Aýyldy qoldaý úshin birneshe qaýly qabyldadyq, memlekettik baǵdarlama jasadyq, «Aýyl jylyn» jarııaladyq, qanatqaqty jobalar usyndyq, qarjylaı qoldaý maqsatymen mıllıondaǵan, mıllıardtaǵan teńge sýbsıdııa da berip jatyrmyz, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tynymsyz eńbek etýde jáne taǵysynyń taǵy bar... Jas mamandarmen qamtamasyz etý maqsatynda «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyn engizdik. Tyǵyz ornalasqan Ońtústik óńirdiń turǵyndaryn el sany az Soltústik, Shyǵys aımaqtaryna qonystandyrýdy da qolǵa aldyq. Shamamyz jetkenshe aýyldardy saqtap qalýǵa tyrysyp-aq baǵýdamyz. Biraq osynyń bárinen ońdy nátıje kórip otyrmaǵanymyzdy moıyndaımyz.
Týǵan jerim Qarataýdyń tóskeıinde kósilip jatqan Kósegeniń Kókjonynda ornalasqan alaqandaı ǵana Úshbas aýyly 1954 jyly tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý kezinde birneshe ujymshardyń basyn biriktirgen «Túrkistan» astyq keńsharynyń bir bólimshesi edi. Kezinde óńirdegi mańdaıaldy sharýashylyq boldy.
Qazir aýylda jastar úshin jumys joqtyń qasy. Sondyqtan olardyń basym kópshiligi qalaǵa qonys aýdarǵan. Mektepke baratyn balalar sany azaıyp bara jatqanyn mektep dırektory Maqsat Mamytov jıi aıtady, tipti osylaı kete berse mektep jabylyp qala ma degen qaýip te joq emes. Qazirgi aýyldyń turmys-tirshiligin kórip janyń aýyrady. Egindikke bólingen jerler men shabyndyqtar bılik ıeleriniń, «qaltaly azamattardyń» ıeligine ketken. Aýyl turǵyndarynyń qolynda qajetti aýylsharýashylyq tehnıka da joq. Sodan olar ne qylsyn, álgi dókeılerge jaldanyp nápaqasyn ajyratyp júr.
Aýyl jastarynyń máselesi meni erekshe tolǵandyrady. Úshbas aýylynda tepse temir úzetin 30-ǵa jýyq boıdaq jigit bar eken. Olar áke-sheshelerimen birge turady. Sharýashylyq jumystardy bir azamattaı atqaryp júr. Úıleneıin dese álgilerdiń turǵyn úıi joq, qol qysqa. Eger memleket sol aýyl jastaryn qoldap, úı turǵyzýǵa tómen paıyzben qarjy-nesıe berse, kóp másele der kezinde sheshiler edi.
«Eger aýyldy kórkeıtip, berekeli mekenge aınaldyrǵymyz kelse, jastardy eńbekke baýlyp, olarǵa tıisti jaǵdaı týǵyzyp, baǵdarlama boıynsha úı salyp, barynsha qoldaǵanymyz jón. Áıtpese, «Aýyl – altyn besigimiz» dep júz ret keńirdegimizdi qyzartyp aıtsaq ta, bul isti túzeı almaımyz. Qazaq aýylsyz qalaı tirshilik etedi? Osyny oılap qatty tolǵanamyn», deıdi eńbek ardageri Dýlat О́teshev.
«Keńshar kezinde Úshbas ózenin birneshe jerden býyp, toǵan salyp, sý qoımalaryn jasap, júgeri, kartop, qyzanaq, tipti qaýyn men qarbyz ósirip, Jańatas qalasynyń turǵyndaryn qamtamasyz etkenimiz esimde. Aýyl mańyndaǵy alma baq qandaı edi, shirkin! Qazir osynyń biri de qalmaǵan. Kópshiliktiń boıyn enjarlyq, jalqaýlyq jaýlap aldy. Jumys kózin taba bilsek, aýylda berekeli ister az emes qoı. Biraq osyny júzege asyrar belsendi jastar ortamyzdan tabylmaı otyr jáne memleketten qoldaý da jetispeı tur», deıdi aýyl qarııasy Iles Aıtjanov.
Aýyl ardagerleriniń tolǵanysy kimge bolmasyn tereń oı tastaıdy. Kóńilińdi qulazytyp, júregińdi syzdatady. Tipti birte-birte ýaqyt aýysqan saıyn «qazaqtyń aýyly» degen uǵym joǵalyp ketpeı me degen úreı, ýaıym paıda bolady boıyńda.
...Kóńilge kóp oı túıip, sanamyzǵa salmaq salyp aýylymnan attanyp bara jatyrmyz. Kıeli Qarataýdyń bıik qyrattarynyń biri Aqqyrqa asýyna jetip, baıaǵy dástúr boıynsha bir sát aıaldadyq. Artymyzǵa burylyp, kóz ushynda kólbeńdep, saǵymǵa bógip, artta qalyp bara jatqan taý baýraıyndaǵy shókimdeı Úshbas aýylyna qımaı qaraımyn. Kóktemniń erke qońyr samaly betimizdi qytyqtap, beıne, aımalap turǵandaı sezimde bolasyń. Týǵan jerge degen mahabbat, aıaýly sezim qansha jyl ótpesin esh eskirmeıtin, júrektiń bir túkpirinde árdaıym túlep, ushqyndap jatatyn erekshe jumbaq, tylsym, syrly dúnıe eken.
Qyr jotasyna jelge aınalatyn qyryqqa jýyq záýlim generatorlar boı kóteripti, birazy áli ornatý kezeńinde eken. Aıtýshylarǵa sensek, kórshi Qytaı mamandary Kókjon aımaǵynda jeldiń qaı baǵytta, qandaı kúshpen soǵatynyn segiz jyl boıy zerttep, zerdelep, jel generatorlaryn ornatýǵa eń tıimdi oryn dep osy Aqbıik qyratyn tańdapty. Qazir sol jel generatorlaryn jerdiń qashyqtyǵyna, jol qıyndyǵyna qaramaı tý sonaý Qytaıdan bólshek-bólshek kúıinde tasymaldanyp, Qarataý jotasyna jetkizilip, olardy ornatyp jatqan sáti eken. Keleshekte bul sandaǵan jel generatory osy óńirdegi eldi mekenderdi jáne kásiporyndardy arzan «jasyl energııamen» qamtamasyz etedi dep josparlanǵan eken. Laıym soǵan jeteıik!
Dala jumysy qyzý bastalyp ketipti, egin alqaptary eńbek sımfonııasyna aınalǵan. Áneýbir tustan «Evrohım» kompanııasynyń sońǵy jyldary boı kótergen kásiporyndarynyń jańa ǵımarattary kózge shalynady. Tynymsyz júıtkip júrgen aýyr «Belazdar», beli maıysyp tonna-tonna rýda tıegen vagondar ár jerden kórinedi. О́ńirde tynys-tirshilik bir sát úzilmeı, qarbalas is qanat qaǵyp jatqany kóńilge demeý beredi.
Saǵyndyq ORDABEKOV,
professor, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi
Jambyl oblysy,
Sarysý aýdany
