Qazaqtyń kıeli dombyrasyn, qudiretti kúıin sóz eterde ekiniń biri Qadyr aqynnyń «Dombyra» óleńiniń alǵashqy shýmaǵynsyz bastamaıtyn boldy. Ásirese 2018 jylǵy 13 maýsymdaǵy «Dombyra kúnin» belgileý týraly Jarlyǵynan keıin aqynnyń bul shýmaǵynsyz mereke ótkizilmeıtin deńgeıge jetti. Qadyr aqynnyń «Dombyra» óleńi qazaq pen kıeli dombyranyń egiz uǵymynan bastalady:
Eki ishektiń birin qatty,
birin sál-sál kem bura.
Qazaq – naǵyz qazaq emes,
Naǵyz qazaq – Dombyra!
(Qadyr Myrza Áli. Kókeıkesti. О́leńder men tolǵaýlar. – Almaty: Atamura, 2003. 154-bet).
О́leńniń túpnusqasyndaǵy úzindi dál osylaı berilgen. Al biz 2018 jylǵy shildeniń alǵashqy jeksenbisinde ótetin «Dombyra qúni» merekesin telearnalarda belgili kúıshi Seken Turysbek pen belgili ánshi Bekbolat Tileýhanǵa «Naǵyz qazaq – qazaq emes, naǵyz qazaq – dombyra» dep jarnamalattyq. Elimizdegi birqatar basylym da «Naǵyz qazaq qazaq emes, naǵyz qazaq dombyra» ekenin (tynys belgisi ózgertilmeı berildi) esimizge saldy. Sodan beri Qadyr aqynnyń burmalanǵan óleń joldary aqparat júıesinde jalǵasyn taýyp keledi. Tańǵalatynymyz – mádenı is-sharany uıymdastyratyn tulǵalardyń eshqaısysynyń túpnusqaǵa bir ret nazar aýdarmaıtyndyǵy, Qazaq – naǵyz qazaq emes tirkesi men naǵyz qazaq – qazaq emes tirkesterindegi oı aıyrmashylyǵyn saralaı almaıtyndyǵy. «Eger ol naǵyz qazaq bolyp alsa, qalaı qazaq bola almaıdy?» degen uıǵarym jasaýǵa bilim deńgeıleriniń jetpegeni ǵoı. Buny qaıtalanbas talant ıesi Qadyr Myrza Áliniń poezııasynan habary joqtardyń jalpy ádebıetimizge qııanat jasaǵany dep bilemin. Olardyń óz betinshe erkinsigeni sonsha, «Eki shektiń birin qatty, birin sál-pál kem bura, naǵyz qazaq – qazaq emes, naǵyz qazaq – dombyra» dep «sál-sál» qos sózin syńar mándi «sál-pálge» ózgertýden de taıynbady («Habar-24», 05.07.2020). Osy úrdisti «Elbasy kitaphanasy» sıklinen ınternetke jarııalanǵan maqala da aına-qatesiz qaıtalady (03.07.2020). Joǵary deńgeıdegi aqparat kózderinen alǵan úlgisi bolýy kerek, Qazaly aýdandyq gazeti: «Naǵyz qazaq – qazaq emes, naǵyz qazaq – dombyra» degen Qadyr Myrza Áliniń sózin uran etken halqymyzdyń kóńil tórinde dombyranyń orny erekshe», dep, dúıim qazaq jurtyn shatastyryp qoıdy. (04.07.2021). Bıyl da «Dombyra kúni» merekesinde talaı belsendi jyldaǵy kemshilikti jalǵastyrdy.
2018 jyldan beri ne mádenıet, ne aqparat, ne bilim salasyna qatysty quzyretti oryndardaǵy «Dombyra kúni» merekesin uıymdastyrýshylardyń Qadyr aqynnyń bir ǵana «Dombyra» óleńin oqyp shyqpaǵany – ókinetin jaıt. О́miriniń sońyna deıin múshesi bolǵan Jazýshylar odaǵynan da bir ádebıet qyzmetkeriniń ún qatpaýy «О́zi joqtyń kózi joqqa» saıady. «Onsyz da ǵalamtorǵa júgingen jastarymyzǵa barlyq aqparat kózderi «burmalanǵan» óleń joldaryn usynyp jatsa, «Ana tiliń – aryń bul, Uıatyń bop tur bette. О́zge tildiń bárin bil, О́z tilińdi qurmette» degen aqyn aǵamyzdyń amanatyn oryndaý ońaıǵa soqpaıtyn sekildi. Árıne, «jańylmaıtyn jaq, súrinbeıtin tuıaq bolmaıtyny» ras desek te, keleshekte naǵyz talant Qadyr aqynnyń poezııasy durys nasıhattalýyna nazar aýdarǵanymyz jón shyǵar.
Qaısar QADYRQULOV
