Depýtattar «Kedendik tranzıttiń kedendik rásimine sáıkes taýarlardy tasymaldaý (tasý) kezinde kedendik bajdardy, salyqtardy, arnaıy, dempıngke qarsy, ótemaqy bajdaryn tóleý jónindegi mindetti oryndaýdy qamtamasyz etýdi qoldanýdyń erekshelikteri týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qabyldady. Bul qujat jóninde Premer-mınıstriniń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev baıandama jasady.
«Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń sheshimimen Eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııany damytýdyń 2025 jylǵa deıingi strategııalyq baǵyttary bekitildi. Strategııalyq baǵyttardyń biri – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqta taýarlar tranzıtiniń biryńǵaı júıesin damytý, onyń ishinde taýarlar tranzıti kezinde kepildi tetikterdi jetildirý.
Osy jumys aıasynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqta tasymaldardy qadaǵalaý úshin navıgasııalyq plombalardy qoldaný týraly Kelisimge qol qoıyldy jáne ratıfıkasııalandy. Qamtamasyz etý týraly Kelisim ratıfıkasııalaýdan ótý úshin Májiliske engizildi. «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń kedendik tranzıtiniń biryńǵaı júıesi týraly» Kelisimniń jobasy ázirlenip jatyr», dedi E.Jamaýbaev.
Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, úsh qujat ta kedendik rásimderdi ońaılatýǵa jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde tranzıttik áleýetti damytýǵa baǵyttalǵan. Usynylǵan Kelisimge 2022 jylǵy 19 sáýirde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń basshylary qol qoıǵan.
«Bul Kelisim tranzıt kezinde taýarlardy tasymaldaýǵa baılanysty kedendik rásimge sáıkes kedendik jáne ózge de tólemderdi tóleý jónindegi mindetti oryndaýdy basty qamtamasyz etýdi qoldaný erekshelikterin belgileıdi. Kedendik rásimge sáıkes kedendik jáne ózge de tólemderdi tóleý jónindegi mindettiń oryndalýyn qamtamasyz etý tásili retinde kepilgerlikti qoldaný erekshelikterin aıqyndaıdy.
Kelisimde aıqyndalǵan sharttarǵa sáıkes keletin deklaranttardyń basty qamtamasyz etýdi jalpy qamtamasyz etý somasyna qaraǵanda az mólsherde usyný múmkindigi belgilengen. Budan basqa, qamtamasyz etý týraly Kelisim kepilgerlikti damytýǵa baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, kepilgerlerdi ulttyq kepilgerler dep tanýdyń jalpy sharttary jáne olar úshin jeńildikter qarastyrylǵan. Mysaly, kepilgerdiń mindettemeleri keden organdary aldyndaǵy mindettemelerdiń kóleminen artyq bolýy», dedi E.Jamaýbaev.
Sondaı-aq jalpy otyrysta «TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń aqparattyq-telekommýnıkasııalyq jelilerde avtorlyq quqyq pen sabaqtas quqyqtar obektilerine quqyqtardy saqtaý jáne qorǵaý boıynsha yntymaqtastyǵy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qabyldandy. Qujat jóninde baıandama jasaǵan Ádilet mınıstri Azamat Esqaraevtyń aıtýynsha, kelisim aqparattyq-telekommýnıkasııalyq jelilerde, onyń ishinde ınternette avtorlyq quqyq obektilerine jáne sabaqtas quqyqtarǵa qatysty quqyqtardyń buzylýyna qarsy is-qımyl tetikterin qurý jónindegi sharalardy ázirlep, iske asyrý baǵytynda júzege asyrylady.
«Kelisimniń maqsaty – zańnamany jetildirý, osy salada zań buzýǵa jol bermeý jónindegi is-sharalardy ázirleý, sondaı-aq aqparatpen, ǵylymı zertteýlerdiń nátıjelerimen almasý. TMD-ǵa múshe memleketterdiń ýákiletti organdary arasynda semınarlar men konferensııalar ótkizý arqyly osy saladaǵy yntymaqtastyqty odan ári tereńdetý jospary eskerilgen. Bul kelisim sıfrlyq ortada avtorlyq quqyqty jáne sabaqtas quqyqtardy saqtaý ári qorǵaý salasyndaǵy halyqaralyq normatıvtik-quqyqtyq bazany damytý aıasynda bekitildi.
Máselen, 2020 jyly Qazaqstan Respýblıkasynda lısenzııalanbaǵan 24 sheteldik ınternet-resýrs anyqtaldy. 2021 jyly osyndaı 40 ınternet-resýrs belgili boldy. Olar týraly aqparat buǵattaý týraly máseleni qaraý úshin «Kıbernadzor» aqparattyq júıesine engizildi. Kelisim sıfrlyq ortada zııatkerlik quqyqtardy saqtaý jáne qorǵaý salasynda bolatyn problemalardy sheshýdiń jalpy tásilderin belgileýge múmkindik beredi. Kelisim aıasynda qamtylǵan taraptardyń ózara is-qımylyn úılestirý TMD aıasynda Zııatkerlik menshikti quqyqtyq saqtaý jáne qorǵaý máseleleri jónindegi memleketaralyq keńeske júktelgen. Taraptar yntymaqtastyqty ózderiniń ýákiletti organdary arqyly júzege asyratyn bolady. Osy oraıda Qazaqstan Respýblıkasynda Ádilet mınıstrligi, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi, Ishki ister mınıstrligi, Joǵarǵy sot eskerilgen», dedi A.Esqaraev.
Budan bólek, Májilis komıtetteri eki zań jobasyn jumysqa qabyldady. Atap aıtqanda, qujattar Memlekettik korporasııa máselelerine, ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne Qazaqstannyń arnaýly memlekettik organdaryndaǵy qyzmetine arnalǵan.
Depýtat Qazybek Álishev nesıeler men lızıng boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdi sýbsıdııalaýǵa qatysty másele kóterdi. Onyń aıtýynsha, nesıeler boıynsha syıaqy mólsherlemesi 17 paıyzdan 24 paıyzǵa deıin ósken. Munyń 6 paıyzyn sharýashylyqtar tóleıdi.
«Qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵy qurylymdary nesıeler men lızıngter boıynsha syıaqynyń paıyzdyq mólsherlemelerin sýbsıdııalaý kezinde belgili bir qıyndyqtarǵa tap kelip otyr. Sebebi bıýdjet qarajatynyń joqtyǵy nemese tapshylyǵy sýbsıdııalardy ýaqtyly tóleýge múmkindik bermeıdi. Osynyń saldarynan sharýashylyqtar nesıeler boıynsha syıaqyny óz aınalym qarajatynan tolyq kólemde tóleýge májbúr. Tólemder boıynsha mindettemelerdi keshiktirgen jaǵdaıda kásipkerler josyqsyz klıentter tiziminde kórsetiledi jáne sýbsıdııadan tolyǵymen aıyrylady. Joǵaryda atalǵan máseleler sharýashylyq sýbektileri tarapynan mindettemeleriniń merziminiń ótýine jáne memleketke qatysty shaǵymdarǵa alyp keledi», dedi Q.Álishev.
Nartaı Sársenǵalıev Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovqa, Bas prokýror Berik Asylovqa joldaǵan saýalynda balalar arasyndaǵy álimjettik máselesine nazar aýdardy. Keıingi kezde eldi dúr silkindirgen oqıǵalardy tizip shyqqan depýtat máselege erekshe mán berý kerek ekenin atap ótti.
«Depýtattyq saýalymyzda qazaq eliniń qabyrǵasyn qaıystyrǵan qaıǵyly jaıttardan bastaýǵa májbúrmiz. Qaraly aqparattar legin osynda otyrǵan barshańyz estip bildińizder. Oqýshylar marqum boldy, olardy óltirgen qylmyskerler de oqýshy bolyp shyqty.
Keshe Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bul máselege qatysty «Taǵy bir nazar aýdaratyn másele – jas urpaqtyń qaýipsizdigi. Balalarǵa qatysty jantúrshigerlik qylmystar jıilep ketti. Mundaı oqıǵalar mektepte, kóshede, tipti, úıde bolyp jatyr. Soraqy jaǵdaılar oqýshylardyń ózine qol jumsaýyna sebepker bolyp otyr. Tipti ata-analardyń ózderi balasyna qorlyq kórsetip, onyń arty qaıǵyly jaǵdaıǵa ulasyp jatady. Otbasyndaǵy zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jumysy álsiz. Jaýapty mekemeler men quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmeti oıdaǵydaı nátıje bergen joq. Turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý saıasatyn qaıta qaraýymyz kerek», dedi. Endeshe bul máseleni dereý sheshetin kez keldi. Álimjettiktiń kóbeıýiniń bir sebebin mamandar pandemııa ýaqytynda onlaın oqyǵan oqýshylardyń keıin ortaǵa erkin beıimdelip kete almaýy. Qazir sonyń saldaryn kórip otyrmyz», dedi N.Sársenǵalıev.
Depýtat keltirgen derekterge súıensek, Qazaqstandaǵy árbir úshinshi oqýshyǵa álimjettik jasalady eken. Osy oraıda, Bas prokýratýradan jan túrshigerlik álimjettik isterin qatań baqylaýǵa alyp, aıyptylardyń jazadan qutylyp ketpeýin qadaǵalaýdy surady.
«Álimjettik faktilerin bile tursa jasyryp qalǵan qyzmettegi azamattardy da jazaǵa tartý kerek. Oǵan qosa, balalardy qorlap jatqan kezde arasha túsýdiń ornyna sol áreketterdi beınetaspaǵa túsirip jarııalaǵan adamdardy da jazalaý qajet. Jáne aıypty oqýshylardyń ata-analary da tıisti jazasyn alýy kerek», dedi N.Sársenǵalıev.
Sondaı-aq mekteptegi býllıngtiń aldyn alý úshin pshıologterdiń sanyn arttyryp, tıisti jaǵdaı jasaýdy, mektep ınspektoryn qaıtarýdy, oqýshynyń sabaq ústinde uıaly telefon ustaýyn shekteýdi usyndy.
Oljas Quspekov óz saýalynda elimizde jol-kólik oqıǵalary saldarynan qaza tapqandardyń sany jyl saıyn kóbeıip kele jatqanyna alańdaýshylyq bildirdi. Depýtat keltirgen derekterge súıensek, Qazaqstanda jyl saıyn 10-15 myń jol-kólik oqıǵalary tirkelip, saldarynan 2 myńǵa jýyq adam qaza tabady.
«Iаǵnı jyl saıyn jol ústinde úlken bir aýyl turǵyndarynyń joq bolyp ketýimen para-par. 30 jylda jol apatynan qaıtqandardyń sany Aýǵan soǵysynda qaza tapqan KSRO ásker sanynan 4 ese asyp otyr. Jol apaty saldarynan týyndaıtyn ekonomıkalyq shyǵynnyń kólemi jyldyq jalpy ishki ónimniń 3 paıyzdy quraıdy. О́kinishtisi, jol apatynan qaza tapqandardyń sany jyl saıyn ósip otyr.
Sarapshylardyń paıymdaýynsha, jol-kólik oqıǵalarynyń kóbeıýiniń negizgi sebebi – emtıhandy tapsyrmaı-aq júrgizýshi kýáligin esh kedergisiz op-ońaı alý múmkindigi. «Ondaı kómekti emtıhandy ótkizýdi utyp alǵan merdiger kompanııanyń qyzmetkerleri de, mamandandyrylǵan HQKO qyzmetkerleri de usynyp júr. Jyl saıyn jol erejeleri emtıhanyn tapsyrýshylardyń sany ortasha eseppen 424 myń adamdy qurasa, eń tómengi jobamen olardyń 10 paıyzy – 42 myń adam kýálikti satyp alsa, satýdan túsken qarajattyń kóleńkeli aınalymy jyl saıyn 8 mlrd teńgeden asady», dedi O.Quspekov.
Depýtat adam ólimine ákeletin osyndaı qylmystardyń órshýine júrgizýshi kýáligin alýǵa emtıhan qabyldaýdyń úshinshi tulǵaǵa zańsyz negizde berilgenin aıtady. Onyń sózine súıensek, ony naryqqa berý týraly shart eshqandaı zańda qarastyrylmaǵan. Merdiger kompanııaǵa aqparattyq qaýipsizdik pen qurylǵylarǵa qoıylatyn talaptar eskerilmegen.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev adam ólimine ákep soǵatyn jol-kólik oqıǵalaryn azaıtýǵa jáne osyǵan jol beretin sybaılas jemqorlyqty joıýǵa baǵyttalǵan júıeli sharalardy qabyldaýdy tapsyrdy. Júrgizýshi kýáligin alý kezinde sybaılas jemqorlyqqa jol berilgendikten, bul memleket qyzmet túrin «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» Memlekettik korporasııasy quzyrettiligi aıasynan alyp tastaý usynylady.
Sonymen qatar Ishki ister, Sıfrlyq damý mınıstrlikteri, Memlekettik qyzmet isteri jáne Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttikteriniń qatysýymen keńesshi organ qurý kerek. Sybaılas jemqorlyq belgileri bar táýekelderge túbegeıli taldaý jasap, bolashaqta olardy boldyrmaý jaıly mehanızmdi engizýdi, atalǵan memlekettik qyzmet túrin básekelestik jaǵdaıynda jáne Qazaqstan Respýblıkasy zańdaryn saqtaı otyryp naryqqa berýdi usynamyn», dedi depýtat.
