnalǵan jeke palatalar, montesorı kabıneti syndy medısınalyq-áleýmettik, psıhologııalyq-áleýmettik jáne áleýmettik-pedagogıkalyq ońaltýdy júzege asyratyn jartylaı stasıonar jáne ýaqytsha turatyn stasıonar qyzmet kórsetedi. Sonymen qatar Ońaltý ortalyǵynda psıhonevrologııalyq patologııasy bar, tirek-qımyl apparaty buzylǵan múgedek balalar jáne birinshi, ekinshi top múgedektigi bar adamdar em-dom alyp, ońaltýdan óte alady.
Jergilikti ákimdiktiń aqparaty boıynsha biregeı ortalyq 200 mamandy turaqty jumyspen qamtydy. Bilikti mamandar zamanaýı tehnıkalyq ońaltý quraldaryn qoldaný arqyly ár em alýshyǵa jeke baǵdarlama ázirleıdi.
Qazir Abaı oblysy boıynsha 24 myńnan asa múgedektigi bar azamat tirkelgen. Endi jylyna 4 myńnan asa adam ortalyq qyzmetin paıdalana alady. Aldaǵy ýaqytta oblysta osyndaı taǵy eki ortalyq ashylmaq. Onyń bireýi Aıagóz qalasynda boı kóteredi dep josparlanǵan.
Al Altaı Kólginovtiń aıtýynsha, bıyl Kentaý, Taraz jáne Aqtóbe qalalarynda taǵy úsh ońaltý ortalyǵy boı kóteredi. Kelesi jyly Batys Qazaqstan oblysynda, odan soń 2025 jyly Aqmola jáne Atyraý qalalaryndaǵy ortalyq qurylysyn aıaqtaý josparlanyp otyr.
Elimizdiń bes óńirinde – Pavlodar, Jetisý oblystarynda, Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda qurylys áli bastalǵan joq. Osyǵan baılanysty Altaı Kólginov óńir basshylaryna qysqa merzimde daıyndyq jumystaryn aıaqtaýdy jáne múgedektigi bar adamdar úshin ońaltý ortalyqtaryn salýǵa bıýdjettik ótinimder berýdi tapsyrdy.
Resmı statıstıkany zerdelesek, Qazaqstanda 160 myńnan asa erekshe bala tirkelgen, olardyń kóbi turaqty ońaltýdy qajet etedi. Al Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine súıensek, eldegi árbir 100 balanyń úsheýi serebraldy paralıch aýrýyna, onyń ishinde DSP aýrýyna shaldyqqan 10 balanyń bireýi dúnıege kelmeı jatyp shaldyǵady. Bul Qazaqstanda atalǵan dıagnozben týylmaı-aq kóptegen balalar dúnıege keletinin bildiredi. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń derekteri boıynsha, Qazaqstanda DSP-men aýyratyn balalarǵa arnalǵan bar bolǵany 49 reabılıtasııalyq ortalyq bar. Bul árbir 1 orynǵa 5 baladan kelip otyr degen sóz.
Álem elderiniń tájirıbesin alar bolsaq, Ulybrıtanııa, AQSh jáne Eýropada serebral aýrýymen kúresý úshin em alý júıesi standarttalmaǵan. Alaıda bul elderde dıagnozdyń arnaıy jasaqtalǵan saıty jáne dıagnozben kúresetin otbasylarǵa kómek retinde qaıyrymdylyq qorynyń ashyq saıty jumys isteıdi. Onda ár balanyń yńǵaıyna negizdelip em alý júıesi jasalady.
Al Ortalyq Azııada, sonyń ishinde Qazaqstan, Qyrǵyzstan elderinde em alýǵa standarttalǵan 3 apta beriledi. Sonymen qatar Qazaqstanda aı saıyn ár balaǵa beriletin qarajat mólsheri Eýropa memleketterimen salystyrǵanda 10 ese az. Árıne, Úkimet bul salaǵa bólinetin qarajatty jyl saıyn 5 myń teńgege kóbeıtip keledi, biraq ókinishke qaraı, ol aı saıynǵy reabılıtasııalyq em alýdyń qunyn óteı almaıdy.
Osy oraıda jańadan boı kóteretin ońaltý ortalyqtarynyń mańyzy men kómegi zor bolmaq.
