Bul soǵystyń aıaqtalýy qıyn
Iraktaǵy radıkaldy ıslamısterdiń bas kóterip, ortalyq úkimetke qarsy soǵys ashqanyna da aıǵa jýyqtap qaldy. Alǵashynda ıslamıster ózderin «Irak jáne Levant ıslam memleketi» dep atasa, endi olar «Islam halıfaty» ataýyna kóshti.
Jaı ataý ǵana emes, bul toptyń qazir máni de myqtap ózgergeni anyq. Eń aldymen, bul soǵysqa syrttaǵylar da belsene qatysa bastady. Basynda ıslamıster Mosýl qalasyna shabýyl jasaǵanda, jasaqtarynyń sany nebári 3-5 myńdy qurasa, qazir onyń sany birneshe ondaǵan myńdy quraıdy, úkimet áskerinen tartyp alǵan áskerı tehnıkasy da ájeptáýir. Tek tehnıka ǵana emes, olardyń qolyna aıtarlyqtaı qarjy da túsken.
Bular ǵana emes, olardyń qarsylasy – Irak úkimeti de birshama esin jıyp, jaqtastarynyń arqasynda aıtarlyqtaı «kúsheıdi». Kúni keshe Reseıdiń «Sýhoı» kompanııasy Irak «satyp alǵan» 10 sý jańa joıǵysh ushaqtaryn olardyń áskerı áýejaılaryna qondyrdy. Buryn óz jerinde bolyp, endi Irakqa aýysqan súnnıt-ıslamısterdi Sırııanyń áskerı-áýe kúshteri artynan qýyp kelip, bombalap ketti. Bul – Damaskiniń Baǵdadqa jasaǵan úlken kómegi. Al Irannyń kómegi bular úshin baǵasyz. Tehran ázirge tek qarýmen kómektesemiz, adam jibermeımiz dese de, buǵan deıin Irannyń bir generalynyń eki myńdaı adamdy ertip kelgenin jurt biledi.
Bul soǵystyń bir ereksheligi – onda kimniń kimge jaý ekenin ajyrata almaı, jurttyń bastary dal. Kúni keshe ózderiniń áskerin alyp kelip Irakty Saddam Hýseındeı qanisher basshysynan «qutqarǵan» AQSh mynadaı qıyn-qystaý kezderde syrt qala almaıdy – aqyl aıtatyn keńesshilerin jiberedi, qarajattan da kómektesedi. Osylaısha, seniń dosyń – meniń dosym, seniń jaýyń – meniń jaýym qaǵıdatymen, AQSh pen Iran barrıkadanyń bir jaǵynan tabylyp otyr. Tipti, radıkaldy ıslamıstermen kúreste olar Bashar Asadpen de odaqtasqa aınalmaq.
О́kilderiniń málimdeýinshe, «Islam halıfaty» Sırııa men Irak aýmaǵymen shektelmeıtin túri bar. Olar ózderine qosylýǵa, qoldaý kórsetýge búkil álem jıhadshylaryna úndeý tastap otyr. Ondaı adamdar kórshi biraz elden tabylýy múmkin. Sarapshylar ondaılardyń Iordanııada barshylyǵyn aıtady. Iordanııa basshylyǵy budan kádimgideı shoshyp, basqa elden kómek suraýy da múmkin. Sonda kimnen? Izraılden. Al Izraıl kómek bere ala ma? Shamasy keledi, árıne. Qarym-qatynasy durys elge kómekten bas tartý qıyn. Bas tartpaǵanda, osylaısha súnnıt-ıslamısterge qarsy kúshke qosylar bolsa, ata jaýy sanalatyn Iranmen odaqtas bolyp shyǵa keledi!
Kún ótken saıyn bul soǵystyń dinı sıpaty kúsheıip keledi. Bir dinniń eki tarmaǵy birin biri joıǵysy keledi. Muny qoıaıyq, til tabysaıyq deýdiń ornyna ekinshisin joıý úshin basqalardan qarý suraıdy, qarajat suraıdy. Sodan da bul soǵystyń bitýi qıyn. Olardyń biri ekinshisin joıyp bitirgenshe, ózderi de joıylyp, úshinshi bireýlerge jem bolady.
Islam – yntymaq dini deımiz. Bul dinnen qazir yntymaq ketip tur. Muny ashyq aıtqan jón. Alla aldynda adal bolý úshin de aıtqan jón. Bul soǵystyń súnnıtter men shııtterdiń arasyndaǵy soǵys ekeni de belgili. Súnnıtterge – Saýd Arabııasynyń, shııtterge Irannyń búıregi burady. Bul eki el óz baǵytyn ózgertpeı turǵanda, soǵystyń bitýi neǵaıbyl. Osyndaıda olardy yntymaqqa shaqyratyn, birlikke bastaıtyn bedeldi uıym qaıda, bedeldi el qaıda, bedeldi tulǵa qaıda deıdi ekensiń. Ázirge ıslam áleminde olar tabylmaı tur.
Sóz ben istiń sáıkespeıtini jaman
KHDR Ortalyq telegraf agenttigi óz eliniń Memlekettik qorǵanys komıtetiniń Ońtústik Koreıa úkimetine ózara áskerı agressııany toqtatý jóninde usynys jasaǵanyn jarııalady.
Bul álemdi eleń etkizetin-aq habar ǵoı. Biraq sol álemniń eleń etkenine kúmándanasyń. О́ıtkeni, jurttyń Phenıan jaqtan estiletin sózge kúdigi kóp. Bular búkil álemdi shýlatqaly qashan! Jurtty ıadrolyq qarýmen qorqytady. Oqtyn-oqtyn sol qarýyn kórsetip, shoshyndyrady. Endi bitimgershilik bastama jasaǵanyna qarap, onyń sózine jurttyń senýi de qıyn.
«Jaqsy sóz – jarym yrys» degen bar, senimsizdeý bolsa da, yntymaqqa shaqyrý qarýmen qorqytýdan jaqsyraq. KHDR óz usynysynda neni aıtady? Osy jumadan bastap, ýaqytsha Ońtústik Koreıaǵa qarsy nasıhatyn toqtatpaq, Seýlge sen de solaı et deıdi. Sonymen birge, Sary teńizdegi daýly shekaralyq aımaqtaǵy atysty, áskerı áreketterdi toqtatýdy usynady.
Syrttaı qaraǵanda, jón sııaqty-aý. Biraq eki el arasyndaǵy, ásirese, shıelenistegi elder arasyndaǵy másele bulaı ońaı sheshilmeıdi. Men bylaı etemin, sen de solaı et degen bolmaıdy. Mundaı másele úlken deńgeıdegi kelissózde talqylanyp, sheshiledi. Al Phenıannyń bul usynystary jaı jurtty aldaýsyratyp, arzan bedel jınaýǵa baǵyttalǵany anyq.
Munyń jaı sóz ekenin osy aptanyń basynda KHDR basshysy Kım Chen Ynnyń jasaǵan málimdemesinen de aıqyn ańǵarýǵa bolǵandaı. Ol Koreıa ulttyq armııasynyń qorǵanysty kúshterin nyǵaıtýdy barlyq jolmen júzege asyrý mindetin aıtty, bul eldegi qaýipsizdik pen tynyshtyqty qamtamasyz etedi jáne revolıýsııanyń jeńisterin qorǵaıdy eken. Sondaı-aq, onyń aıtýynsha, «berik beıbitshilik bir jaqtyń asa myqty bolyp, oǵan eshkim qarsy shyǵýǵa bata almaıtyn jaǵdaıda ǵana múmkin bolmaq». Bir jaq dep ol óz elin aıtyp otyr, árıne.
Buǵan da senýden buryn jurt kúletin shyǵar. О́ıtkeni, eldiń qorǵanys qabileti belgili dárejede onyń ekonomıkasyna da baılanysty. Ońtústik Koreıada ishki jalpy ónim kólemi Soltústikke qaraǵanda 30 esedeı, al syrt eldermen taýar aınalymynyń kólemi 160-170 esedeı joǵary. Al Phenıan ózin kúshti sanaıdy. Qaıtip kúlmessiń! Osydan da biraz qorytyndy jasaýǵa bolar.
Bul eki el arasyndaǵy qarym-qatynas týraly aıtqanda, Ońtústik Koreıa KHDR-men qosylý baǵytyn ustanady. Osy jolda naqty is-áreketteri de bar. Sol qosylýdan olar ózderine úlken ekonomıkalyq aýyrtpalyq ta keletinin biledi. Biraq tarıhtyń tálkegimen bólinip, soltústikte taýqymetti tirshilik jasap jatqan baýyrlas halyqqa rızyǵymen bólispek. Mundaı jolǵa Phenıan eshqashan da kelispeıdi. Onda soltústiktegi búkil saıası júıe, bılik tolyqtaı kúıreıdi.
Al endi KHDR-diń mynaý usynysyna qaıta oralar bolsaq, sarapshylar ony Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵasy Sı Szınpınniń Koreıa Respýblıkasyna resmı saparyna qatystyrady. Sapar kezinde Qytaı basshysy óziniń koreıalyq áriptesi Pak Kyn Hemen Phenıannyń ıadrolyq baǵdarlamasyn da sóz eteri anyq. Soltústik Koreıa basshylyǵy osy kezde ózderiniń «bitimgershiligin» kórsetip qalǵysy kelgeni de daýsyz.
Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».
Jaı ataý ǵana emes, bul toptyń qazir máni de myqtap ózgergeni anyq. Eń aldymen, bul soǵysqa syrttaǵylar da belsene qatysa bastady. Basynda ıslamıster Mosýl qalasyna shabýyl jasaǵanda, jasaqtarynyń sany nebári 3-5 myńdy qurasa, qazir onyń sany birneshe ondaǵan myńdy quraıdy, úkimet áskerinen tartyp alǵan áskerı tehnıkasy da ájeptáýir. Tek tehnıka ǵana emes, olardyń qolyna aıtarlyqtaı qarjy da túsken.
Bular ǵana emes, olardyń qarsylasy – Irak úkimeti de birshama esin jıyp, jaqtastarynyń arqasynda aıtarlyqtaı «kúsheıdi». Kúni keshe Reseıdiń «Sýhoı» kompanııasy Irak «satyp alǵan» 10 sý jańa joıǵysh ushaqtaryn olardyń áskerı áýejaılaryna qondyrdy. Buryn óz jerinde bolyp, endi Irakqa aýysqan súnnıt-ıslamısterdi Sırııanyń áskerı-áýe kúshteri artynan qýyp kelip, bombalap ketti. Bul – Damaskiniń Baǵdadqa jasaǵan úlken kómegi. Al Irannyń kómegi bular úshin baǵasyz. Tehran ázirge tek qarýmen kómektesemiz, adam jibermeımiz dese de, buǵan deıin Irannyń bir generalynyń eki myńdaı adamdy ertip kelgenin jurt biledi.
Bul soǵystyń bir ereksheligi – onda kimniń kimge jaý ekenin ajyrata almaı, jurttyń bastary dal. Kúni keshe ózderiniń áskerin alyp kelip Irakty Saddam Hýseındeı qanisher basshysynan «qutqarǵan» AQSh mynadaı qıyn-qystaý kezderde syrt qala almaıdy – aqyl aıtatyn keńesshilerin jiberedi, qarajattan da kómektesedi. Osylaısha, seniń dosyń – meniń dosym, seniń jaýyń – meniń jaýym qaǵıdatymen, AQSh pen Iran barrıkadanyń bir jaǵynan tabylyp otyr. Tipti, radıkaldy ıslamıstermen kúreste olar Bashar Asadpen de odaqtasqa aınalmaq.
О́kilderiniń málimdeýinshe, «Islam halıfaty» Sırııa men Irak aýmaǵymen shektelmeıtin túri bar. Olar ózderine qosylýǵa, qoldaý kórsetýge búkil álem jıhadshylaryna úndeý tastap otyr. Ondaı adamdar kórshi biraz elden tabylýy múmkin. Sarapshylar ondaılardyń Iordanııada barshylyǵyn aıtady. Iordanııa basshylyǵy budan kádimgideı shoshyp, basqa elden kómek suraýy da múmkin. Sonda kimnen? Izraılden. Al Izraıl kómek bere ala ma? Shamasy keledi, árıne. Qarym-qatynasy durys elge kómekten bas tartý qıyn. Bas tartpaǵanda, osylaısha súnnıt-ıslamısterge qarsy kúshke qosylar bolsa, ata jaýy sanalatyn Iranmen odaqtas bolyp shyǵa keledi!
Kún ótken saıyn bul soǵystyń dinı sıpaty kúsheıip keledi. Bir dinniń eki tarmaǵy birin biri joıǵysy keledi. Muny qoıaıyq, til tabysaıyq deýdiń ornyna ekinshisin joıý úshin basqalardan qarý suraıdy, qarajat suraıdy. Sodan da bul soǵystyń bitýi qıyn. Olardyń biri ekinshisin joıyp bitirgenshe, ózderi de joıylyp, úshinshi bireýlerge jem bolady.
Islam – yntymaq dini deımiz. Bul dinnen qazir yntymaq ketip tur. Muny ashyq aıtqan jón. Alla aldynda adal bolý úshin de aıtqan jón. Bul soǵystyń súnnıtter men shııtterdiń arasyndaǵy soǵys ekeni de belgili. Súnnıtterge – Saýd Arabııasynyń, shııtterge Irannyń búıregi burady. Bul eki el óz baǵytyn ózgertpeı turǵanda, soǵystyń bitýi neǵaıbyl. Osyndaıda olardy yntymaqqa shaqyratyn, birlikke bastaıtyn bedeldi uıym qaıda, bedeldi el qaıda, bedeldi tulǵa qaıda deıdi ekensiń. Ázirge ıslam áleminde olar tabylmaı tur.
Sóz ben istiń sáıkespeıtini jaman
KHDR Ortalyq telegraf agenttigi óz eliniń Memlekettik qorǵanys komıtetiniń Ońtústik Koreıa úkimetine ózara áskerı agressııany toqtatý jóninde usynys jasaǵanyn jarııalady.
Bul álemdi eleń etkizetin-aq habar ǵoı. Biraq sol álemniń eleń etkenine kúmándanasyń. О́ıtkeni, jurttyń Phenıan jaqtan estiletin sózge kúdigi kóp. Bular búkil álemdi shýlatqaly qashan! Jurtty ıadrolyq qarýmen qorqytady. Oqtyn-oqtyn sol qarýyn kórsetip, shoshyndyrady. Endi bitimgershilik bastama jasaǵanyna qarap, onyń sózine jurttyń senýi de qıyn.
«Jaqsy sóz – jarym yrys» degen bar, senimsizdeý bolsa da, yntymaqqa shaqyrý qarýmen qorqytýdan jaqsyraq. KHDR óz usynysynda neni aıtady? Osy jumadan bastap, ýaqytsha Ońtústik Koreıaǵa qarsy nasıhatyn toqtatpaq, Seýlge sen de solaı et deıdi. Sonymen birge, Sary teńizdegi daýly shekaralyq aımaqtaǵy atysty, áskerı áreketterdi toqtatýdy usynady.
Syrttaı qaraǵanda, jón sııaqty-aý. Biraq eki el arasyndaǵy, ásirese, shıelenistegi elder arasyndaǵy másele bulaı ońaı sheshilmeıdi. Men bylaı etemin, sen de solaı et degen bolmaıdy. Mundaı másele úlken deńgeıdegi kelissózde talqylanyp, sheshiledi. Al Phenıannyń bul usynystary jaı jurtty aldaýsyratyp, arzan bedel jınaýǵa baǵyttalǵany anyq.
Munyń jaı sóz ekenin osy aptanyń basynda KHDR basshysy Kım Chen Ynnyń jasaǵan málimdemesinen de aıqyn ańǵarýǵa bolǵandaı. Ol Koreıa ulttyq armııasynyń qorǵanysty kúshterin nyǵaıtýdy barlyq jolmen júzege asyrý mindetin aıtty, bul eldegi qaýipsizdik pen tynyshtyqty qamtamasyz etedi jáne revolıýsııanyń jeńisterin qorǵaıdy eken. Sondaı-aq, onyń aıtýynsha, «berik beıbitshilik bir jaqtyń asa myqty bolyp, oǵan eshkim qarsy shyǵýǵa bata almaıtyn jaǵdaıda ǵana múmkin bolmaq». Bir jaq dep ol óz elin aıtyp otyr, árıne.
Buǵan da senýden buryn jurt kúletin shyǵar. О́ıtkeni, eldiń qorǵanys qabileti belgili dárejede onyń ekonomıkasyna da baılanysty. Ońtústik Koreıada ishki jalpy ónim kólemi Soltústikke qaraǵanda 30 esedeı, al syrt eldermen taýar aınalymynyń kólemi 160-170 esedeı joǵary. Al Phenıan ózin kúshti sanaıdy. Qaıtip kúlmessiń! Osydan da biraz qorytyndy jasaýǵa bolar.
Bul eki el arasyndaǵy qarym-qatynas týraly aıtqanda, Ońtústik Koreıa KHDR-men qosylý baǵytyn ustanady. Osy jolda naqty is-áreketteri de bar. Sol qosylýdan olar ózderine úlken ekonomıkalyq aýyrtpalyq ta keletinin biledi. Biraq tarıhtyń tálkegimen bólinip, soltústikte taýqymetti tirshilik jasap jatqan baýyrlas halyqqa rızyǵymen bólispek. Mundaı jolǵa Phenıan eshqashan da kelispeıdi. Onda soltústiktegi búkil saıası júıe, bılik tolyqtaı kúıreıdi.
Al endi KHDR-diń mynaý usynysyna qaıta oralar bolsaq, sarapshylar ony Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵasy Sı Szınpınniń Koreıa Respýblıkasyna resmı saparyna qatystyrady. Sapar kezinde Qytaı basshysy óziniń koreıalyq áriptesi Pak Kyn Hemen Phenıannyń ıadrolyq baǵdarlamasyn da sóz eteri anyq. Soltústik Koreıa basshylyǵy osy kezde ózderiniń «bitimgershiligin» kórsetip qalǵysy kelgeni de daýsyz.
Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».
