Infraqurylym qýaty – ınvestısııada

Osy oraıda shymkenttik turǵyn­dardy aýyz sýmen qamtamasyz etip otyrǵan kásiporyn «Sý resýrstary-mar­ketıng» JShS-nyń úlgili táji­rıbe­sin mysalǵa keltirsem deımin. Ká­sip­oryn toqsanynshy jyldardyń aıa­ǵynda qurylǵan. Sodan beri shırek ǵasyrdan astam ýaqyt ishinde halyqqa qaltqysyz qyzmet etip keledi. Osy ýaqyt aralyǵynda kompanııa úlken jetistikterge qol jetkizdi. Jańǵyrtý jobalary arqyly halyqty aýyz sýmen qamtamasyz etýde úlken sapaly is tyndyrdy. Qosymsha ınvestısııalardyń kómegimen tozyǵy jetken aýyz sý qu­byrlarynyń júıeleri aýystyrylyp, árbir mekeme men úıge esepteýish quraldar qoıylyp, halyq sýdyń raqatyn kórip otyr. «Sý resýrstary-mar­ketıng» JShS bas dırektory Anarbek Ormannyń aıtýynsha, kásiporyn megapolıstiń bir mıllıonnan astam turǵynyna qyzmet kórsetedi. Mekeme qalaǵa aýyz sý berip qana qoımaıdy, sonymen bir­ge qaldyq sýlardy jınap, tazalap, aýyl sha­rýa­shylyǵy qajettiligi úshin egistikterge qaıta jiberiledi eken.

«Investısııa tartý jaǵyna kelsek, Eýropa qaıta qurý jáne damý ban­kimen 14 jyldan beri qoıan-qoltyq ju­mys istep keledi. Osy atalǵan qarjy ıns­tıtýtynan 18 mlrd teńge ınvestısııa esebinde nesıe alǵan. Onyń 13 mlrd teńgesin jaýyp úlgeripti. Qalǵan somasy aýyz sý men káriz júıelerin jańalaýǵa jumsalatyn bolady. Investısııa qa­rajatyn jańǵyrtý jobalaryna arnaý – kásiporynnyń basty qaǵıdaty. Son­dyqtan árbir qarajat tıynyna sheıin josparǵa saı ıgerilip jatyr», deıdi kásip­oryn basshysy.

Jańǵyrtý isin tolyq júzege asyrý úshin memleket tarapynan da arnaıy baǵdarlama sheńberinde qoldaý kór­setilipti. Onyń kólemi 4,5 mlrd teń­geni quraıdy. Kásiporyn qurylǵaly osy salaǵa 38 mlrd teńge ınvestısııa quıylǵan. Eýropa qaıta qurý jáne damý bankinen alynǵan qarajatqa myń shaqyrymnan astam sý qubyry jańartylyp, 90 shaqyrymǵa jýyq káriz júıesi aýystyrylypty. Al ekologııa jaǵdaıyn jaqsartý maqsatynda 100 myń tekshe metrlik tazalaý qondyrǵysy jańartylǵan. Mekeme Polshadaǵy áriptesterimen baılanys ornatyp, sol eldiń ozyq tehnologııasyn endirgen. Zamanaýı tehnologııanyń nátıjesinde káriz júıelerinde jaǵymsyz ıis joǵaldy. Kásiporyn káriz júıesinen aqqan jaman sýlardy da kádege jaratyp jatyr. Iаǵnı qaldyq sýlardan bıogaz óndirip, odan saǵatyna 3,5 mln Kvt elektr energııasyn alyp otyr. Bul degen sóz jalpy qala tutynatyn elektr energııasynyń birshama bóligin ózderi óndirip jatyr. Shahar aýmaǵynyń keńeıýine baılanysty qosymsha 50 myń tekshe metr qýattylyǵy bar tazalaý qondyrǵysy iske qosylyp, jalpy qýattylyq kólemi 150 myń tekshe metr­ge jetkizilipti. Sonymen birge byltyr Germanııadan tabıǵı gazdan elektr qýatyn alatyn qondyrǵy ákep ornatqan. Elektr energııasyn óndirý qýaty taǵy saǵatyna 4 mln Kvt-ǵa ósip, kásiporyn tazalaý qondyrǵysyna ketetin elektr ener­gııasy shyǵyndarynyń 95 paıyzyn óz esebinen jaýyp otyr.

Mekeme basshysynyń aıtýynsha, toq­sanynshy jyldardyń aıaǵynda qala 105 mln tekshe metr aýyz sý tutynypty. Sonyń ózinde tolyq qamtamasyz ete al­maǵan. Jazdyń kúnderi joǵarǵy qabat­tarǵa sý barmaı qalatyn. О́ıtkeni aýyz sý beıpil bolǵanymen kóldeneń shyǵyndar óte kóp boldy. Halyq sýdy beıbereket paıdalanyp, ysyrapshylyqqa kóp jol beretin. Alaıda jańǵyrtý men qaıta qurý jumystarynyń nátıjesinde árbir úıde esepteýish quraldary paıda bolyp, sol arqyly adamdar sýdyń suraýy bar ekenin tereń uǵyndy. Árbir aqqan sýdyń aqysyn qaltadan shyǵaryp tóleý kerek bolǵan soń, barynsha únemdeýdi úırendi. Birinshiden, sý júıeleriniń eskiliginen jáne qaıta-qaıta jarylýynan, ekinshiden qur bos shyǵyndardyń saldarynan halyqty aýyz sýmen sapaly túrde qamtamasyz etý múmkin bolmaı jatqanda tyǵyryqtan osy modernızasııa men qaıta qurý bastamasy alyp shyqqan. Sol arqyly kásiporyn 36 mln tekshe metr sýdy únemdep qala aldy. Sol alǵashqy qurylǵan jyldary mekeme ıeliginde 2 ekskavator men 15 apattarǵa arnalǵan kólik bolsa, ınves­tısııa esebinen ósken kompanııada qazir tehnıkalar sany ondaǵan esege artqan. Toqsanynshy jyl­dardyń sońynda qalada esepsiz sý shyǵyndary 42 pa­ıyz­dy qurasa, búginde ol 17 paıyzdyń kóleminde. Bul eń tómengi kórsetkish bolyp sanalady. Sebebi tipti TMD memleketteriniń ózinde bul san 30 pa­ıyz­dan joǵary eken. Shyǵyn demekshi, sol tusta bir adamǵa táý­ligine 456 lıtr sý jumsalyp otyryp­ty. Turǵyndardyń únemshildikke mán bermegeni sonshalyq, jazdyń kúngi kún ystyqta úıinde salqyn mıkroklımat qalyptastyryp, sóıtip túnde terlemeı jatý úshin kúni boıy vanna bólmesindegi sebezgiden sý aǵyzyp qoıatyn bolǵan. Al shahardaǵy 3-4 kanal jaz boıy sýǵa tolyp jatatyn. О́ıtkeni qubyrlar jıi jarylatyn. Eski qubyrlardy jańalap, esepteýish quraldardy ornatqan soń mundaı ysyrapshyldyq ózinen-ózi sap tyıylypty. Búgingi tańda 1 adam sha­mamen 125 lıtr sý paıdalanady. Bu­ryn ár turǵynǵa 260 lıtr boıynsha esep­telip, 950 teńgeden tólegen bolsa, qazir tarıfpen esep aıyrysyp, 430 teńge tóleıdi. Munyń bári sýdy únemdep jum­saýdyń nátıjesi. Sonda 56 mlrd teńge tur­ǵyndardyń qaltasynda qalyp otyr.

– Qalada 5 sý arnasy bolsa, júzge jýyq sorǵy kúndiz-túni toqtamaı jumys istep turdy. Bir jylda saǵatyna 97 mln Kvt paıdalandy. Qazirgi tańda kásip­orynnyń qalalyq elektr júıesinen paıdalanyp jatqan elektr qýaty bar joǵy saǵaty 9,4 mln Kvt quraıdy. Aýyz sý qubyrynyń uzyndyǵy 750 shaqy­rymnan 5 547 shaqyrymǵa uzardy. Ká­riz júıesi de 880 shaqyrymǵa ósti. Inves­tısııa nátıjesinde qubyrlardyń tozyǵy 68 paıyzdan 47 paıyzǵa azaıdy. Elimiz naryqtyq júıege ótkende gaz, jylýmen qamtamasyz etýshi kommýnaldyq kásiporyndar qıyn jaǵdaıda qaldy. Gaz da, jaryq ta bolmady. Jurt dalaǵa shyǵyp tamaq istedi. Al biraq sý boldy. Ol bir kúnde toqtaǵan joq. Osynyń ózi sol kezdegi mekeme jumysshylarynyń aı­lyqtary eki myń teńge bolsa da qyz­metterin tastamaǵany úshin naǵyz patrıot edi dep aıtýǵa bolady, – dedi «Sý resýrs­tary-marketıng» JShS basshysy Anarbek Orman.

Tabys kózi kásiporynda sonaý toqsanynshy jyldardyń aıaǵynda 348 mln teńgeni qurapty. 2022 jyldyń qorytyndysymen ol 10 mlrd teńgege jetti. Memleketke alǵashqy kezde 100 mln teńge salyq tólese, byltyr bıýdjetke kásiporynnan 1mlrd 757 mln teńge salyq tabysy túsken. Sol bir qıyn kezeńde zaýyt-fabrıkalar toqtap, adam­dar aılyq ala almaı jatqan ýaqytta tur­ǵyndardyń 60 paıyzy ǵana sý aqysyn tóleýge múmkindigi bolǵan. Búgingi tańda tólemaqynyń deńgeıi 99,5 paıyzǵa ulǵaıdy. Sonymen birge qazirgi kezde tutynýshylardyń 82 paıyzy Kaspi Gold arqyly tóleıdi. Al buryn kassaǵa barýshy edi, kezekke turyp, qanshama ýaqytyn joǵaltatyn. Sondaı-aq tekserýshiler tutynýshylardyń esigin qaqpaıtyn boldy. Abonentterdiń 72 paıyzyna chat-bot arqyly elektrondy habarla­ma keledi. Joǵaryda aıtylǵandaı, ká­sip­oryn tazalaý qondyrǵylarynyń deńgeıin birshama jaqsartty. Buryn olar ekologııalyq sanıtarlyq talaptarǵa saı emes edi. Zamanaýı tehnologııalardy paıdalanýdyń nátıjesinde Shymkentte respýblıka turmaq TMD boıynsha eń aldyńǵy qatarly tazalaý qondyrǵylary jumys istep tur. Sondaı-aq Qazaqstanda káriz júıesindegi qaldyq sýlardan bıogaz alyp jatqan tek osy kásiporyn ǵana.

О́tken jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elordada «Sý resýrstary-marketıng» JShS Eko­lo­gııaǵa qosqan úlesi úshin «Paryz» syı­ly­ǵynyń altyn júldesimen marapattady.

«Shymkent qalasynan respýblıkalyq «Paryz» syılyǵyna úmitker retinde 23 mekeme ótinim bergen edi. Biraq eń­bek naryǵynda júıeli jumysymen, ýaqyt talabyna saı óndiristi jandandyryp otyrǵan úzdik ujymdardyń ishinen biz alǵa sýyrylyp shyqtyq. Ja­syratyny joq, sońǵy 5 jylda «Sý resýrstary-marketıng» kásiporny aýqym­dy jumys atqaryp, eńbektiń tátti jemisin tattyq. Prezıdent qolynan alǵan marapatty áýeli bizdiń ujymnyń ekologııaǵa qosqan úlesiniń nátıjesi dep uqqan abzal. О́ıtkeni káriz sýyn tazalap, qaldyq sýlardan bıogaz odan elektr energııasyn óndirý ekologııany jaqsartýǵa baǵyttalǵan eń paıdaly is dep qabyldaǵan jón», dedi kásiporynnyń bas dırektory A.Orman.

Endigi rette qalanyń ósýine baı­lanys­ty mekeme tazalaý qondyr­ǵy­larynyń qýattylyǵyn 200 myń tek­she metrge jet­kizgeli otyr. Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen nesıe máselesinde kelisip, tıisti qarjy aldy. Onyń 50 paıy­z qarajatyna Úkimet qoldaý kórsetedi. Buıyrtsa, 2025 jylǵa qaraı iske qo­sylatyn bolady. Respýblıka boıynsha sýdy jer astynan shyǵaryp tazalap halyqqa jetkizip berýdegi 1 tekshe metr­ge ke­tetin shyǵyny jaǵynan Shymkent 49 teńgemen eń sońǵy orynda tur. Máselen, Qaraǵandyda 120 teńge eken. Áıtpese sýmen qamtamasyz etý júıesi eki qalada da birdeı. Kanalızasııa boıynsha 1 tekshe metr sýdy tazalaýǵa ketetin shyǵyn jaǵynan 27 teńgemen megapolıs taǵy da respýblıkada sońǵy oryn alady. Al sol Qaraǵandy qalasynda onyń baǵasy 126 teńgege teń.

Jalpy, «Sý resýrstary-marketıng» JShS de 83 shaqyrym sý qubyryn jańǵyrtýǵa – 2,5 mlrd. teńge, 18 shaqy­rym sý burý júıesin jańǵyrtýǵa 29,8 mlrd teńge ınvestısııa salýy qajet. Nátıjesinde, aýyz sý júıesiniń tozý deńgeıi 21 paıyzǵa tómendeıdi. Osy mindetterdi oryndaý maqsatynda Báse­kelestikti qorǵaý jáne damytý agent­tiginiń Shymkent qalasy boıynsha depar­­tamentimen birlese otyryp, tıisti jumystar júrgizilip jatyr.