Mýzeı • 06 Sáýir, 2023

Kóne kartalar syr shertedi

350 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Ulttyq mýzeıde «Qazaq dalasy tarıhı kartalarda: keńistik pen aýmaq qurylymdary» atty kórme ashyldy. Onda XVI ǵasyr men 1939 jyl aralyǵynda eýropalyq, amerıkalyq, reseılik kartograftar qurastyrǵan tarıhı 26 karta tanystyryldy. Bul kartalar Memlekettik keńesshi Erlan Qarınniń jeke kolleksııasynan usynyldy. Tarıhı kartalarda qazirgi elimizdiń quramyna kiretin aımaqtar kórsetilip, bekitilgen.

Kóne kartalar syr shertedi

Kórmeni ótkizýdegi maqsat – búgingi eli­mizdiń ákimshilik-aýmaqtyq birlik­terin quraıtyn aýmaqtar beınelengen biregeı, erekshe qundy kartalardy mádenı-aqparattyq aına­lymǵa engizý.

Mádenı is-sharanyń ashylýynda sóz alǵan Ulttyq mýzeı dırektorynyń mindetin atqarýshy Aıbek Sydyqov kórmeniń mańy­zyna toqtala kelip:

«Kartografııa – birneshe salany qam­tıtyn kúrdeli ǵylym. Onda tarıh, geografııa, beıneleý óneri, ádebıet pen mádenıet sekildi salalar bir arnada toǵysady. Son­dyqtan kartografııanyń keńinen nasıhattalýy halqymyzdyń tarıhı sanasynyń jańǵy­rýyna yqpal etedi», dedi ol.

Sondaı-aq Parlament Má­jilisiniń depýtaty, tarıh ǵy­lymdarynyń doktory, professor Erkin Ábil tarıhı geo­grafııa men arhıv isin te­reń zertteý memleket tu­tasty­ǵynyń bir kepili ekenin aıtty.

Kórme bes bólimnen tura­dy. «Atlastar dáýiri» atty birinshi bólimde XVI-XVII ǵasyrlarda jasalǵan 7 karta qoıylǵan. Avtorlary – aǵyl­shyn, ıtalıan, nıderland jáne nemis kartograftary. Ekin­shi bólim – «Jańa zaman kartografııasyndaǵy Qa­zaq dalasy». Onda sheteldik ǵalymdar qurastyrǵan 5 karta bar. Máselen, Djon Kerrı Reseı ımperııasynyń kartasyn jasaǵanda qazaqtardyń 1799 jylǵy etnostyq aýma­ǵyn da tanystyrady. Úshin­shi bólim – «Eýropalyq kar­to­grafııanyń sharyqtaý ke­zeńindegi Qazaq dalasy» dep atalǵan. Munda 4 karta bar, ishindegi eń qundysy – Djon Martın Rapkınniń «Tá­ýel­siz Tartarııa» kartasy. Bul karta sha­mamen 1846-1851 jyldary basylsa ke­rek. «XIX ǵasyrdaǵy Áske­rı topo­graf­tar jumy­syndaǵy Qazaq dalasy» degen tórtinshi bólimde 8 karta usy­nylǵan. Olardy Reseı ımperııasy Bas shtabynyń Qazaq dalasyn zerttegen ofıserleri daıyndaǵan. Al besinshi bó­limde «Qazaq KSR. 1939 j» ta­rıhı kartasy berilgen. Bul kar­tadan Ekinshi dúnıejúzilik soǵys al­dyndaǵy Qazaq KSR-iniń ákim­shilik qurylymyn kó­resiz.

Sońǵy jańalyqtar